Wątpliwości, kto jest rzecznikiem dyscyplinarnym sędziów? MS proponuje ustawowy reset
W Sądzie Najwyższym nadal trwa spór o to, czy były podstawy do odwołania m.in. sędziego Piotra Schaba ze stanowiska rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, mimo trwającej kadencji, czego nie przewiduje wprost ustawa. W projekcie nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych Ministerstwo Sprawiedliwości przewiduje więc swoisty reset. Jej wejście w życie ma oznaczać wygaszenie kadencji wszystkich rzeczników dyscyplinarnych sędziów sądów powszechnych i wojskowych, ich zastępców, a także zastępców rzeczników działających przy sądach okręgowych i sądach apelacyjnych. Od razu mają też ruszyć wybory nowych.
Przypomnijmy, że w kwietniu 2025 r. ówczesny minister sprawiedliwości Adam Bodnar zdecydował o odwołaniu z funkcji rzecznika dyscyplinarnego Piotra Schaba i jego zastępcy Przemysława Radzika. 31 lipca 2025 r. o odwołaniu drugiego zastępcy, Michała Lasoty, zdecydował obecny minister Waldemar Żurek. Schab, Radzik i Lasota zostali odwołani przez ministrów ze swoich funkcji mimo trwającej kadencji. MS uzasadniało to toczącymi się wobec nich postępowaniami dyscyplinarnymi. Wskazywano równocześnie na lukę w przepisach i konieczność zmian w przepisach. Po zmianie art. 112 ustawy o ustroju sądów powszechnych (u.s.p.) z dniem 3 kwietnia 2018 r. rzecznika dyscyplinarnego i jego dwóch zastępców powołuje minister na czteroletnią kadencję, ale przepisy u.s.p. nie regulują przyczyn wygaśnięcia kadencji przed jej upływem. We wrześniu 2025 r. Waldemar Żurek powołał Joannę Halinę Raczkowską, sędzię Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, na stanowisko rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych. Wcześniej na stanowisko to został powołany sędzia Mariusz Ulman, ale szybko zrezygnował.
Czytaj: MS chce zmian w sędziowskich dyscyplinarkach; odchodzi od wyodrębnionych sądów dyscyplinarnych>>
Sędziowskie dyscyplinarki przed sędziami apelacyjnymi, czy z wszystkich instancji?>>
Kożuchowska-Warywoda: Potrzebny tryb odwoływania rzeczników dyscyplinarnych>>
Kadencja Schaba i jego zastępców zakończyłaby się w czerwcu 2026 r. W lutym br. sędzia Izby Odpowiedzialności Zawodowej Barbara Skoczkowska orzekła, że minister sprawiedliwości był uprawniony do odwołania całej trójki. Tyle że jest również m.in. postanowienie sędziego Wiesława Kozielewicza (byłego prezesa Izby, który przeszedł w stan spoczynku), które upubliczniono pod koniec stycznia br. Wskazano w nim, że „wobec pominięcia w ustawie o ustroju sądów powszechnych wyraźnej podstawy prawnej odwołanie rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych i jego zastępców przez ministra sprawiedliwości przed upływem kadencji de lege lata nie jest prawnie możliwe i skuteczne”. Co więcej, wątpliwości podnoszone są też wobec zastępców rzeczników, a to ze względu na fakt, że powoływał ich rzecznik, który zastąpił Schaba.
Rzecznik wskazywany przez samorząd sędziowski?
Projektowana nowelizacja Prawa o ustroju sądów powszechnych, która jest obecnie w opiniowaniu, zakłada m.in. zmiany w słynnym art. 112. Zgodnie z nimi rzecznika dyscyplinarnego oraz dwóch zastępców ma powoływać na czteroletnią kadencję minister sprawiedliwości, ale spośród kandydatów na rzecznika przedstawionych przez zgromadzenia ogólne sędziów sądów apelacyjnych.
Po par. 3 projektuje się par. 3a w brzmieniu: „Zgromadzenie ogólne sędziów sądu apelacyjnego wybiera kandydata na rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych spośród sędziów tego sądu oraz sędziów sądów okręgowych i rejonowych z obszaru właściwości tego sądu. Wyboru kandydata dokonuje się w głosowaniu tajnym. Do ważności wyboru wymagany jest udział w głosowaniu co najmniej połowy wszystkich członków zgromadzenia”.
W myśl projektu zastępcę rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie apelacyjnym wybierać będzie na trzyletnią kadencję zgromadzenie ogólne sędziów sądu apelacyjnego spośród sędziów tego sądu lub sędziów sądów okręgowych z obszaru właściwości tego sądu, a zastępcę rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie okręgowym zgromadzenie ogólne sędziów sądu okręgowego, spośród sędziów tego sądu lub sędziów sądów rejonowych z obszaru właściwości tego sądu.
Obecnie zastępcę rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie apelacyjnym powołuje na czteroletnią kadencję, spośród sędziów tego sądu lub sędziów sądów okręgowych z obszaru właściwości sądu apelacyjnego, rzecznik dyscyplinarny sędziów sądów powszechnych. On też powołuje zastępcę rzecznika dyscyplinarnego działającego przy sądzie okręgowym, ale spośród sędziów tego sądu lub sędziów sądów rejonowych z obszaru właściwości sądu okręgowego.
Nowa ustawa, kadencje rzeczników do wygaszenia
Ważne są też przepisy przejściowe. I tak, zgodnie z art. 13 projektowanej nowelizacji, z dniem wejścia w życie ustawy wygasną kadencje rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów wojskowych, zastępców obu rzeczników, zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach apelacyjnych oraz zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach okręgowych.
Z kolei prezesi sądów powszechnych będą musieli zwołać posiedzenia właściwych zgromadzeń ogólnych sędziów sądu w celu przeprowadzenia wyboru kandydatów na rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych, zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach apelacyjnych oraz zastępców rzecznika dyscyplinarnego działających przy sądach okręgowych, i to na dzień przypadający nie później niż w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy.
Tak samo uregulowano kwestie w przypadku Zgromadzenia Sędziów Sądów Wojskowych i wyboru kandydatów na rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów wojskowych.
W uzasadnieniu wskazano jedynie, że projektowany przepis przewiduje wygaśnięcie kadencji wszystkich rzeczników dyscyplinarnych w sądach powszechnych i wojskowych. Rozmówcy Prawo.pl wskazują nieoficjalnie, że celem jest też przecięcie spekulacji wokół nie tyle już głównych rzeczników dyscyplinarnych, ale też zastępców rzeczników przy sądach okręgowych i apelacyjnych powoływanych przez sędzię Raczkowską. Ich status również jest podawany w wątpliwość, a to ze względu na fakt, że nowa rzecznik dyscyplinarna sędziów sądów powszechnych objęła stanowisko poprzednika, którego odwołano mimo trwającej kadencji.
Furtki na odwołanie rzecznika na razie nie ma
Co ciekawe, projekt nie przewiduje natomiast uregulowania kwestii odwołania ze stanowiska głównego rzecznika i jego dwóch zastępców mimo trwającej kadencji. Taką potrzebę widzi m.in. Komisja Kodyfikacyjna Ustroju Sądownictwa i Prokuratury.
Czytaj: KRS potwierdza odwołanie Schaba, Radzika i Lasoty>>
