W 2021 roku wpłynęło o 20 proc. więcej skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych, a do Naczelnego Sądu Administracyjnego prawie o 100 proc. więcej skarg kasacyjnych. Eksperci ostrzegają, że liczba skarg może jeszcze wzrosnąć z powodu skomplikowania systemu prawnego przez Polski Ład, a czas oczekiwania na rozstrzygnięcie się jeszcze wydłuży.
28 marca br. odbyło się doroczne Zgromadzenie Ogólne Sędziów NSA. Prezes NSA Jacek Chlebny odniósł się do kwestii dotyczących m.in. sprawności funkcjonowania sądów administracyjnych obu instancji, działalności orzeczniczej i gwarancji prawa jednostki do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Prezes NSA zwrócił uwagę, że w minionym roku, działalność NSA i WSA prowadzona była w stanie epidemii. Ta nadzwyczajna sytuacja wymagała podjęcia przez kierownictwo NSA działań, których celem było przeciwdziałanie potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem kadry sądownictwa oraz stron i uczestników postępowania a także utrzymanie w warunkach pandemii właściwej pracy sądów.
Prezes NSA zwrócił uwagę, że bieżący rok ma szczególne znaczenie dla sądownictwa administracyjnego z uwagi na fakt, że 100 lat temu, ustawą z 3 sierpnia 1922 r., został powołany Najwyższy Trybunał Administracyjny.
Zgromadzenie Ogólne Sędziów NSA podjęło uchwałę o przyjęciu przedstawionej przez Prezesa NSA „Informacji o działalności sądów administracyjnych w 2021 roku”.
Sprawozdanie to pokazuje dużą sprawność wojewódzkich sądów administracyjnych, jednak niepokoi nieco jeśli chodzi o sytuację w NSA. Trzeba przyznać, że zarówno WSA, jak i NSA wykonały w 2021 r. tytaniczną pracę. Jednak kolejka spraw w NSA się wydłuża.
Zobacz również: Raport podatkowy: Praca księgowych i doradców coraz trudniejsza >>
Czytaj też: Skarga do WSA jako realizacja prawa do sądu. Ustrojowe umiejscowienie sądownictwa administracyjnego >
W 2021 r. do wojewódzkich sądów administracyjnych wpłynęło 68 837 skarg na akty i czynności oraz 17 427 skarg na bezczynność organów i przewlekłość postępowania (ogółem 86 264 skarg). W porównaniu z 2020 r. wpłynęło więcej o 17 789 skarg czyli o 20,62 proc. Z poprzedniego okresu pozostało 23 468 skarg na akty i czynności oraz 3317 skarg na bezczynność organów i przewlekłe prowadzenie postępowania. Łącznie sądy miały do rozpatrzenia 113 049 spraw, o 21 211 skarg więcej niż w 2020 r. Wojewódzkie sądy administracyjne załatwiły 62 259 skarg, z czego 7261 na rozprawie oraz 54 998 na posiedzeniu niejawnym. Jak widać, w 2021 r. dominowały posiedzenia niejawne.
PROCEDURA w LEX: Przekazanie sprawy innemu WSA ze względu na występujące przeszkody >
Spośród skarg załatwionych na rozprawie sądy uwzględniły 2973 skargi, 4202 oddaliły, 49 odrzuciły, a 37 załatwiły w inny sposób. Na posiedzeniu niejawnym uwzględniono 16 369 skarg, 25 210 oddalono, a 9484 odrzucono.
Najwięcej skarg wpłynęło do WSA w Warszawie - 28 506 skarg, co stanowi 33,05 proc. wszystkich skarg. Dla przykładu, do WSA w Gliwicach wpłynęło 5637 skarg, do WSA w Krakowie 5431 skarg, do WSA w Poznaniu 5465 skarg, a do WSA we Wrocławiu 13 738 skarg. Podobnie jak w 2020 r. najmniej skarg wpłynęło do WSA w Opolu 1318, Białymstoku 1753, Gorzowie Wielkopolskim 1838 oraz Kielcach 1909.
Warto zauważyć, że najwięcej skarg wniosły osoby fizyczne – 66 359. Osoby prawne wniosły 18 901 skarg, organizacje społeczne 1379, prokurator 1259, Rzecznik Praw Obywatelskich 21 a inne podmioty 343.
