Komisja Wenecka dopuszcza ślubowanie sędziów TK bez fizycznej obecności prezydenta
Złożenia ślubowania przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego nie można postrzegać jako wymogu niezbędnego do skutecznego wyboru sędziów. Przyjęcie przysięgi przez prezydenta jest, w ocenie Komisji Weneckiej, istotne także z punktu widzenia Konstytucji, ale, jak podkreślono, pełni funkcję przede wszystkim ceremonialną. Dlatego zaleca się, by w przypadku gdy prezydent odmawia odebrania takiego ślubowania lub zwleka z tą czynnością, umożliwić sędziom TK złożenie przysięgi bez jego fizycznego udziału.
Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy do spraw prawa konstytucyjnego, przyjęła w piątek, 9 października, na sesji plenarnej opinię na temat przepisów dotyczących uprawnień prezydenta RP w zakresie składania ślubowań przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego i innych powołań. Teraz opublikowała jej treść.
Czytaj: Rząd może próbować, ale posłowie raczej nie mogą "zagłodzić" Trybunału>>
Prof. Haczkowska: Nowy sędzia TK powołany w miejsce dublera? Mogą być wątpliwości dot. statusu>>
Sędzia TK, wybrany we wrześniu przez Sejm, może być kolejnym dublerem?>>
Nowi sędziowie TK chcą pilnego zwołania Zgromadzenia Ogólnego – dla dobra TK>>
Spór wokół Trybunału Konstytucyjnego, co przypomniała w swojej opinii Komisja, trwa od dłuższego czasu. Od grudnia 2024 r., na podstawie własnej uchwały, rząd nie publikuje też wyroków TK, powołując się przy tym na uchwałę Sejmu dotyczącą dublerów. Wiosną, co warto przypomnieć, większość rządząca zdecydowała się rozpocząć wybór nowych sędziów do Trybunału. Sejm wybrał do tej pory ośmiu. Dr Maciej Berek aktualnie czeka na ślubowanie. Kancelaria Prezydenta wskazuje na wątpliwości formalne, m.in. dotyczące tego, czy zweryfikowano jego staż pracy w zawodzie radcy prawnego. Sędziowie Magdalena Bentkowska, Dariusz Szostek i Sławomir Patyra są dopuszczani do orzekania, choć ze względu na sytuację nie orzekają, domagając się dopuszczenia do tego wszystkich nowych sędziów. Z kolei Krystian Markiewicz, Marcin Dziurda, Maciej Taborowski i Anna Korwin-Piotrowska nie mają nawiązanych stosunków służbowych. Prezes TK Bogdan Święczkowski tłumaczy to brakiem ślubowania. Chodzi o to, że prezydent nie zaprosił tej czwórki na ślubowanie do Pałacu Prezydenckiego, więc sędziowie złożyli ślubowanie w Sejmie, w obecności notariusza. Gdyby wszyscy zostali dopuszczeni do orzekania, łącznie z Berkiem, stanowiliby większość w TK.
Przypomnijmy, że 5 maja br. Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał zabezpieczenie nakazujące Polsce zapewnienie, by właściwe władze publiczne powstrzymały się od utrudniania objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm 13 marca 2026 r. Chodzi konkretnie o czwórkę sędziów niedopuszczanych do orzekania.
Ślubowanie ma charakter ceremonialny, prezydent nie może opóźniać?
W swojej obszernej opinii Komisja Wenecka zaznacza „ceremonialny charakter złożenia przysięgi przez sędziów TK przed prezydentem”. Podkreśla równocześnie, że nie umniejsza to instytucjonalnego znaczenia samej przysięgi. Jak dodaje, procedury tej nie można rozumieć ani stosować w sposób naruszający konstytucyjne uprawnienie Sejmu do wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego lub przyznający prezydentowi w tym procesie rolę, której Konstytucja mu nie nadaje.
Zagwarantowanie skutecznego wykonywania tego uprawnienia jest kluczowe dla zapewnienia właściwego składu i niezakłóconego funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego, co stanowi fundament rządów prawa. Kwestie te nabierają szczególnego znaczenia w Polsce, gdzie zagadnienia będące przedmiotem niniejszej opinii pojawiają się na tle kryzysu konstytucyjnego wokół Trybunału Konstytucyjnego, który rozpoczął się w 2015 roku - zaznacza.
Przypomnijmy: wówczas, tuż przed końcem kadencji, ówczesny Sejm (z większością PO) wybrał pięciu nowych sędziów TK, choć mógł wybrać tylko trzech. Następnie, po wyborach parlamentarnych, Sejm z większością PiS uchwalił, że wybór całej piątki „nie miał mocy prawnej”, i wybrał nową piątkę. TK, na czele którego stał wówczas prof. Andrzej Rzepliński, uznał, że poprzedni Sejm mógł wybrać trzech sędziów, a nowy tylko dwóch. Prezydentem był już wtedy Andrzej Duda, który powołał jednak „nowych”, a nie wcześniej wybranych sędziów. To z kolei doprowadziło do sytuacji, w której w ocenie obecnego rządu, a także dużej części prawników i konstytucjonalistów, w składzie TK znalazło się trzech „dublerów”. Później pojawiła się jeszcze kwestia następców „dublerów”. Zresztą wątpliwości dotyczące tego, czy nie jest „następcą dublera”, podnoszone są przez część konstytucjonalistów również w przypadku sędziego Berka. Został on wybrany w trakcie trwania kadencji Justyna Piskorskiego, wskazanego uchwałą Sejmu jako „dubler”.
Droga otwarta do ślubowania sędziego Berka w Sejmie?
W ocenie Komisji Weneckiej konieczne jest zapewnienie, by odpowiednie przepisy regulujące kwestię składania ślubowania przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego były stosowane zgodnie z ich ustawowym celem, tak aby prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów wybranych przez Sejm, nie roszcząc sobie przy tym prawa do weryfikacji procedury wyboru.
Komisja zaznacza, że w przypadku gdy prezydent odmawia odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm lub zwleka z tą czynnością, uniemożliwiając tym samym zakończenie standardowej procedury składania ślubowania, powinno zostać umożliwione złożenie ślubowania bez jego fizycznego udziału, pod warunkiem zachowania istotnych elementów przysięgi, w tym złożenia ślubowania w przewidzianej formie, należytej weryfikacji jego złożenia oraz skierowania i przekazania go prezydentowi.
Ślubowanie czterech sędziów TK w Sejmie spełniło wymogi
Komisja Wenecka odniosła się również do ślubowania sędziów Krystiana Markiewicza, Macieja Taborowskiego, Marcina Dziurdy i Anny Korwin-Piotrowskiej w Sejmie 9 kwietnia 2026 r. Przypomniała, że odczytali i podpisali rotę ślubowania w obecności notariusza, a następnie ślubowanie zostało przekazane prezydentowi, zaś poświadczone notarialnie odpisy złożono w Kancelarii Prezydenta.
Komisja dodała również, że brak fizycznego udziału prezydenta w tym przypadku nie zmienia konstytucyjnego podziału kompetencji, skoro - jak podkreślono - „Konstytucja nie przewiduje roli prezydenta RP w procesie składania przysięgi przez sędziów konstytucyjnych”.
Potrzebna kontrola sądowa
Komisja Wenecka zwraca też uwagę, jak zaznacza, w kontekście innych nominacji sędziowskich, że potrzebne są rozwiązania zapewniające, by kandydaci dotknięci odmową powołania na stanowisko sędziego dysponowali skutecznymi gwarancjami ochrony przed arbitralnością takiej decyzji, w tym dostępem do kontroli sądowej umożliwiającej jej weryfikację.
