Sędzia Przybylska-Lewandowska: Cyfryzacja sądów mogłaby pomóc także przy karze łącznej

Mimo wielokrotnych zmian przepisów kara łączna nadal powoduje problemy orzecznicze. Można wręcz pokusić się o stwierdzenie, że z każdą zmianą stanu prawnego sytuacja staje się bardziej skomplikowana. Pomóc mogłoby wyznaczenie jednego sądu i wyspecjalizowanych sędziów, ewentualnie wydziałów, ale też zintegrowanie systemów sądowych i prokuratorskich oraz narzędzie - cyfrowy asystent do przygotowywania projektów takich rozstrzygnięć – mówi sędzia Małgorzata Przybylska-Lewandowska, prezes Sądu Rejonowego w Sopocie, przewodnicząca II Wydziału Karnego.

Patrycja Rojek-Socha: Pani Prezes, kwestia liczenia kary łącznej od lat powoduje różnego rodzaju problemy, kilkukrotnie ustawodawca próbował to naprawić zmianą przepisów. Udało się?

Małgorzata Przybylska-Lewandowska: Niestety nie udało się. Jeżeli chodzi o radykalną zmianę wprowadzoną w 2015 roku, która polegała na tym, że połączeniu podlegają jedynie wyroki, które nie zostały wykonane, to znacząco ułatwiała orzekanie, jednak w mojej ocenie, ale też wielu innych sędziów karnistów, z którymi rozmawiałam, było to dość niesprawiedliwe, ponieważ promowało osoby, które kolokwialnie mówiąc migają się od wykonania kary. Osoby, które nie uciekały przed wykonaniem kary pozbawienia wolności wykonywały je kolejno, a osoby unikające więzienia mogły liczyć na połączenie kar i realnie krótszy okres pozbawienia wolności. Rzeczywiście nowelizacji było wiele, a biorąc pod uwagę, że przy orzekaniu kary łącznej zastosowanie ma również artykuł 4 par. 1 kodeksu karnego, czyli regulacja, zgodnie z którą sąd musi zastosować najbardziej korzystne przepisy dla danej osoby, to powoduje, że szczególnie w przypadku tych, którzy byli wielokrotnie karani w jakiejś dłuższej perspektywie czasu, kwestia wydania wyroku łącznego staje się naprawdę bardzo, bardzo skomplikowana.

Czytaj: SN: Sumowanie kar daje wyrok niezgodny z ustawą>>

Były postulaty likwidacji wyroku łącznego.

Najprostszą metodą rozwiązania problemu liczenia i stosowania kary łącznej byłoby właśnie zlikwidowanie tej instytucji wyroku łącznego czy szerzej nawet kary łącznej. Ale jest i druga, mniej radykalna koncepcja, która zdecydowanie uprościłaby orzekanie kar łącznych zgodnie z tą koncepcją, trzeba by ustawowo wyłączyć stosowanie artykułu 4 par. 1 k.k. w przypadku wyroków łącznych. To spowodowałoby, że stosowalibyśmy przepisy, które obowiązują w momencie wyrokowania, i co za tym idzie, że nie trzeba by było już szukać różnych konfiguracji, które potencjalnie mogłyby być korzystne dla osoby skazanej.

Czytaj: Wyrok łączny do poprawki, projekt być może jeszcze w tym roku >>

Jakie w takim razie wyzwania wiążą się dla sędziego z orzekaniem w zakresie kary łącznej?

To zależy tak naprawdę od okoliczności. Najprościej jest wtedy, gdy mamy do połączenia tylko i wyłącznie kary pozbawienia wolności. Jest dostęp do systemu Krajowego Rejestru Karnego i Systemu Służby Więziennej, gdzie odnotowywane są okresy odbywania kar, co pozwala stwierdzić, które kary i w jakim zakresie były wykonane. Gorzej, jeśli pojawia się kwestia łączenia kar ograniczenia wolności lub kar pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności. Problematyczne jest uzyskanie aktualnych informacji o zakresie wykonania kar ograniczenia wolności, które są aktualnie wykonywane, a potrzebne są aktualne na dzień wyrokowania informacje. 

Czy w praktyce np. sztuczna inteligencja, nowe technologie mogłyby sędziom pomóc? Digitalny asystent sprawdziłby się przy karze łącznej? 

W naszym sądzie mamy dostęp do programu, który – można powiedzieć – generuje wyroki łączne. I powiem szczerze, że jest to ułatwienie, bo po wprowadzeniu danych mamy projekt wyroku łącznego, z uwzględnieniem – co istotne – wersji dla poszczególnych stanów prawnych. Chodzi o Legaldesk Kara Łączna. Natomiast tego, czego nadal brakuje, to połączenia takiego narzędzia z sądowymi systemami. W skrócie: największą uciążliwością jest wpisywanie kilkudziesięciu wyroków ręcznie, bo program musi dysponować danymi. Gdyby było tak, że te dane same zaciągałyby się z baz sądowych – np. Krajowego Rejestru Karnego – byłoby to ogromne ułatwienie. Wówczas ustalanie wyroku łącznego nie byłoby aż tak pracochłonne. Proszę sobie wyobrazić wprowadzenie danych z 20 wyroków jednej skazanej czy jednego skazanego. Co więcej, przy takim ręcznym wprowadzaniu zawsze mogą zdarzać się błędy – i to nieważne, czy wprowadzamy do systemu, czy na swoją karteczkę. Tak więc zasysanie tych danych z Krajowego Rejestru Karnego ogromnie usprawniłoby naszą pracę.

Ale to wymagałoby cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości, w tym połączeń pomiędzy systemami.

Niewątpliwie. Natomiast, powtórzę, miałoby to kolosalne znaczenie np. w sprawach dotyczących sprawców np. oszustw, w których mamy bardzo dużą liczbę przestępstw internetowych na niewielkie kwoty. Do tego dochodzi fakt, że różne prokuratury pracują w różnym tempie, w różnym czasie składane są zawiadomienia i mam bardzo dużo skazań w różnych sądach. W efekcie mamy mrówczą pracę sędziego czy asystenta, jeżeli sędzia ma szczęście i tego asystenta sędziego ma do pomocy w jakimś rozsądnym wymiarze czasowym.

Jest szansa na poprawienie sytuacji?

Szczerze powiedziawszy, dopóki nie wypracujemy rozwiązań technicznych, będzie to trudne. Być może warto rozważyć likwidację tej instytucji albo pójść w kierunku mniejszej liczby wyroków w drobnych sprawach. Dużym ułatwieniem byłoby też to, żeby systemy prokuratorskie były zintegrowane z sądowymi – bo jest luka w komunikacji. Być może powinien tym zajmować się jeden sąd w kraju, wyspecjalizowany, z wyspecjalizowanymi sędziami, bo teraz jest tak, że sprawy dotyczące jednej osoby trafiają do wielu sądów, co utrudnia przepływ informacji. Oczywiście pytanie, czy do takiego sądu znajdą się chętni sędziowie. Nie miałabym problemu z orzekaniem w takiej jednostce, bo co do zasady lubię wyroki łączne, jednak jestem w zdecydowanej mniejszości. Na razie wystarczyłby jednak dobry przepływ informacji, zintegrowane systemy – tak żeby od razu, od momentu zarejestrowania sprawy, wiadomo było, czy w innym sądzie toczy się już sprawa o wydanie wyroku, żebyśmy mogli zaciągnąć wszystkie wyroki do programu generującego projekt wyroku łącznego.