Wojewódzkie sądy administracyjne załatwiły w terminie do 3 miesięcy średnio 40,67 proc. skarg, do 4 miesięcy 57,33 proc. spraw, a w terminie do 6 miesięcy 79,88 proc. skarg. Świadczy to o dużej sprawności postępowań przed WSA.
Od wyroków wojewódzkich sądów administracyjnych wniesiono 21 314 skarg kasacyjnych, z czego 1017 skarg zostało odrzuconych. Do NSA przekazano 19 7613 skarg kasacyjnych (92,71 proc.).
Czytaj też: Podstawy skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym >
W 2021 r. do NSA wpłynęło 26 778 skarg kasacyjnych (część skarg wpływa bezpośrednio do NSA) oraz 128 skarg o wznowienie postępowania. W 2021 r. liczba wniesionych skarg kasacyjnych w porównaniu do roku poprzedniego zwiększyła się aż o 12 497.
Z poprzedniego okresu pozostało do rozpatrzenia 26 650 skarg kasacyjnych oraz 64 skargi o wznowienie postępowania. Ogółem NSA miał więc do rozpatrzenia w 2021 r. 53 428 skarg kasacyjnych z czego rozpoznano tylko 12 912.
W NSA też dominowały posiedzenia niejawne. Na rozprawie rozpoznano tylko 1135 skarg kasacyjnych (8,79 proc. skarg załatwionych), a na posiedzeniu niejawnym aż 11 777 spraw (91,21 proc.).
Aż 71,94 proc. skarg kasacyjnych (9289 ) NSA oddalił. W 2845 przypadkach NSA uwzględnił skargę kasacyjną (22,03 proc.), a 778 załatwił w inny sposób (6,03 proc.).
Czytaj też: Skarga kasacyjna - rodzaje rozstrzygnięć NSA >
Najwięcej skarg kasacyjnych zostało wniesionych przez stronę postępowania inną niż organ administracji publicznej – 18 001, organy administracji wniosły 8469 skarg.
W 2021 r. NSA załatwił też 5088 zażaleń na postanowienia (zarządzenia) sądów pierwszej instancji, z czego w 662 przypadkach uwzględnił zażalenie (13,01 proc.). NSA rozpatrzył ponadto 136 skarg na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, jednak żadnej skargi nie uwzględniono.
W 2021 r. NSA załatwił 67,13 proc. ogółu spraw w terminie do 12 miesięcy, a w terminie do 24 miesięcy 77,56 proc. W odniesieniu do skarg kasacyjnych w terminie do 12 miesięcy załatwiono 56,04 proc. spraw. Zażalenia rozpatrywane są w dużo krótszym czasie - 87,05 proc. jest rozpoznawanych w terminie do 2 miesięcy.
PROCEDURY (WSA):
W 2021 r. wpłynęło 13 wniosków o podjęcie uchwał. NSA podjął łącznie 7 uchwał, w tym 4 w trybie abstrakcyjnym (1 – na wniosek Prezesa NSA i 1 – na wniosek Prokuratora Generalnego oraz 2 – na wniosek Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców). W trybie art. 187 par. 1 p.p.s.a. NSA podjął 3 uchwały. Przedmiotem rozstrzygnięcia były zagadnienia dotyczące procedury sądowoadministracyjnej, pomocy społecznej, odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości oraz podatku od nieruchomości, podatku PIT i podatku VAT.
W 2021 r. do Izby Finansowej wpłynęło 6079 skarg kasacyjnych oraz 55 skarg o wznowienie postępowania. Rozstrzygnięto 4588 skarg kasacyjnych, w tym 1004 spraw na rozprawie oraz 3536 spraw na posiedzeniu niejawnym. NSA uwzględnił 23 proc. skarg kasacyjnych, 72 proc. skarg oddalił.
Osoby prawne złożyły 1551 skarg, osoby fizyczne 1381 a organy 1715. Prokuratorzy wnieśli 5 skarg. Natomiast Rzecznik Praw Obywatelskich nie wniósł żadnej skargi kasacyjnej.
