SN oceni możliwość wznowienia postępowań cywilnych po wyroku TK
We wrześniu do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego wpłynęło ważne pytanie prawne, które zadał skład orzekający Sądu Okręgowego w Krakowie z udziałem byłej prezes KRS Dagmary Pawełczyk-Woickiej. Sąd zmierza do wyjaśnienia, od którego momentu wchodzą w życie wyroki Trybunału Konstytucyjnego oraz czy dopuszczalne jest wznowienie postępowań cywilnych na ich podstawie, jeśli orzeczenia te nie zostały opublikowane.
Gmina miejska wniosła zażalenie na odmowę wznowienia postępowania w sprawie o zasiedzenie służebności gruntowej, odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Gmina powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt P 10/16). Trybunał uznał wówczas za niekonstytucyjne przepisy kodeksu cywilnego w zakresie, w jakim umożliwiały one przedsiębiorcom przesyłowym nabycie takiej służebności przed wprowadzeniem do kodeksu tej instytucji.
Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę o wznowienie, argumentując, że orzeczenie TK nie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw, a co za tym idzie – nie weszło formalnie w życie. Przy rozpoznawaniu zażalenia trzyosobowy skład Sądu Okręgowego w Krakowie dostrzegł głębokie rozbieżności w orzecznictwie i postanowił skierować pytania do Sądu Najwyższego.
Czytaj też w LEX: Wejście na nieruchomość w celu budowy urządzeń przesyłowych a chwila rozpoczęcia posiadania służebności >
Treść pytań prawnych i znaczenie sprawy
Sąd Okręgowy przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienia dotyczące oceny, czy wyrok zakresowy TK stanowi podstawę do wznowienia postępowania cywilnego oraz czy orzeczenie to wchodzi w życie z momentem ogłoszenia na sali rozpraw, czy z chwilą publikacji w Dzienniku Ustaw.
Konstytucja stanowi, że orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia (art. 190 ust. 3), ale sądy różnie rozumieją to pojęcie. Jedne jako ogłoszenie wyroku na sali rozpraw , zaś inne - jako publikację w Dzienniku Ustaw. Wyrok P 10/16 zapadł 2 grudnia 2025 r., ale – jak odnotował Rzecznik Praw Obywatelskich – nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Możliwe są więc dwa rozwiązania:
- pierwsze - jeśli liczy się dzień ogłoszenia, trzymiesięczny termin liczony od 2 grudnia 2025 r. co do zasady już upłynął;
- drugie - jeśli liczy się publikacja, termin jeszcze nie zaczął biec, ale do czasu publikacji skargi mogą być odrzucane – tak jak w sprawie krakowskiej.
Przyszłość sądownictwa konstytucyjnego w Polsce - czytaj w LEX >
Ważna uchwała dla przedsiębiorstw i właścicieli
Sądy są w tej sprawie podzielone. I tak na przykład Naczelny Sąd Administracyjny w czerwcu 2026 r., w sprawach podatkowych dotyczących wyroku TK (SK 64/20), uznał, że do wznowienia postępowania niezbędna jest publikacja wyroku w Dzienniku Ustaw. Odpowiedź SN w sprawie III CZP 36/26 może ujednolicić praktykę sądów cywilnych.
Uchwała Izby Cywilnej SN będzie miała znaczenie przede wszystkim dla właścicieli, wobec których sąd prawomocnie stwierdził zasiedzenie służebności na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego lub Skarbu Państwa. Jednak nie zmieni to sytuacji tam, gdzie operator ma tytuł z umowy albo z decyzji wywłaszczeniowej. Termin posiedzenia w SN nie został jeszcze wyznaczony.
Czytaj też w LEX: Problematyka nabycia prawa własności w przypadku rozporządzenia nakładami poniesionymi na budowę urządzeń przesyłowych >
Sygnatura akt III CZP 36/26
