Jednym z kluczowych obszarów nowelizacji jest doprecyzowanie przepisów dotyczących zadań zlecanych podmiotom ochrony ludności. Zmiany obejmują rozszerzenie katalogu podmiotów podlegających kontroli – objęci zostaną nią również ci, którzy uzyskali status podmiotu ochrony ludności bez wyznaczenia w drodze decyzji lub porozumienia. Obecnie przepis dotyczy jedynie podmiotów wyznaczonych na podstawie porozumienia bądź decyzji, co budzi wątpliwości, czy kontrola może dotyczyć podmiotów ochrony ludności wskazanych wprost w ustawie
Wyłączone zostanie stosowanie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie w odniesieniu do dotacji na zadania zlecone. MSWiA podkreśla, że podmioty ochrony ludności nawet jeśli są organizacjami pozarządowymi, nie występują w systemie ochrony ludności jako organizacje pożytku publicznego.
W przypadku ataku dronów – ratunek punkt schronienia
Projekt przewiduje wprowadzenie nowej kategorii infrastruktury ochronnej – punktów schronienia. Mają one uzupełnić system obiektów zbiorowej ochrony (ukryć, schronów i miejsc doraźnego schronienia) i służyć ochronie ludności w sytuacjach nagłych niebezpiecznych zjawisk pogodowych oraz przed konwencjonalnymi środkami rażenia, jak np. drony.
Przygotowana nowelizacja wskazuje, że punkty schronienia:
- nie mają szczegółowych wymagań technicznych,
- nie są tworzone w drodze decyzji administracyjnej,
- są identyfikowane przez komendanta powiatowego PSP,
- są zgłaszane organowi ochrony ludności i właścicielowi bądź zarządcy nieruchomości,
- mają być ujawniane w ewidencji obiektów zbiorowej ochrony i aplikacjach mobilnych.
Punkty schronienia mają więc być najbardziej odformalizowaną kategorią infrastruktury ochronnej, o najniższych parametrach ochronnych. Mają być stale dostępne i potencjalnie oznaczone. W noweli znalazł się przepis nakładający w razie ogłoszenia, w szczególności alarmu o zagrożeniu uderzeniem z powietrza, obowiązek udostępnienia punktu schronienia, przez właściciela lub zarządcę obiektu, osobom chroniącym się przed zagrożeniem, na czas trwania tego zagrożenia.
Obowiązek ten jest znacznie ograniczony w stosunku do obowiązków właściciele budowli ochronnej, nie ma obowiązku przygotowania i utrzymywania całodobowej dostępności punktu schronienia – wyjaśniają autorzy zmian
Przeczytaj także: „Punkt schronienia” w projekcie ustawy o ochronie ludności - tylko co to jest?
Zmiany dotyczące miejsc doraźnego schronienia
Projekt doprecyzowuje przepisy dotyczące pojemności miejsc doraźnego schronienia (które mają być zorganizowane jedynie w czasie wojny) oraz zasad wyznaczania budowli przeznaczonych na obiekty zbiorowej ochrony. Projektując nowe budynki użyteczności publicznej, wielorodzinne budynki mieszkalne czy podziemne garaże, MSWiA chce, aby ich najniższe kondygnacje mogły pełnić funkcję miejsc doraźnego schronienia. Chodzi o to, by w sytuacji zagrożenia można było szybko i bez dodatkowych kosztów zapewnić ludziom bezpieczną przestrzeń. Dlatego przepisy określają minimalną pojemność takich miejsc, zależną od rodzaju obiektu:
- W przypadku budynków mieszkalnych wielorodzinnych liczba miejsc schronienia powinna odpowiadać liczbie osób wynikającej z podzielenia łącznej powierzchni mieszkań przez wskaźnik 20 m2 na osobę.
- W budynkach użyteczności publicznej ten przelicznik jest nieco niższy – 15 m2 na osobę.
- Z kolei garaże podziemne mają zapewniać przynajmniej dwukrotność liczby miejsc parkingowych, o ile pozostałe wyliczenia nie wskazują większej liczby.
Jednocześnie ustawodawca wyznacza górną granicę, aby uniknąć nieuzasadnionego przewymiarowania takich przestrzeni. Nawet najbardziej przestronna kondygnacja podziemna może pomieścić maksymalnie tyle osób, ile wynika z 75 proc. jej powierzchni netto podzielonej przez wskaźnik 1,5 m2 na osobę.
Wprowadzono także przepisy dotyczące możliwości stosowania odstępstw od wymogów i warunków technicznych np. jeśli liczba lokali mieszkalnych w budynku jest mniejsza niż 4 a powierzchnia użytkowa budynku mniejsza niż 250 m2.
Resort podkreśla, że doprecyzowanie przepisów dotyczących tzw. mds postulowała branża budowlana, bo obecnie regulacje nie precyzują obowiązkowej pojemności mds, ani tego czy powinien zajmować całą kondygnację podziemną.
