Dotychczas naruszenia w obszarze środowiskowym w wielu przypadkach miały charakter administracyjny. Projekt UC148 zmienia ten model poprzez rozszerzenie zakresu odpowiedzialności karnej oraz wprowadzenie nowych typów czynów zabronionych. W kontekście PPWR zmiany te nabierają szczególnego znaczenia - pisze Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy and Partners.
W poprzednich artykułach ("Nowe wytyczne ws. PPWR. Liczy się faktyczna działalność, a nie wpis", "PPWR: Wytyczne KE zmieniają podejście do odpowiedzialności przedsiębiorców") wskazałem, że rozporządzenie PPWR w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych zmienia sposób identyfikacji obowiązków przedsiębiorców, odchodząc od formalnych klasyfikacji na rzecz rzeczywistej roli w łańcuchu dostaw. W praktyce oznacza to konieczność przypisania odpowiedzialności za opakowanie konkretnemu podmiotowi oraz zapewnienia jego zgodności z wymogami regulacyjnymi na etapie projektowym i operacyjnym.
Analiza ta wymaga jednak uzupełnienia o kolejny element otoczenia regulacyjnego, który – choć formalnie odrębny – pozostaje z PPWR w ścisłym związku. Chodzi o procedowany projekt ustawy o zmianie ustawy – kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (UC148), implementujący dyrektywę 2024/1203.
Projekt ten nie odnosi się wprost do opakowań, jednak jego znaczenie dla przedsiębiorców objętych PPWR wynika z istotnej zmiany podejścia do naruszeń środowiskowych – w tym również tych, które mogą wynikać z niezgodności produktów w opakowaniach.
Czytaj też w LEX: Nowe rozporządzenie opakowaniowe – podstawowe zasady >
Dotychczas naruszenia w obszarze środowiskowym w wielu przypadkach miały charakter administracyjny. Oznaczało to, że konsekwencje dla przedsiębiorcy sprowadzały się przede wszystkim do sankcji finansowych oraz obowiązku dostosowania działalności do wymogów prawa.
Projekt UC148 zmienia ten model poprzez rozszerzenie zakresu odpowiedzialności karnej oraz wprowadzenie nowych typów czynów zabronionych. W szczególności przewidziano penalizację działań polegających na wprowadzaniu do obrotu produktów, których użycie na dużą skalę może stanowić zagrożenie dla środowiska.
Istotne znaczenie ma przy tym to, że w wielu przypadkach odpowiedzialność nie będzie uzależniona od powstania szkody. Wystarczające może być samo stworzenie ryzyka jej wystąpienia.
Czytaj też w LEX: Skład opakowania w świetle przepisów rozporządzenia PPWR >
W kontekście PPWR powyższe zmiany nabierają szczególnego znaczenia. Rozporządzenie to ma charakter regulacji produktowej. Opakowanie nie jest w nim traktowane jako element pomocniczy, lecz jako część produktu, która podlega określonym wymogom projektowym, materiałowym i dokumentacyjnym.
W konsekwencji brak zgodności opakowania:
Na tym tle projekt UC148 wprowadza dodatkowy poziom ryzyka. Jeżeli bowiem produkt w opakowaniu nie spełnia wymogów regulacyjnych, a jego stosowanie może prowadzić do zagrożenia środowiskowego, sytuacja ta może zostać oceniona nie tylko w kategoriach administracyjnych, lecz również karnych.
Zobacz szkolenie online w LEX: Nowe wymogi unijnego rozporządzenia opakowaniowego PPWR >
Zarówno PPWR, jak i projektowane przepisy karne posługują się kategorią wprowadzenia produktu do obrotu.
W PPWR moment ten determinuje powstanie obowiązków regulacyjnych. W projekcie UC148 może on natomiast stanowić znamię czynu zabronionego.
W praktyce oznacza to, że ten sam moment – pierwsze udostępnienie produktu na rynku – może jednocześnie uruchamiać obowiązki administracyjne oraz potencjalną odpowiedzialność karną.
