Zintegrowany Plan Zarządzania dla Obiektu Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska przewiduje zwiększenie wycinek w Puszczy Białowieskiej. Pod topór mogą iść ponadstuletnie drzewostany. Organizacje przyrodnicze ostrzegają, że efekty będą niezgodne z prawem UE i naruszą zasady ochrony obiektu światowego dziedzictwa UNESCO. Ministerstwo Klimatu zaprzecza, że planuje wycinkę.
Zintegrowany Plan Zarządzania dla Obiektu Światowego Dziedzictwa Puszcza Białowieska zaprezentowany został na początku lipca. Przygotowywany od 2022 r. przez Instytut Ochrony Środowiska Państwowego Instytutu Badawczego w ścisłej współpracy z pełnomocnikiem rządu ds. leśnictwa i łowiectwa Edwardem Siarką, zakłada wyłączenie części starodrzewów objętych obecnie bierną ochroną w ramach III strefy Obiektu UNESCO i ich włączenie do strefy IV, w której leśnicy będą mogli je wyciąć. Plany te pokrywają się z przygotowanymi przez Nadleśnictwa Hajnówka, Browsk i Białowieża projektami Planów Urządzenia Lasu na kolejną dekadę.
Czytaj w LEX: Plan urządzenia lasu >
Jak tłumaczy Wydział Komunikacji Medialnej Klimatu i Środowiska, plan wypełnia krajowe zobowiązania wynikające z wpisu Puszczy Białowieskiej na Listę Światowego Dziedzictwa, którego podstawą jest Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, przyjęta w Paryżu 16 listopada 1972 roku. Polska ratyfikując Konwencję w 1976 r. przyjęła „obowiązek zapewnienia identyfikacji, ochrony, konserwacji, rewaloryzacji i przekazania przyszłym pokoleniom dziedzictwa kulturowego i naturalnego”. Sposoby spełnienia tego obowiązku zostały określone w „Wytycznych Operacyjnych do realizacji Konwencji Światowego Dziedzictwa”. Zgodnie z nimi ochrona i zarządzanie dobrami światowego dziedzictwa „powinny zagwarantować, że ich wyjątkowa uniwersalna wartość, włączając stan integralności (…) z momentu wpisu, są utrzymane lub zostały wzbogacone w czasie.”
Plan natychmiast spotkał się z krytyką organizacji przyrodniczych.
– Lasy Państwowe razem z resortem środowiska przygotowują się do kolejnej dewastacji Puszczy Białowieskiej. Zaprezentowany projekt zamiast rozwiązać problem złego zarządzania puszczą generuje kolejny konflikt o to wyjątkowe miejsce. Projekt osłabia ochronę Puszczy przez wyłączenie części drzewostanów ponadstuletnich z ochrony i umożliwienie ich wycinki - ocenia Sylwia Szczutkowska z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.
Adam Bohdan, biolog zajmujący się Puszczą Białowieską od kilkunastu lat, działający w Fundacjach Dzika Polska i Fota4Climate wyjaśnia, że propozycja zmniejsza III strefę Obiektu UNESCO - wyłączoną z użytkowania, z 241,89 km kw do 206,5 km kw. Zaproponowano zwiększenie powierzchni strefy IV – zakładającej ingerencję - ze 101,9 km kw do 135,5 km kw.
- Ewentualna ingerencja w drzewostany Puszczy Białowieskiej może być, zgodnie z wytycznymi, uzasadniona zmniejszeniem udziału świerka lub sosny w żyznych siedliskach grądowych. Jednak strefę IV – z dozwolonym użytkowaniem, w tym wyrębami - zaplanowano na obszarach, z których świerk został wyeliminowany poprzez suszę i gradację kornika drukarza – wyjaśnia Adam Bohdan.
Obecnie widoczne jest tam naturalne odnowienie drzew, w tym pożądanego dębu i spontaniczna przebudowa drzewostanu. Kształtujący się, bardziej zróżnicowany drzewostan z mniejszym udziałem wrażliwego na susze świerka będzie lepiej przystosowany do nowych warunków klimatycznych, będzie mniej podatny na pożary.
Czytaj w LEX: Zientara Anna, Prawnokarna ochrona drzew >
- Dodatkowo strefę z użytkowaniem rozciągnięto na drzewostany ponadstuletnie wyłączone przez dekady z wyrobów. Stały się one hotspotami bioróżnorodności, miejscami nagromadzenia wrażliwych, chronionych gatunków, które ucierpią, jeśli zostanie wznowiona gospodarka leśna. Dlatego zaproponowane zmiany z pewnością nie zyskają aprobaty Komisji Europejskiej – wskazuje Adam Bohdan.
Przeczytaj także:
Przyrodnicy dostrzegają też problem kolizji zmian z prawem UE.
– Efekty zmian strefowania będą niezgodne z prawem UE i będą godzić w ochronę obiektu światowego dziedzictwa UNESCO. Główną wartością decydującą o unikatowości puszczy są stare lasy naturalne poddane swobodnemu działaniu procesów naturalnych i to ochronie tych wartości powinniśmy oprzeć zarządzanie puszczą. Próby dalszego osłabiania ochrony Puszczy Białowieskiej są niemerytoryczne – mówi Sylwia Szczutkowska.
Jak ważna jest kwestia rozwiązania kolizji gospodarki leśnej z wymogami ochrony przyrody pokazały masowe wycinki w Puszczy Białowieskiej prowadzone w 2017 r. przez Lasy Państwowe. Pomimo negatywnego stanowiska organizacji społecznych i naukowców, leśnicy wycięli wtedy 200 tys. m3 drzew, z tego połowę z chronionych drzewostanów ponadstuletnich. Trybunał Sprawiedliwości UE wstrzymał cięcia w lipcu 2017 r., potwierdzając w kwietniu 2018, że wycinki puszczy są niezgodne z prawem.
Zintegrowany Plan Zarządzania trafi teraz do konsultacji społecznych, a następnie do akceptacji Komitetu UNESCO. Ministerstwo spodziewa się, że dokument zyska akceptację na przyszłorocznym 46 posiedzeniu Komitetu UNESCO. Jeśli w Puszczy Białowieskiej rozpocznie się na nowo komercyjna wycinka, Komitet UNESCO powinien rozważyć umieszczenie jej na Liście Dziedzictwa Ludzkości w zagrożeniu – wynika z raportu UNESCO.
- Zaproponowana przez Instytut Ochrony Środowiska zmiana będzie kolidowała z rekomendacjami UNESCO, które krytycznie odniosło się do zmian zakładających zwiększenie obszarów z dozwolona ingerencją - uważa Adam Bohdan. Liczy, że sekretariat UNESCO nie wyrazi zgody na zaproponowaną zmianę stref.
Organizacje nie zamierzają czekać z założonymi rękami.
– Korekta stref wyłączająca najcenniejsze fragmenty Puszczy Białowieskiej spod ochrony jest niedopuszczalna i zapowiadamy interwencję w tej sprawie – mówi Sylwia Szczutkowska.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska nie widzi problemu.
- Przygotowywany Plan zarządzania nie zawiera w treści odniesień i informacji związanych z wycinką drzew – informuje Wydział Komunikacji Medialnej ministerstwa.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