Samorządowcom nie udało się jednak przeforsować mechanizmu, który uelastyczni obowiązek zabezpieczenia miejsc doraźnego schronienia w nowych inwestycjach budowlanych zlokalizowanych na obszarach mniej zurbanizowanych. Ich zdaniem zwłaszcza na terenach wiejskich sztywna regulacja ustawowa może doprowadzić do sytuacji, w której finalna liczba miejsc schronienia znacząco przekroczy faktyczne zapotrzebowanie. W konsekwencji ewentualne zwiększenie kosztów inwestycji może okazać się nieefektywne i bezcelowe, szczególnie przy uwzględnieniu ustawowego wymogu dotyczącego minimalnej powierzchni przypadającej na jedną osobę.
Zdaniem MSWiA utrzymanie mechanizmów mobilizujących jednostki samorządu terytorialnego do zapewniania obiektów zbiorowej ochrony jest konieczne ze względu na pilną potrzebę odbudowy zasobu budownictwa ochronnego.
Nowe zasady finansowania i elastyczność realizacji Programu OLiOC
W projekcie przewidziano mechanizm wzmocnionego finansowania inwestycji wieloletnich — minister lub wojewoda będą mogli wyrażać zgodę na zaciąganie zobowiązań do wysokości limitów inwestycyjnych. Rozszerzono możliwość przenoszenia środków między obszarami Programu - MSWIA uzasadnia, że praktyka pokazała, że takie zmiany usprawniły wydatkowanie.
Zmiana ustawy ma umożliwić także przekazywanie środków z Programu nie tylko podmiotom i organom ochrony ludności, lecz również podmiotom realizującym zadania wspierające ochronę ludności i obronę cywilną, takim jak Policja i Straż Graniczna, w zakresie ewakuacji, ochrony infrastruktury krytycznej i łączności. Resort uzasadnia, że przewidziane środki nie stanowią znacznej części budżetu Programu i nie ograniczą środków przekazywanych podmiotom ochrony ludności. Umożliwią za to finansowanie zakupu sprzętu dla Policji i Straży Granicznej, ale jedynie w zakresie ewakuacji, ochrony infrastruktury krytycznej i łączności.
Jednocześnie zgodnie z postulatem samorządów, w projektowanych przepisach zwiększono katalog wyposażenia, które można nabyć na potrzeby obrony cywilnej o środki ochrony batalistycznej. Przewidziano możliwość nabywania materiałów koncesjonowanych, takich jak hełmy, kamizelki balistyczne czy sprzęt do wykrywania skażeń chemicznych, biologicznych i radiacyjnych, niezbędnych dla zapewnienia bezpieczeństwa ratowników działających w strefie działań wojennych lub skażeń.
Wyłączenia z Prawa zamówień publicznych
Nowelizacja przewiduje także katalog wyjątków od stosowania ustawy – Prawo zamówień publicznych w odniesieniu do inwestycji o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa. Chodzi m.in. o:
- budowę infrastruktury schronowej,
- infrastrukturę łączności i komunikacji,
- systemy wykrywania zagrożeń, ostrzegania i alarmowania,
- organizację doraźnych szpitali i tymczasowych punktów medycznych,
- rozbudowa infrastruktury medycznej o elementy podwójnego przeznaczania np. umożliwiające przeprowadzenie zabiegów chirurgicznych, przechowywanie wyrobów medycznych, krwi oraz produktów krwiopochodnych
Uzasadnieniem wyłączeń jest konieczność ochrony kluczowych informacji technicznych, lokalizacyjnych i harmonogramów inwestycji, których ujawnienie mogłoby ułatwić działania sabotażowe przeciwko państwu.
Przebudowa Ewidencji Obrony Cywilnej
Nowelizacja gruntownie zmienia zasady funkcjonowania Ewidencji Obrony Cywilnej:
- likwiduje wydzieloną część przeznaczoną na dane oznaczone klauzulą „tajne”,
- ujednolica poziom ochrony danych do klauzuli „zastrzeżone”,
- dane mają być pozyskiwane wyłącznie z organów emerytalnych, głównie z Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA,
- jednoznacznie wskazuje, że to minister właściwy do spraw wewnętrznych weryfikuje posiadanie przydziałów mobilizacyjnych,
- wyodrębnia centralną część Ewidencji, zarządzaną przez ministra, obok części wojewódzkich.
Zmieniono także zasady nadawania przydziałów mobilizacyjnych do korpusu obrony cywilnej — usunięto dotychczasowy wymóg niepodlegania obowiązkowi służby wojskowej, wskazując na konieczność zapewnienia ciągłości działania administracji publicznej w czasie wojny.
Zmiany w Systemie Bezpiecznej Łączności Państwowej
Projekt doprecyzowuje także zasady funkcjonowania Systemu Bezpiecznej Łączności Państwowej, w tym zapewnienia operatorowi odpowiednich częstotliwości niezbędnych do utrzymania bezpiecznej łączności mobilnej, także niejawnej, wykorzystywanej przez służby i podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo państwa.
Nowelizacja modyfikuje również przepisy dotyczące służb podległych ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. Zakłada, że wynagrodzenia funkcjonariuszy oddelegowanych do realizacji zadań w resorcie lub jednostkach mu podległych będzie nadal wypłacała jednostka macierzysta funkcjonariusza. Ma to wzmocnić odpowiedzialność służb za realizację wspólnych zadań z zakresu ochrony ludności i obrony cywilnej.
