Ojciec może pytać tylko o zdrowie i naukę dziecka?
Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie może iść tak daleko, aby stało się równoznaczne z jej pozbawieniem, gdyż nie ma ono charakteru penalnego. A o zakresie uprawnień oraz obowiązków drugiego z rodziców decyduje ocena sądu, które z rodziców, ze względu na interes dziecka, ma lepsze warunki do sprawowania władzy rodzicielskiej. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej ma wkrótce potwierdzić to założenie.
Sąd Okręgowy w Szczecinie skierował do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego pytanie: „Czy dopuszczalne jest ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców do prawa zasięgania informacji co do stanu zdrowia dziecka i postępów w nauce, czy też wskazane rozstrzygnięcie w istocie skutkuje pozbawieniem władzy rodzicielskiej tego rodzica?”
Kanwą tej sprawy był wniosek matki dziecka o powierzenie jej władzy rodzicielskiej nad córką. Natomiast uczestnikowi - ojcu - ograniczenie tej władzy. Wniosła również o to, aby miejscem zamieszkania dziecka był jej adres pobytu.
Odpowiadając na wniosek, ojciec uznał, że ograniczając mu władzę jedynie do możliwości zasięgania informacji o zdrowiu córki i postępów w nauce, odbiera mu się całkowicie władzę rodzicielską.
Postanowieniem z 6 grudnia ub. roku sąd przychylił się do życzenia matki.
Sprawdź w LEX: Jakich informacji może udzielić szkoła o dziecku ojcu, który wyrokiem sądowym ma ograniczenie władzy rodzicielskiej? >
Sąd II instancji: zakres kodeksu
Odwołanie uczestnika rozważał Sąd Okręgowy. Omówił on art. 107 kodeksu rodzinnego, dotyczący ograniczenia władzy rodzicielskiej, jednocześnie przyznając, że co prawda nie sformułowano definicji owej władzy, ale w doktrynie przyjmuje się, iż władza rodzicielska stanowi ogół obowiązków i praw rodziców względem małoletniego dziecka, mających na celu zapewnienie mu należytej pieczy i strzeżenie jego interesów.
Do składników władzy rodzicielskiej zalicza się m.in.
· pieczę nad dzieckiem, a więc wychowanie, kierowanie, troskę o zapewnienie odpowiednich warunków egzystencji,
· troskę o jego bezpieczeństwo,
· troskę o fizyczny i duchowy rozwój dziecka.
W nawiązaniu do Konstytucji RP sąd drugiej instancji przeanalizował atrybuty władzy rodzicielskiej i podkreślił, że ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich może nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie i tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu.
Czytaj też w LEX: Kontakty a władza rodzicielska – relacje, zależności i praktyka orzecznicza >
Informacja o dziecku
Sąd Okręgowy, powołując się na orzecznictwo, przypomniał, że władza rodzicielska obejmuje całokształt spraw dziecka, zarząd jego majątkiem oraz jego reprezentowanie (uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 9 czerwca 1976 r., III CZP 46/75).
Sąd przedstawiający zagadnienie prawne podkreślił, że ani w orzecznictwie, ani w doktrynie, prawo do zasięgania informacji o dziecku nie jest wskazywane jako samodzielny atrybut władzy rodzicielskiej.
I sąd może powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców, ograniczając władzę rodzicielską drugiego do określonych obowiązków i uprawnień w stosunku do dziecka. Orzeczenie o ograniczeniu władzy rodzicielskiej tego z rodziców musi zostać sformułowane w sposób konkretny, zatem sąd powinien wyraźnie wskazać, do jakich obowiązków i praw ogranicza władzę rodzicielską.
Czytaj też w LEX: Ustalanie zasad i form kontaktów małoletniego dziecka z rodzicem >
Ograniczenie zbyt daleko idące
Sąd drugiej instancji wskazał, że treść obowiązków i uprawnień małżonka, któremu wykonywania władzy rodzicielskiej nie powierzono, może więc np. obejmować decyzje co do kwestii związanych ze zmianą miejsca pobytu dzieci, z organizowaniem ich wypoczynku i wczasów, ich leczeniem, z wyborem szkoły, nauką pozaszkolną, zasadami wychowania, kierunkiem i zakresem wykształcenia, praktyką zawodową czy też wyborem zawodu. Można też zastrzec, że zgoda drugiego z rodziców konieczna jest we wszystkich ważniejszych sprawach, które dotyczą osoby małoletnich dzieci, tak jak zostało to uregulowane w art. 156 k.r.o. przy opiece prawnej.
Analizując z kolei uchwałę Sądu Najwyższego z 13 lipca 1987 r., III CZP 40/87 Sąd Okręgowy podkreślił, że ograniczenie władzy rodzicielskiej nie może iść tak daleko, aby stało się równoznaczne z jej pozbawieniem, gdyż nie ma ono charakteru penalnego, a o zakresie uprawnień oraz obowiązków drugiego z rodziców decyduje ocena sądu, które z rodziców, ze względu na interes dziecka, ma lepsze warunki do sprawowania władzy rodzicielskiej. Sąd Najwyższy wskazał, że sądy w sposób fragmentaryczny, stereotypowy orzekają o zakresie obowiązującym tego z rodziców, którego władzę rodzicielską ograniczają, w związku z czym zachodzi często sytuacja, w której w istocie uprawnienia i obowiązki rodziców uzależniane są wyłącznie od czysto technicznej czynności bardziej lub mniej precyzyjnego sporządzenia wyroku rozwodowego.
Zobacz też procedurę w LEX: Postępowanie o zapewnienie wykonywania kontaktów z dzieckiem >
Przyznanie ojcu dzieci „uprawnienia do zasięgania informacji o stanie zdrowia i rozwoju dzieci” niczego – zdaniem Sądu Najwyższego – nie rozstrzyga, skoro ojciec i tak może i powinien interesować się rozwojem i zdrowiem dzieci, a konsekwencją tego powinno być równoczesne uprawnienie do współdecydowania o leczeniu dzieci, które może być rezultatem wykorzystania uzyskanych informacji o stanie ich zdrowia.
Sprawdź też w LEX: Czy rodzic z ograniczoną władzą rodzicielską ma prawo współdecydować o wyborze szkoły? >
Odnotował również, że w praktyce orzeczniczej za niedopuszczalne uznaje się orzeczenia o podobnej lub tożsamej jak w tej sprawie treści, w których sąd ogranicza władzę rodzicielską nad małoletnim do prawa interesowania się stanem zdrowia dziecka i jego postępami w nauce.
Sąd Okręgowy nie miał wątpliwości, że przesłanki ograniczenia władzy są znacznie łagodniejsze od przesłanek uzasadniających pozbawienie władzy rodzicielskiej. A zatem ustalenie, czy ograniczenie władzy rodzicielskiej do prawa interesowania się (prawa zasięgania informacji) stanowi w istocie pozbawienie władzy rodzicielskiej, ewentualnie jest w skutkach tożsame z pozbawieniem władzy rodzicielskiej, uznać należy za istotne, z uwagi na przysługujące rodzicom prawa.
Sygnatura akt III CZP 39/25
Zobacz też linie orzecznicze w LEX:
Osobista styczność rodziców z dzieckiem a władza rodzicielska >
Dobro dziecka jako wartość nadrzędna przy orzekaniu o władzy rodzicielskiej >
