Koniec z więzieniem za niezgłoszenie upadłości? Prezydenckie weto nie wstrzymało dyskusji

Uchylenie kary pozbawienia wolności za spóźniony wniosek o upadłość miało wejść w życie 1 marca 2026 r. Z powodu weta prezydenta ustawa zawierająca tę zmianę została zwrócona do Sejmu i jest obecnie przedmiotem dalszych prac legislacyjnych. Ich rychła finalizacja – znacząco porządkująca system odpowiedzialności za niezgłoszenie w terminie wniosku o upadłość – jest wysoce pożądana – pisze Przemysław Nowak, adwokat w Chmielniak Adwokaci.

Artykuł 586 kodeksu spółek handlowych przewiduje odpowiedzialność karną członka zarządu spółki handlowej oraz jej likwidatora za niezgłoszenie wniosku o jej upadłość pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość tego rodzaju spółki. Określone w tym przepisie przestępstwo zagrożone jest obecnie karą grzywny, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do roku.

Koniec z widmem więzienia za spóźniony wniosek o upadłość?

Ustawą z 26 września 2025 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym, ustawy – kodeks spółek handlowych, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu m.in. znowelizowano art. 586 k.s.h. poprzez wyeliminowanie z katalogu przewidzianych w nim kar karę pozbawienia wolności. Poprzedzający jej uchwalenie proces legislacyjny zainicjowany został projektem rządowym o tzw. deregulacyjnym charakterze.

W jego uzasadnieniu – odnośnie do zmiany art. 586 k.s.h. – wyjaśniono, że w praktyce wymiaru sprawiedliwości postępowania w sprawach o stypizowane w tym przepisie przestępstwo należą do nielicznych, zaś jedynie 14 proc. orzekanych za nie kar to kary pozbawienia wolności – niemal zawsze z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Zwracając nadto uwagę na funkcjonujące już w systemie prawa instrumenty ochrony prawnej wierzyciela przed nieprawidłowymi zachowaniami dłużnika na przedpolu upadłości, projektodawca stwierdził nadmierną surowość oraz nieproporcjonalność aktualnego zagrożenia przewidzianego w art. 586 k.s.h., za wystarczające uznając poprzestanie na karze grzywny albo karze ograniczenia wolności.

Tekst ustawy został przyjęty przez Senat bez poprawek. Prezydent odmówił jednak jej podpisania – przy czym, jak wynika z przedstawionego przezeń uzasadnienia tej decyzji, z powodów innych niż nowelizacja art. 586 k.s.h. Po zwróceniu ustawy Sejmowi jest ona obecnie przedmiotem prac legislacyjnych we właściwych komisjach.

Skutki zmian w art. 586 k.s.h. dla członków zarządu

Zmiana art. 586 k.s.h. dokonana ustawą z 26 września 2025 r. pociąga za sobą szereg konsekwencji. Uchylenie kary pozbawienia wolności to nie tylko koniec tytułowego widma więzienia za niezgłoszenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, choćby karę pozbawienia wolności orzeczono z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Oznacza ono także np. krótsze terminy zatarcia skazania, po upływie których „odzyskuje się” status osoby niekaranej; w razie skazania na karę grzywny zatarcie skazania z mocy prawa następuje co do zasady z upływem roku od wykonania tej kary, jej darowania albo od przedawnienia jej wykonania, w wypadku kary ograniczenia wolności termin zatarcia skazania z mocy prawa wynosi trzy lata – podczas gdy zatarcie skazania na karę pozbawienia wolności następuje z mocy prawa z upływem dziesięciu lat od wskazanych wyżej zdarzeń (przy czym w razie wymierzenia kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania zatarcie skazania następuje z upływem roku od zakończenia okresu próby).

Trzeba jednak zaznaczyć, że nowelizacja art. 586 k.s.h. nie ma wpływu na możliwość orzeczenia wobec sprawcy stypizowanego w tym przepisie przestępstwa przewidzianych w kodeksie karnym środków karnych – w tym zakazu zajmowania określonego stanowiska w wypadku nadużycia przez sprawcę stanowiska albo okazania, że dalsze zajmowanie stanowiska zagraża istotnym dobrom chronionym prawem – przepadku oraz środków kompensacyjnych.

Brak kary pozbawienia wolności nie zwalnia z odpowiedzialności

Warto również pamiętać, że nowelizacja art. 586 k.s.h. poprzez uchylenie kary pozbawienia wolności nie wiąże się z usunięciem z systemu prawa sankcji za nieterminowe zgłoszenie przez członka zarządu spółki handlowej oraz jej likwidatora wniosku o ogłoszenie upadłości o innym niż karnoprawny charakterze. Osoba, o jakiej mowa, w dalszym ciągu:

1. Będzie mogła zostać pozbawiona przez sąd upadłościowy na wniosek wierzycieli na okres od jednego do dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego, członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszenia, jeżeli nie złożyła w ustawowym terminie wniosku o ogłoszenie upadłości ze swej winy (art. 373 prawa upadłościowego);
2. Odpowie za szkodę wyrządzoną tym zachowaniem wierzycielom reprezentowanego przez siebie podmiotu, chyba że nie ponosi winy (art. 21 prawa upadłościowego);
3. Jeżeli jest członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością albo jej likwidatorem (z wyjątkiem likwidatorów ustanowionych przez sąd) – odpowie za jej zobowiązania, chyba że wykaże, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jej winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości wierzyciel nie poniósł szkody (art. 299 i 2991 k.s.h.);
4. Odpowie za zaległości podatkowe zarządzanej przez siebie spółki, jeśli egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna, a nie wykaże, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jej winy; przy czym spod odpowiedzialności, o jakiej mowa, wyłączeni są likwidatorzy ustanowieni przez sąd (art. 116 i 116b Ordynacji podatkowej); na analogicznych zasadach odpowie również za należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 116 i 116b ordynacji podatkowej).

Art. 586 k.s.h. wymaga zmiany

Zmiana art. 586 k.s.h. dokonana ustawą z 26 września 2025 r. – eliminująca nieadekwatną w chwili obecnej sankcję za niezgłoszenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości – stanowi znaczący element porządkowania systemu odpowiedzialności za tego rodzaju zachowania. Należy zatem postulować możliwie szybkie zakończenie prac legislacyjnych nad nowelizacją przepisu, o jakim mowa.

Autor: Przemysław Nowak, adwokat w Chmielniak Adwokaci