Znaczenie tej zbieżności jest szczególnie widoczne w modelach sprzedaży transgranicznej oraz e-commerce, gdzie identyfikacja podmiotu wprowadzającego produkt na rynek ma kluczowe znaczenie dla przypisania odpowiedzialności.
Czytaj też w LEX: Wymogi rozporządzenia PPWR a polski system kaucyjny >
Projekt UC148 przewiduje również rozszerzenie odpowiedzialności na czyny nieumyślne. W praktyce oznacza to, że brak zamiaru naruszenia przepisów nie wyłącza odpowiedzialności.
W kontekście PPWR ma to istotne znaczenie, ponieważ obowiązki wynikające z tego rozporządzenia opierają się na aktywnej roli przedsiębiorcy w zapewnieniu zgodności opakowania.
W szczególności:
mogą zostać uznane za niewystarczające.
Projektowane zmiany obejmują również odpowiedzialność podmiotów zbiorowych, przewidując możliwość nałożenia kar pieniężnych w wysokości do 200 mln zł albo do 5 proc. rocznego przychodu.
W praktyce oznacza to, że naruszenia w obszarze środowiskowym – w tym potencjalnie związane z opakowaniami – mogą mieć istotny wymiar ekonomiczny i wpływać na funkcjonowanie całego przedsiębiorstwa.
Analiza rozporządzenia PPWR oraz projektu UC148 prowadzi do wniosku, że obie regulacje wpisują się w ten sam kierunek zmian.
Z jednej strony PPWR wprowadza szczegółowe wymogi dotyczące projektowania i zgodności opakowań, z drugiej: przepisy karne wzmacniają ich egzekwowanie poprzez rozszerzenie zakresu odpowiedzialności.
W efekcie dochodzi do zmiany znaczenia compliance środowiskowego, które przestaje być wyłącznie obowiązkiem formalnym, a staje się elementem zarządzania ryzykiem prawnym.
Na szczególną uwagę zasługuje zbieżność czasowa obu regulacji, która w praktyce tworzy jeden spójny moment zmiany otoczenia prawnego.
Termin implementacji dyrektywy 2024/1203 przypada na 21 maja 2026 r. Oznacza to, że od tego momentu państwa członkowskie – w tym Polska – powinny zapewnić stosowanie nowych, zaostrzonych przepisów karnych w obszarze ochrony środowiska. Wiemy już, że termin nie zostanie dotrzymany, niemniej prace nad projektem UC148 już trwają.
Czytaj też w LEX: Europeizacja ochrony środowiska poprzez prawo karne >
Z kolei od 12 sierpnia 2026 r., zacznie być stosowane rozporządzenie PPWR, które wprowadza szczegółowe obowiązki dotyczące opakowań i produktów w opakowaniach.
Zestawienie tych dwóch dat pokazuje, że niebawem mechanizm obowiązków i mechanizm ich sankcjonowania (za pomocą potencjalnej odpowiedzialności karnej) zaczną działać równolegle.
Projekt UC148 stanowi istotne uzupełnienie systemu regulacyjnego, w którym funkcjonuje rozporządzenie PPWR. Choć nie odnosi się bezpośrednio do opakowań, jego znaczenie dla przedsiębiorców wynika z ogólnego zaostrzenia podejścia do naruszeń środowiskowych.
W praktyce oznacza to, że brak zgodności opakowania z wymogami PPWR może mieć konsekwencje wykraczające poza sankcje administracyjne, wpływając również na ocenę odpowiedzialności na gruncie prawa karnego.
Czytaj też w LEX: Nowy katalog przestępstw przeciw środowisku - ujęcie praktyczne >
Rok 2026 stanowi w tym kontekście moment, w którym obowiązki środowiskowe oraz mechanizmy ich egzekwowania zaczynają funkcjonować w sposób skoordynowany, zmieniając dotychczasowe podejście do ryzyka regulacyjnego w działalności gospodarczej.
Autor: Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy and Partners.
Zobacz w LEX odpowiedzi ekspertów na pytania związane z nowymi regulacjami:
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
