Sejm przyjął we wtorek zmiany w przepisach karnych. Fiskus skorzysta na koronawirusie - epidemia da mu więcej czasu na ściganie niezapłaconych podatków. Upływ terminu przedawnienia nie będzie miał już żadnego znaczenia. Istnieje też ryzyko, że prawo zadziała wstecz. Zdaniem ekspertów, to kolejny przykład stawiania interesów penalnych państwa ponad prawami obywateli.
W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w terminie sześciu miesięcy po dniu ich odwołania, nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe. Tak brzmi przepis art. 15zzr(1) nowelizacji kodeksu karnego. We wtorek przyjął ją Sejm.
- Wydaje się, że ustawodawca niczym nas już nie zaskoczy, ale jednak każda odsłona nowelizacji tzw. specustawy covidowej przynosi kolejne zaskoczenia i niedowierzanie. No bo jak inaczej wytłumaczyć fakt propozycji zawieszenia biegu terminu przedawnienia karalności oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe. To już kolejny przykład tego jak pod osłoną, skądinąd słusznej walki ze skutkami wywołanymi przez epidemię, rządzący przemycają do porządku prawnego zmiany nie mające nic wspólnego z walką z epidemią. Powoduje to jedynie chaos i uzasadnioną krytykę – ocenia Robert Gniezdzia, radca prawny, partner w kancelarii Chmielniak Adwokaci.
Zobacz również: Projekt PiS - nie będzie można odmówić przyjęcia mandatu >>
Zawieszenie przedawnienia przewiduje przyjęta przez Sejm nowelizacja ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw.
Zmiany mają wejść w życie bardzo szybko, bo już po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia
Czytaj w LEX: PODATKI 2021 - przewodnik po zmianach >
Uzasadnieniem zmiany, według PiS, ma być fakt, że powszechnie przyjmuje się w doktrynie i orzecznictwie, że przedawnienie karalności nie jest prawem człowieka, czy nawet ekspektatywą tego prawa. Stanowi natomiast instrument polityki kryminalnej, a więc nie ulega wątpliwości, że ustawodawca może dostosowywać zakres tej instytucji do aktualnej szczególnej sytuacji społecznej, którą z pewnością jest stan epidemii lub zagrożenia epidemicznego. Obywatel nie może oczekiwać korzyści, które dla niego mogłyby wynikać w związku z naruszeniem prawa ze względu na taką, a nie inną politykę karną, bo ta - w zależności od istoty zagrożeń związanych z konkretnymi przestępstwami - może podlegać modyfikacjom i zmianom. W tym kontekście, według PiS, uzasadnione jest zawieszenie biegu terminów przedawnienia karalności czynu i przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe w czasie stanu epidemii lub zagrożenia epidemicznego oraz w terminie sześciu miesięcy po dniu ich odwołania.
Czytaj w LEX: Wszczęcie i prowadzenie śledztwa w sprawach o przestępstwa skarbowe >
Robert Gniezdzia nie widzi jednak żadnego uzasadnienia, aby wiązać terminy przedawniania w sprawach karnych z sytuacją epidemiczną. - Chyba, że zgodzimy się z możliwą konkluzją, że w okresie stanu epidemii nasz kraj nie jest w stanie ścigać i karać sprawców przestępstw, a to oznaczałoby niechybnie przyznanie, że państwo nie radzi sobie ze skutkami epidemii – wskazuje.
- Zawieszenie biegu przedawnienia karalności i wykonania kary z uwagi na trwający stan epidemii byłoby niezrozumiałe. Niezależnie od różnego rodzaju trudności w codziennym życiu obywateli i funkcjonowaniu wielu instytucji, organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości generalnie działają normalnie. Najwyraźniej z takiego założenia wyszedł sam ustawodawca, skoro już kilka miesięcy temu odwieszone zostały terminy procesowe, w tym również w postępowaniach karnych. Dlatego przyjęcie rozwiązania, w którym terminy wiążące strony, w tym podejrzanych i oskarżonych, nie podlegały by zawieszeniu lub wstrzymaniu, a jednocześnie terminy przedawnienia zostałyby zawieszone, stanowiłoby wyraz stawiania interesów penalnych państwa ponad prawami obywateli – ocenia dr Grzegorz Keler, adwokat w kancelarii SPCG.
Czytaj w LEX: Dochodzenie w sprawach o wykroczenie skarbowe >
Z kolei Marcin Zarzycki, doradca podatkowy, partner zarządzający w kancelarii LTCA, zwraca uwagę, że taka redakcja przepisów może doprowadzić do realnego unicestwienia jednej z podstawowych instytucji prawa karnego czyli instytucji przedawnienia, która ma służyć ochronie obywateli i stanowić dla nich pewną gwarancję w zakresie ograniczenia czasowego odpowiedzialności karnej.
- Skoro bowiem termin przedawnienia będzie można zawiesić na bliżej nieokreślony czas (mówimy tutaj o bardzo ogólnym odniesieniu do stanu pandemii), to nic nie będzie stało na przeszkodzie, aby następnie zawiesić terminy na kolejne okresy lub na przykład w ogóle zrezygnować z instytucji przedawnienia – zauważa Marcin Zarzycki.
Zobacz procedurę w LEX: Nakładanie mandatów karnych w postępowaniu karnym skarbowym >
Nowelizacja przewiduje również, że do czynów popełnionych przed dniem wejścia w życie ustawy oraz kar orzeczonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosowane będą przepisy o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą, chyba że termin przedawnienia już upłynął.
- Oznacza to, że jeżeli dany czyn uległ przedawnieniu przed dniem wejścia w życie nowelizacji, nie podlegałby on ściganiu. Mogą jednak powstać wątpliwości co do tego, w jakiej dacie nastąpi zawieszenie biegu terminów przedawnienia w odniesieniu do czynów, które jeszcze się nie przedawniły: czy w dacie wejścia w życie nowelizacji czy w dacie rozpoczęcia obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego – zwraca uwagę dr Grzegorz Keler. Ekspert przypomina, że podobne dyskusje były prowadzone w ubiegłym roku na gruncie wstrzymania biegu terminów procesowych i orzecznictwo w tym zakresie było niejednolite.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
