SN: Kurator może ustanowić pełnomocnika
Kurator procesowy może ustanowić pełnomocnika procesowego, ze skutkiem bezpośrednio dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, gdyż możliwość działania w postępowaniu sądowym przez pełnomocnika stanowi jedną z fundamentalnych zasad cywilnego procesu - taka jest istota uchwały podjętej w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego 19 maja br.
Sprawa ma istotne znaczenie praktyczne. Powodem był bank PKO Leasing S.A., który domagał się zapłaty 6 tys. 535 zł z odsetkami. Sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Jednak pojawił się problem niemożności doręczenia orzeczenia, gdyż nie można było odnaleźć adresu zamieszkania pozwanego. W tej sytuacji powód wniósł o ustanowienie kuratora dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu. Sąd ustanowił kuratorem adwokata i ten zgodził się. Na rozprawę 16 lutego 2023 r. zjawiła adwokatka, która przedstawiła pełnomocnictwo wydane przez kuratora.
Sąd odmówił pełnomocnikowi uczestnictwa w sprawie, gdyż uznał, że kurator nie może wyznaczać pełnomocników. Wobec tego pozwany zaskarżył postanowienie sądu I instancji, a Sąd Okręgowy w Warszawie powziął wątpliwość, czy kurator procesowy dla osoby nieznanej z miejsca pobytu zgodnie z art. 144 par. 1 k.p.c. może ustanowić pełnomocnika procesowego dla tej osoby.
Były dwie możliwości
W praktyce orzeczniczej pojawiły się dwie linie: jedna zezwalała na udzielenie pełnomocnictwa, inna - bardziej rygorystyczna - nie. Sąd okręgowy stwierdził, że zgodnie z art. 86 k.p.c. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników, zatem ustawodawca wyraźnie dopuszcza możliwość ustanowienia pełnomocnika nie tylko przez stronę działającą samodzielnie lub przez swój organ, ale także przez przedstawiciela ustawowego strony. To spostrzeżenie - zdaniem sądu drugiej instancji - doprowadziło przedstawicieli doktryny do wniosku, że pełnomocnika mogą ustanowić kuratorzy ustanowieni przez właściwy sąd dla osób prawnych, w wypadku braku należycie ustanowionych organów uprawnionych do ich reprezentowania, względnie braków w tych organach uniemożliwiających ich działanie. Warto zwrócić uwagę, że od 15 marca 2018 r. kurator był umocowany do dokonywania wszystkich czynności łączących się ze sprawą.
Sąd drugiej instancji wywiódł z art. 69 par. 3 k.p.c. szeroki zakres kompetencji procesowych kuratorów dla osoby prawnej oraz dla nieznanego z miejsca pobytu (art. 143 k.p.c.). Ustawodawca dał kuratorowi maksymalną swobodę działania i w ten sposób zapewnił realną obronę praw strony, która z określonej przyczyny nie może bronić się sama. Nie przesądza to jednak, jak przyznał sąd okręgowy, o możliwości dokonywania czynności procesowych również przez ustanowionego pełnomocnika.
Za przeczącą odpowiedzią na przedstawione zagadnienie przemawia natomiast charakter trójstronnej relacji między sądem, osobą nieznaną z miejsca pobytu i ustanowionym dla niej kuratorem. Przede wszystkim żaden przepis prawa nie określa jednoznacznie, do czego kurator jest zobowiązany i jakiej staranności można od niego oczekiwać. Sąd Okręgowy relację między kuratorem a osobą nieznaną z miejsca pobytu określił jako pewien specyficzny stosunek prawny oparty na prawie publicznym i porównał go do zlecenia.
Pełnomocnik ma duże uprawnienia
Sąd okręgowy przypomniał, że uprawnienie do niektórych czynności materialnoprawnych wynika, co do zasady, z samego pełnomocnictwa procesowego i taką interpretację przyjęła Izba Cywilna Sądu Najwyższego w uchwale wydanej 19 maja br.
Zatem, zgodnie z ustawą - kurator procesowy może ustanowić pełnomocnika procesowego, ze skutkiem bezpośrednio dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, gdyż możliwość działania w postępowaniu sądowym przez pełnomocnika stanowi jedną z fundamentalnych zasad cywilnego procesu, które powinny doznawać ograniczenia jedynie w sytuacjach całkowicie jednoznacznych.
W sprawie orzekali sędziowie: Dariusz Dończyk - sprawozdawca, Monika Koba i Dariusz Zawistowski - przewodniczący
Uchwała Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 19 maja 2026 r., sygnatura akt III CZP 1/26
