Minister Żurek zarządził przerwę w czynnościach służbowych Schaba, Lasoty i Radzika
Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zarządził natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych sędziów Sądu Apelacyjnego w Warszawie: Michała Lasoty, Piotra Schaba i Przemysława W. Radzika. Decyzje, jak poinformowało MS, zostały podjęte w związku z uzasadnionym podejrzeniem popełnienia przez nich czynów zabronionych oraz koniecznością ochrony powagi sądu i istotnych interesów służby. Podstawą jest przepis wielokrotnie krytykowany przez sędziów, ale też m.in. Rzecznika Praw Obywatelskich.
Zarządzenia, jak poinformowano, zostały wydane na podstawie art. 130 par. 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Przypomnijmy, że zgodnie z par. 1, jeżeli sędziego zatrzymano z powodu schwytania na gorącym uczynku popełnienia przestępstwa umyślnego albo jeżeli ze względu na rodzaj czynu dokonanego przez sędziego powaga sądu lub istotne interesy służby wymagają natychmiastowego odsunięcia go od wykonywania obowiązków służbowych, prezes sądu albo minister sprawiedliwości mogą zarządzić natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych sędziego aż do czasu wydania uchwały przez sąd dyscyplinarny, nie dłużej jednak niż na miesiąc. Par. 2 stanowi, że jeżeli sędzia, o którym mowa w par. 1, pełni funkcję prezesa sądu, zarządzenie przerwy w czynnościach służbowych należy do ministra sprawiedliwości.
Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziego sądu powszechnego w świetle konstytucyjnej zasady prawa do sądu - czytaj w LEX >
9 października br. do Sądu Najwyższego skierowano wnioski o uchylenie immunitetów sędziów Sądu Apelacyjnego w Warszawie: Piotra Schaba, Przemysława Radzika i Michała Lasoty. Chodzi o śledztwo w sprawie przywłaszczenia funkcji sędziowskich rzeczników dyscyplinarnych. Cała trójka została odwołana ze swoich funkcji, mimo trwania kadencji, czego wprost nie przewiduje ustawa. Uzasadniono to toczącymi się wobec nich postępowaniami dyscyplinarnymi.
Czytaj: PK chce uchylenia immunitetu Schaba - przywłaszczył funkcję rzecznika dyscyplinarnego?>>
W kwietniu 2025 r. ówczesny minister sprawiedliwości Adam Bodnar zdecydował o odwołaniu z funkcji rzecznika dyscyplinarnego Piotra Schaba i jego zastępcy Przemysława Radzika. 31 lipca 2025 r. o odwołaniu drugiego zastępcy, Michała Lasoty, zdecydował obecny minister Waldemar Żurek. Wskazywano równocześnie na lukę w przepisach i konieczność zmian w prawie. Po zmianie art. 112 ustawy o ustroju sądów powszechnych (u.s.p.), która weszła w życie 3 kwietnia 2018 r., rzecznika dyscyplinarnego i jego dwóch zastępców powołuje minister na czteroletnią kadencję, ale przepisy u.s.p. nie regulują przyczyn wygaśnięcia kadencji przed jej upływem.
Rola rzecznika dyscyplinarnego sędziów przed sądem dyscyplinarnym w postępowaniu dyscyplinarnym i immunitetowym - czytaj w LEX >
Co ciekawe, w noweli przygotowanej przez obecne MS, która jest już w opiniowaniu i ma wprowadzić zmiany w dyscyplinarkach, nie przewidziano możliwości wygaśnięcia kadencji rzecznika i jego zastępców w trakcie jej trwania. We wrześniu 2025 r. Waldemar Żurek powołał Joannę Halinę Raczkowską, sędzię Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, na stanowisko rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych. Wcześniej na stanowisko to został powołany sędzia Mariusz Ulman, ale szybko zrezygnował.
Czytaj: MS chce zmian w sędziowskich dyscyplinarkach; odchodzi od wyodrębnionych sądów dyscyplinarnych>>
Sędziowskie dyscyplinarki przed sędziami apelacyjnymi, czy z wszystkich instancji?>>
Kożuchowska-Warywoda: Potrzebny tryb odwoływania rzeczników dyscyplinarnych>>
Co zarzuca się sędziom?
Jak informuje MS, sędzia Michał Lasota miał przekroczyć uprawnienia poprzez podawanie się za osobę nadal pełniącą funkcję zastępcy rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, pomimo odwołania go z tej funkcji przez ministra sprawiedliwości 29 lipca 2025 r., oraz podejmowanie czynności zastrzeżonych dla tej funkcji, w tym prowadzenie czynności w sprawach dyscyplinarnych i uczestniczenie w posiedzeniach przed Sądem Najwyższym.
Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego - czytaj w LEX >
Sędziemu Piotrowi Schabowi zarzuca się przekroczenie uprawnień poprzez podawanie się za osobę nadal pełniącą funkcję rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, pomimo odwołania go z tej funkcji przez ministra sprawiedliwości w dniu 25 kwietnia 2025 r., oraz podejmowanie czynności zastrzeżonych dla tej funkcji, w tym prowadzenie czynności w sprawach dyscyplinarnych, rozpoznawanie skarg i kierowanie pism do innych organów.
Z kolei Przemysławowi W. Radzikowi zarzuca się:
- ukrywanie akt postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec jednego z sędziów poprzez odmowę ich przekazania rzecznikowi dyscyplinarnemu wyznaczonemu przez ministra sprawiedliwości (art. 276 k.k. w zb. z art. 231 par. 1 k.k.);
- przekroczenie uprawnień poprzez bezpodstawne wszczęcie trzech postępowań dyscyplinarnych wobec jednego z sędziów i przedstawienie mu zarzutów dotyczących m.in. udziału w zorganizowanej grupie przestępczej mającej na celu zmianę konstytucyjnego ustroju państwa, pomimo wiedzy, że zarzucane czyny nie zostały popełnione (art. 231 par. 1 k.k.);
- ukrywanie akt trzech postępowań dyscyplinarnych prowadzonych wobec jednego sędziego poprzez odmowę ich przekazania rzecznikowi dyscyplinarnemu wyznaczonemu przez ministra sprawiedliwości, pomimo utraty uprawnień do prowadzenia tych spraw (art. 276 k.k. w zb. z art. 231 par. 1 k.k. w zw. z art. 11 par. 2 k.k.);
- przekroczenie uprawnień poprzez podawanie się za osobę nadal pełniącą funkcję zastępcy rzecznika.
Nowa ustawa, kadencje rzeczników do wygaszenia
Tymczasem opiniowany projekt nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych, zakładający zmiany w sędziowskich postępowaniach dyscyplinarnych, ale też m.in. w sposobie powoływania rzecznika i jego zastępców, zawiera również ważne przepisy przejściowe.
Czytaj: Wątpliwości, kto jest rzecznikiem dyscyplinarnym sędziów? MS proponuje ustawowy reset>>
I tak, zgodnie z art. 13 projektowanej nowelizacji, z dniem wejścia w życie ustawy wygasną kadencje rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów wojskowych, zastępców obu rzeczników, zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach apelacyjnych oraz zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach okręgowych.
Z kolei prezesi sądów powszechnych będą musieli zwołać posiedzenia właściwych zgromadzeń ogólnych sędziów sądu w celu przeprowadzenia wyboru kandydatów na rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach apelacyjnych oraz zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach okręgowych, i to na dzień przypadający nie później niż 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy.
Stan prawny sądownictwa dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych w Polsce i jego ocena - czytaj w LEX >
Art. 130 od lat budzi wątpliwości. Interweniował RPO, był też wyrok TK
Stosowanie przez ministra sprawiedliwości art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych od lat budzi wątpliwości. M.in. w październiku 2021 r. ówczesny RPO Marcin Wiącek interweniował w sprawie decyzji ówczesnego ministra Zbigniewa Ziobry, który zarządził przerwę w czynnościach służbowych sędziów Adama Synakiewicza i Marty Pilśnik w związku z zastosowaniem przez nich wyroków Trybunału Sprawiedliwości UE i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawach dotyczących powoływania sędziów w Polsce.
RPO powoływał się wtedy na wyrok TK z 15 stycznia 2009 r., w którym stwierdzono, że art. 130 p.u.s.p. w zakresie, w jakim pozwala ministrowi sprawiedliwości na zarządzenie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych sędziego, jest zgodny z art. 10 ust. 1, art. 173 i art. 180 ust. 2 Konstytucji, ale jest to procedura wyłącznie „awaryjna”, a zarządzenie w tej sprawie może być wydane po spełnieniu dwóch merytorycznych przesłanek.
Czytaj też w LEX: Zarządzenie natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych sędziego >
Pierwsza z wymaganych przesłanek, jak uzasadniał TK, łączy się z zatrzymaniem sędziego na gorącym uczynku przestępstwa umyślnego. Szybka decyzja prezesa sądu lub ministra jest decyzją następczą, która tymczasowo porządkuje sytuację, co ma olbrzymie znaczenie m.in. dla prowadzonych przez tego sędziego konkretnych postępowań.
Druga przesłanka dotyczy wykazania, że ze względu na rodzaj czynu sędziego powaga sądu lub istotne interesy służby wymagały natychmiastowego odsunięcia go od obowiązków służbowych. Jak wynika z wyroku TK, nacisk kładziony jest zatem na przesłanki pozamerytoryczne, niezwiązane z konkretnymi postępowaniami, jakie dany sędzia prowadzi, jednakże o takim kalibrze jakościowym, który przekreślałby realne prawo stron do sądu.
Czytaj też w LEX: Przesłanka nieskazitelności charakteru na przykładzie zawodów adwokata, radcy prawnego i sędziego – analiza konstytucyjnoprawna >
