Czy po zwrocie wadliwego samochodu można odzyskać zapłacony PCC?

Zwrot wadliwego samochodu sprzedawcy na podstawie porozumienia o rozwiązaniu umowy nie daje podstaw do odzyskania wcześniej zapłaconego PCC. Nie ma przy tym znaczenia, że przyczyną zwrotu były poważne wady techniczne, a sprzedawca oddał kupującemu całą cenę. Możliwość odzyskania podatku zależy od wystąpienia jednej z ustawowych przesłanek zwrotu, w szczególności skutecznego uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, a nie od samego faktu rozwiązania umowy sprzedaży.

Kupiłem od osoby prywatnej używany samochód osobowy za 25 000 zł. Po zawarciu umowy sprzedaży złożyłem deklarację PCC-3 i zapłaciłem podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 500 zł. Kilka dni później okazało się, że samochód ma poważną usterkę skrzyni biegów, o której nie wiedziałem w momencie zakupu. Skontaktowałem się ze sprzedawcą i wspólnie uzgodniliśmy zwrot pojazdu. Podpisaliśmy pisemne porozumienie o rozwiązaniu umowy sprzedaży, na podstawie którego oddałem samochód, a sprzedawca zwrócił mi całą zapłaconą cenę. Nie składałem odrębnego oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Czy w związku ze zwrotem wadliwego samochodu mogę odzyskać zapłacony podatek PCC? - pyta Czytelnik.

W przedstawionej sytuacji nie przysługuje Panu zwrot zapłaconego podatku od czynności cywilnoprawnych. Samo rozwiązanie umowy sprzedaży za porozumieniem stron, nawet jeżeli nastąpiło z powodu istotnych wad samochodu i wiązało się ze zwrotem całej ceny, nie stanowi podstawy do odzyskania prawidłowo zapłaconego PCC.

Kiedy organ zwraca podatek

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych opodatkowaniu podlegają między innymi umowy sprzedaży rzeczy i praw majątkowych. Oznacza to, że zakup używanego samochodu od osoby prywatnej, jeżeli transakcja nie jest objęta wyłączeniem z opodatkowania ani zwolnieniem, powoduje powstanie obowiązku podatkowego w PCC. Na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli w przypadku sprzedaży samochodu z chwilą zawarcia umowy. Zgodnie z art. 4 pkt 1 tej ustawy obowiązek zapłaty podatku ciąży na kupującym.

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC podstawę opodatkowania stanowi wartość rynkowa rzeczy. Z kolei art. 7 ust. 1 pkt 1 lit. a przewiduje dla sprzedaży rzeczy ruchomych stawkę podatku wynoszącą 2 proc. Podatnik jest zobowiązany do złożenia deklaracji PCC-3 oraz zapłaty podatku w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego, zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy. W przedstawionym przypadku obowiązek podatkowy powstał zatem w momencie zawarcia umowy sprzedaży samochodu.

Późniejsze ujawnienie wad technicznych pojazdu nie zmienia faktu, że w chwili zakupu doszło do skutecznego zawarcia umowy, z którą przepisy wiążą obowiązek zapłaty PCC.

Nie oznacza to jednak, że zapłacony podatek nigdy nie może zostać zwrócony. Ustawodawca przewidział bowiem określone sytuacje, w których podatnik może ubiegać się o jego odzyskanie. Zostały one wymienione w art. 11 ustawy o PCC. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC podatek podlega zwrotowi, jeżeli uchylone zostały skutki prawne oświadczenia woli, czyli nastąpiła tzw. nieważność względna czynności prawnej. Zwrot podatku jest również możliwy w przypadku niespełnienia się warunku zawieszającego, od którego uzależniono wykonanie czynności cywilnoprawnej. Pozostałe przypadki wskazane w tym przepisie dotyczą między innymi określonych zdarzeń związanych z umowami spółek oraz ustanowieniem hipoteki. Katalog przypadków uprawniających do zwrotu PCC ma charakter zamknięty. Oznacza to, że organ podatkowy może zwrócić podatek wyłącznie w sytuacjach wyraźnie przewidzianych przez ustawodawcę. Nie wystarczy zatem, że podatnik ostatecznie nie zatrzymał zakupionej rzeczy lub odzyskał od sprzedawcy zapłaconą cenę.

Kluczowe znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy rozwiązaniem umowy za porozumieniem stron a uchyleniem się od skutków prawnych oświadczenia woli. Zgodnie z art. 84 Kodeksu cywilnego w określonych okolicznościach możliwe jest uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Dotyczy to błędu istotnego, który uzasadnia przypuszczenie, że osoba składająca oświadczenie nie zawarłaby umowy o takiej treści, gdyby znała rzeczywisty stan rzeczy. Przy oświadczeniach składanych drugiej osobie zastosowanie mają również dodatkowe warunki określone w tym przepisie.

