Deregulacja w wymiarze sprawiedliwości – rząd przedstawia plany

Cyfryzacja wymiaru sprawiedliwości, nowe przepisy dotyczące biegłych, mediatorów, referendarzy i notariuszy oraz zmiany dotyczące organizacji pracy sądów – te pomysły przedstawili w czwartek przedstawiciele rządu. Do końca roku wszystkie propozycje mają zostać przyjęte przez Radę Ministrów albo znaleźć się na zaawansowanym etapie rządowych prac legislacyjnych.

Propozycje pod hasłem „Deregulacja 2.0” przedstawili Maciej Berek, minister ds. nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu, Waldemar Żurek, minister sprawiedliwości, oraz Arkadiusz Myrcha, wiceminister sprawiedliwości.

Reforma obejmuje trzy filary.

Filar I – cyfryzacja

Cyfryzacja ma objąć sądy i prokuratury. Jej celem jest skrócenie procedur. Najważniejsze punkty reformy:

Sprawy karne częściowo online. W trybie zdalnym będą mogły być prowadzone posiedzenia aresztowe oraz przesłuchania (w prokuraturze i przed sądem). W celu zapewnienia pełnej przejrzystości każda czynność będzie obowiązkowo nagrywana.

„Broker Komunikacyjny”. Sądy zyskają automatyczny wgląd do rejestrów takich jak CEPiK, System Informacji Finansowej, REGON oraz System Dozoru Elektronicznego. Nie będzie więc potrzeby przedstawiania zaświadczeń z tych rejestrów. Już dziś sądy bezpośrednio pozyskują dane z rejestru PESEL i Krajowego Rejestru Karnego.

Cyfrowe akta w sprawach karnych i gospodarczych. Profesjonalni pełnomocnicy będą składać pisma wyłącznie cyfrowo, a obywatele uzyskają wgląd do akt sprawy online. „W określonych rodzajach spraw karnych (np. zabójstwa, terroryzm, gwałty ze szczególnym okrucieństwem, karuzele VAT-owskie) sądy karne będą działać w pełni elektronicznie. Elektroniczne będą: akta, orzeczenia, komunikacja (wnoszenie i doręczanie pism) oraz protokoły rozpraw i posiedzeń” – dodaje Ministerstwo Sprawiedliwości.

Elektroniczny Instrument Zabezpieczający (EIZ), czyli tzw. e-weksel. Będzie to nowy rodzaj papieru wartościowego, stanowiący alternatywę dla papierowych zabezpieczeń wierzytelności.

Hybrydowe akta ksiąg wieczystych. Możliwe będzie wykorzystywanie dokumentów elektronicznych jako podstawy wpisu w księdze wieczystej oraz składanie wniosków za pośrednictwem systemu teleinformatycznego przez wszystkich obywateli.

Filar II – nowe kompetencje

Reforma zakłada przeniesienie powtarzalnych, urzędowych czynności z sądów na referendarzy i notariuszy oraz nowelizację przepisów o biegłych sądowych i mediatorach.

1. Biegli sądowi. Wszyscy biegli trafią do centralnego rejestru elektronicznego (ROBUS). Ich kompetencje potwierdzi Państwowa Komisja Certyfikacyjna. Wprowadzony zostanie obowiązek okresowej weryfikacji wiedzy i umiejętności biegłych.
2. Mediatorzy. Powstanie publiczny, bezpłatny i centralny Krajowy Rejestr Mediatorów. Wzrośnie też maksymalny limit stawek ich wynagrodzenia (z 2 tys. zł do nawet 8 tys. zł), a stawki w sprawach niemajątkowych wzrosną dwukrotnie.
3. Referendarze sądowi. Referendarze przejmą od sędziów rutynowe obowiązki dotyczące spraw spadkowych, upadłości konsumenckich oraz czynności związanych z pomocą prawną.
4. Notariusze. Będą mogli złożyć w imieniu obywatela wniosek o wpis do księgi wieczystej również wtedy, gdy sprawa nie jest związana z aktem sporządzanym w ich kancelarii. Dodatkowo zyskają ułatwienie w postaci automatycznego dostępu do Krajowego Rejestru Zadłużonych (KRZ).

Filar III – organizacja pracy sądów

Ambicją Ministerstwa Sprawiedliwości jest, by sprawy mniej skomplikowane były rozwiązywane natychmiast lub bliżej miejsca zamieszkania obywatela. Reforma zakłada:

1. Porozumienie mediacyjne w sprawach karnych. W przypadku mniej poważnych przestępstw prokurator będzie mógł umorzyć postępowanie pod warunkiem, że sprawca zdecyduje się na współpracę, naprawi szkodę, zawrze ugodę z pokrzywdzonym oraz ewentualnie – jeżeli prokurator uzna to za konieczne – uiści świadczenie w wysokości od 1 tys. do 20 tys. zł.
2. Uproszczenie kontroli i wizytacji w sądach.
3. Nowe wartości przedmiotu sporu (WPS). Sprawy do 150 tys. zł będą rozstrzygane przez sądy rejonowe. Do 30 tys. zł podniesiony zostanie próg kwotowy spraw rozpoznawanych w postępowaniu uproszczonym.
4. Ograniczenie postępowania klauzulowego. Procedura uzyskiwania w sądzie klauzuli wykonalności dla prawomocnego wyroku zostanie zlikwidowana, a prawomocne orzeczenie sądu będzie od razu podstawą do działania dla komornika.
5. Prostsze zwolnienie z kosztów sądowych. Obywatel uzyska zwolnienie na podstawie samego dokumentu potwierdzającego prawo do zasiłku, bez konieczności przechodzenia dodatkowej procedury udowadniania ubóstwa.