Prawo antymonopolowe to nie tylko rynek

W jaki sposób chronić prawa jednostki i wartości demokratyczne w czasie dominacji gigantów technologicznych? Nad tym zastanawiali się uczestnicy konferencji„Regulacja rynków w obronie zasad demokratycznych” („Regulation of Markets in Defence of Democratic Principles”), która odbyła się w czwartek i w piątek na Uniwersytecie Warszawskim. Wzięli w niej udział m.in. Vera Jourová, była komisarz UE ds. sprawiedliwości oraz Marc van der Woude, prezes Sądu UE.

Wydarzenie zorganizowali: Centrum Studiów Antymonopolowych i Regulacyjnych UW oraz Instytut Nauk Prawnych PAN. Jeden z paneli był poświęcony prawu konkurencji oraz narzędziom regulacyjnym w obronie demokracji. Krystyna Kowalik-Bańczyk, sędzia Sądu UE, mówiła, że instrumenty antymonopolowe okazały się niewystarczające, dlatego Unia Europejska wprowadziła DMA (akt o rynkach cyfrowych) oraz DSA (akt o usługach cyfrowych).

- DSA oznacza przejście od podejścia czysto ekonomicznego wobec platform cyfrowych do podejścia bardziej ustrojowego, mającego na celu ochronę praw podstawowych i wartości demokratycznych – mówiła. Wspomniała, że najwięksi gracze zaskarżyli tę regulację, a ich argumenty dotyczą głównie kwestii technicznych.

- Oczywiście prawo antymonopolowe wydaje się dotyczyć wyłącznie rynku, ale coraz częściej stykamy się z kwestiami konstytucyjnymi i obywatelskimi, nawet w sprawach antymonopolowych – podsumowała sędzia Kowalik-Bańczyk.

O tradycjach prawa antymonopolowego w Stanach Zjednoczonych mówiła Ilene Knable Gotts, amerykańska prawniczka z kancelarii Wachtell, Lipton, Rosen & Katz. Zwróciła uwagę na zmianę podejścia obserwowaną już od ok. 15 lat. - Nastąpił powrót do pierwotnych, podstawowych celów prawa antymonopolowego: ochrony równości politycznej, małych konkurentów, niezależnych przedsiębiorstw oraz pracowników i rolników – wskazała.

Zwróciła też uwagę na kolejne kroki, jakie uczyniła administracja Donalda Trumpa. Niedawno amerykański organ antymonopolowy, wyrażając zgodę na koncentrację na rynku agencji mediowych, postawił jako warunek zakaz blokowania reklam od wydawców z powodu ich politycznych lub ideologicznych poglądów, co wynikało z obawy o cenzurowanie głosów konserwatywnych. Administracja obecnego prezydenta USA zmierza też do ograniczenia programów różnorodności, równości i włączenia (DEI – Diversity, Equity, and Inclusion).

- W ostatnich latach w Europie wiele spraw prowadzonych przez Komisję i organy krajowe dotyczyło właśnie dóbr luksusowych. A przecież mamy mnóstwo dowodów ekonomicznych i socjologicznych, że szkoda wynikająca z antykonkurencyjnych praktyk w nieproporcjonalnie większym stopniu dotyka osoby o niższych dochodach – mówiła Or Brook z Uniwersytetu Oksfordzkiego. Mark Dempsey z organizacji pozarządowej Article 19 zwrócił zaś uwagę na potrzebę większego udziału społeczeństwa obywatelskiego w egzekwowaniu prawa konkurencji.

Nagrody Ireny Wiszniewskiej-Białeckiej

Podczas konferencji wręczono Nagrody Ireny Wiszniewskiej-Białeckiej, przyznawane za najlepsze książki poświęconych prawu konkurencji oraz jego relacjom z etyką, polityką publiczną i ochroną danych.

Nagrody ufundowane przez Fundację Ireny i Jerzego Wiszniewskich otrzymały:

• Or Brook z Uniwersytetu Oksfordzkiego za książkę “Non-Competition Interests in EU Antitrust Law: An Empirical Study of Article 101 TFEU”. Autorka analizuje ponad trzy tysiące decyzji organów antymonopolowych w Europie, empirycznie dokumentując, w jaki sposób cele polityk publicznych wpływają na egzekwowanie prawa antymonopolowego.
• Klaudia Majcher z Vrije Universiteit Brussel za “Coherence betwen Data Protection and Competition Law in Digital Markets”. Jej praca przedstawia propozycję, jak łączyć stosowanie prawa ochrony danych osobowych z prawem konkurencji, aby skuteczniej chronić dane użytkowników, a jednocześnie przeciwdziałać dominacji największych firm technologicznych.
• Joanna Wiśniowska z Uniwersytetu w Nottingham za “Morality in the Unitary Patent System. A Universal Method of Legal Interpretation”. Książka dotyczy interpretacji jednej z zasad europejskiego prawa patentowego, zgodnie z którą wynalazki, których komercyjne wykorzystanie jest sprzeczne z moralnością, nie mogą korzystać z wyłącznej ochrony patentowej.