- W raporcie uwagę przykuwa prawie dwukrotny wzrost liczby skarg kasacyjnych w porównaniu do roku 2020. Ta liczba najwyraźniej przytłoczyła NSA, na co wskazuje niski odsetek rozpoznanych spraw – zauważa Piotr Prokocki, doradca podatkowy, radca prawny w Vistra Poland.
Ekspert podkreśla, że w 2021 r. do NSA wpłynęło ponad 26 tysięcy nowych spraw kasacyjnych, a rozpoznanych zostało niecałe 13 tysięcy.
-To dane, które nie napawają optymizmem. Biorąc pod uwagę fakt, że NSA ma jeszcze do rozpatrzenia sprawy z poprzednich lat (na początku 2021 roku było ich ponad 53 tysiące), należy spodziewać się, że czas rozpoznawania spraw jeszcze bardziej się wydłuży, co może mieć bardzo niekorzystny wpływ na gospodarkę – stwierdza Piotr Prokocki.
Jego zdaniem, skoro duża część spraw wnoszonych do NSA dotyczy podatków (ponad 9 tysięcy) i została wniesiona przez podmioty inne niż organ publiczny (ponad 18 tysięcy) to należy zatem domniemywać, że istotną część skarg kasacyjnych stanowią skargi wniesione przez przedsiębiorców przeciwko organom skarbowym.
PROCEDURY (NSA):
- Z perspektywy praktyki obrotu gospodarczego konieczność kilkuletniego oczekiwania na rozpoznanie sprawy przez sądy obu instancji jest sytuacją trudną do zaakceptowania. Horyzont czasowy inwestycji realizowanych przez fundusze private equity w spółki portfelowe wynosi zazwyczaj od 5 do 7 lat. Z perspektywy inwestorów trwająca kilka lat sprawa podatkowa oznacza – w zależności od jej etapu - konieczność zawiązania wysokiej rezerwy, utworzenia rachunku escrow albo wieloletniego oczekiwania na zwrot nadpłaconego albo niesłusznie pobranego podatku – podkreśla Piotr Prokocki.
Jego zdaniem, każda z tych sytuacji oznacza zamrożenie środków finansowych, obniżoną płynność finansową i trudności w realizowaniu transakcji.
Podobnie sytuację ocenia inny ekspert.
- Statystyki opublikowane przez NSA budzą moje obawy. Wynika z nich np., że pomimo 20 proc. wzrostu ilości skarg wniesionych do WSA liczba spraw w których strony zdecydowały się na reprezentowanie przez pełnomocnika drastycznie spadła – stwierdza Bartosz Kubista, adwokat, doradca podatkowy, partner w GLC.
Jego zdaniem, wygląda na to, że skarżący korzystają z pełnomocników zaledwie w 11 proc. przypadków.
- Przy obliczeniach pominąłem pełnomocników organów administracji publicznej. To zaskakująca sytuacja, zwłaszcza, że w poprzednich latach nie doszło do uproszczenia przepisów w sposób, który czyniłby ich pomoc niepotrzebną. Bez wątpienia swój wpływ na tę sytuację mogła wywrzeć pandemia (która uczyniła wyniki z 2020 r. niewymiernymi), lecz oczekiwałem, że proporcja będzie prezentować się podobnie jak w poprzednich latach – podkreśla Bartosz Kubista.
Z kolei Marcin Malinowski, adwokat w Kancelarii B2RLaw, wskazuje na ogromny wzrost skarg kasacyjnych kierowanych do NSA. - Na uwagę zasługuje fakt, że prawie 100 proc. więcej skarg kasacyjnych od wyroków WSA skierowano do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Trudno ocenić, jaka jest tego przyczyna. Być może rośnie świadomość społeczeństwa w zakresie możliwości dążenia z ich punktu widzenia do sprawiedliwego procesu i sprawiedliwego rozstrzygnięcia – stwierdza.
Obawy ekspertów budzi niestabilna sytuacja otoczenia prawnego, związana z nowelizacjami Polskiego Ładu, co może spowodować zwiększenie liczby sporów podatników z organami podatkowymi i jeszcze większa liczbę skarg do sadów administracyjnych.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