Z kolei art. 88 par. 1 Kodeksu cywilnego stanowi, że uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego innej osobie pod wpływem błędu lub groźby następuje przez złożenie tej osobie pisemnego oświadczenia. W przypadku błędu uprawnienie to wygasa po upływie roku od jego wykrycia. Jeżeli zatem nabywca skutecznie uchyli się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, może powstać podstawa do żądania zwrotu PCC na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy. Samo ujawnienie wady pojazdu nie oznacza jednak automatycznie, że zostały spełnione warunki takiego uchylenia się.

Inaczej przedstawia się sytuacja, gdy kupujący i sprzedawca po ujawnieniu wad samochodu dobrowolnie uzgadniają rozwiązanie wcześniej zawartej umowy. Na podstawie art. 353(1) Kodeksu cywilnego strony mogą ułożyć stosunek prawny według swojego uznania, o ile jego treść lub cel nie sprzeciwiają się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Zasada swobody umów obejmuje również możliwość rozwiązania wcześniej zawartej umowy za zgodą obu stron.

W takim przypadku pierwotna umowa sprzedaży została jednak skutecznie zawarta i wywołała przewidziane prawem skutki, w tym obowiązek zapłaty PCC. Późniejsze porozumienie dotyczące zwrotu samochodu nie oznacza, że pierwotna czynność była dotknięta wadą oświadczenia woli powodującą jej względną nieważność. Przykładowo, jeżeli kupujący nabył samochód za 25 000 zł i zapłacił 500 zł PCC, a po kilku dniach stwierdził poważną usterkę silnika, może uzgodnić ze sprzedawcą rozwiązanie umowy. Jeżeli sprzedawca przyjmie samochód i odda całą cenę, kupujący odzyska 25 000 zł. Nie będzie jednak uprawniony do odzyskania 500 zł podatku tylko dlatego, że strony zgodnie rozwiązały umowę.

Istotne jest przy tym, że samo nazwanie dokumentu ugodą, porozumieniem albo umową zwrotu pojazdu nie przesądza jeszcze o skutkach podatkowych. Znaczenie ma rzeczywista podstawa prawna zakończenia transakcji. Należy zatem odróżnić dobrowolne rozwiązanie umowy od skutecznego uchylenia się od skutków oświadczenia woli. Odrębnej analizy wymagałaby również sytuacja, w której nabywca skorzystał z ustawowego prawa odstąpienia od umowy z tytułu wad rzeczy.

Rozwiązaniem umowy za porozumiem stron nie uprawnia do zwrotu

Podobne zagadnienie rozpatrywał Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z 19 listopada 2025 r., sygn. 0111-KDIB2-2.4014.306.2025.1.PB. Sprawa dotyczyła podatnika, który zakupił motocykl, zapłacił PCC, a następnie po ujawnieniu istotnych wad technicznych zwrócił pojazd sprzedawcy na podstawie zawartej ugody. Organ uznał, że rozwiązanie skutecznie zawartej umowy za porozumieniem stron nie uprawnia do zwrotu zapłaconego podatku. W interpretacji tej możemy przeczytać:

„Jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej albo jej wypowiedzenie wymaga zachowania formy dokumentowej, chyba że ustawa lub umowa zastrzega inną formę. Jeżeli umowa została zawarta w innej formie szczególnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia; natomiast odstąpienie od umowy albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że w sytuacji przedstawionej we wniosku strony postanowiły zawartą wcześniej umowę sprzedaży motocykla rozwiązać zawierając umowę (ugodę) zwrotu pojazdu. Wynika z tego, że umowa sprzedaży zawarta (…) 2025 r. została zawarta w sposób skuteczny. Rozwiązanie skutecznie zawartej umowy, na skutek zgodnych oświadczeń stron, nie wywołuje natomiast uprawnienia do żądania zwrotu poprawnie naliczonego i uiszczonego podatku. Oznacza to, że wbrew Pana twierdzeniom, późniejsze rozwiązanie ww. umowy sprzedaży pojazdu przez jej strony, nie uzasadnia zwrotu prawidłowo naliczonego oraz zapłaconego podatku od czynności cywilnoprawnych.”

Warto również zaznaczyć, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o PCC podatek nie podlega zwrotowi po upływie pięciu lat od końca roku, w którym został zapłacony. Oznacza to, że nawet w przypadku wystąpienia jednej z ustawowych przesłanek zwrotu konieczne jest uwzględnienie przewidzianego w ustawie ograniczenia czasowego.

Podsumowując, zwrot wadliwego samochodu sprzedawcy na podstawie porozumienia o rozwiązaniu umowy nie daje podstaw do odzyskania wcześniej zapłaconego PCC. Nie ma przy tym znaczenia, że przyczyną zwrotu były poważne wady techniczne, a sprzedawca oddał kupującemu całą cenę. Możliwość odzyskania podatku zależy od wystąpienia jednej z ustawowych przesłanek zwrotu, w szczególności skutecznego uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, a nie od samego faktu rozwiązania umowy sprzedaży.