Zawarcie umowy pożyczki może być bez podatku od czynności cywilnoprawnych

Umowa pożyczki podlega zasadniczo opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych, a obowiązek zapłaty tego podatku spoczywa na biorącym pożyczkę. Jednakże biorąc pod uwagę sytuacje, w których czynność co do zasady podlegająca opodatkowaniu wyłączona jest z opodatkowania PCC na podstawie przepisów szczególnych, w ślad za organem interpretującym można wysunąć wniosek, że na pożyczkobiorcy nie zawsze ciąży obowiązek podatkowy.

Przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki podlega generalnie opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych i obowiązek uiszczenia tego podatku ciąży na biorącym pożyczkę. Obowiązek ten - w przypadku, gdy środki są wypłacane niejednokrotnie i ich suma nie jest znana w chwili zawarcia umowy - powstaje z chwilą każdorazowej wypłaty środków pieniężnych.

W ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych przewidziano sytuacje, w których czynność mieszcząca się w zakresie przedmiotowym ustawy jest wyłączona z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Tym samym nie podlegają podatkowi czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiany w zakresie, w jakim są opodatkowane podatkiem od towarów i usług, jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej czynności.

Czytaj również: Warunki zwolnienia z PCC na zakup pierwszego mieszkania >>

Umowy pożyczek generują wątpliwości w PCC 

Dwa różne podmioty gospodarcze prowadzące działalność w ramach spółek współpracują ze sobą jako kontrahenci. Jeden z nich prowadzi działalność produkcyjną, handlową i usługową w zakresie soków owocowych i warzywnych, napojów, wód mineralnych, syropów owocowych, nektarów i smoothie. Z kolei druga spółka - komandytowa zajmuje się obsługą sprzedaży produktów wyprodukowanych przez kontrahenta, reklamą i marketingiem, a nadto obsługą klienta wraz z analizą stanów magazynowych oraz nadzorem nad procesami załadunku pojazdów. Poza tym prowadzi działalność finansową i z uwagi na potrzebę zainwestowania nadwyżek finansowych pochodzących w głównej mierze z wypracowanego zysku oraz uzyskania w ten sposób dodatkowego wynagrodzenia w postaci odsetek, spółka rozszerzyła zakres prowadzonej działalności gospodarczej o udzielanie pożyczek pieniężnych.

Na skutek konieczności zapewnienia sobie dodatkowego źródła finansowania bieżącej działalności przez spółkę – producenta, obydwa podmioty gospodarcze zawarły trzy umowy pożyczek pieniężnych, których podstawą były umowy cywilnoprawne. Umowy pożyczki zostały zawarte w Polsce, a kwoty pożyczek zostały przelane w całości na rachunek bankowy pożyczkobiorcy prowadzony w Polsce. Warunki transakcji takie jak wysokość oprocentowania kapitału (w tym ewentualnych dodatkowych odsetek za zwłokę), a także terminy ich udostępnienia i zwrotu wynikały z zawartych umów.

Pożyczkodawca i pożyczkobiorca jako komandytariusz pożyczkodawcy zostali wskazani jako zarejestrowani, czynni podatnicy VAT. Pożyczkobiorca z tytułu zawartych umów pożyczek uiścił podatek od czynności cywilnoprawnych oraz złożył stosowną deklarację w tym zakresie. Pożyczkobiorca planuje w przyszłości zaciągać kolejne pożyczki u pożyczkodawcy, a pożyczkodawca nie wyklucza, że w przyszłości będzie udzielał takich pożyczek również innym podmiotom. Poza tym pożyczkodawca wskazał, że nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia i nie zrezygnował ze zwolnienia od podatku usług świadczonych na rzecz podatników.

Opodatkowanie umowy pożyczki PCC uzależnione od regulacji VAT

Czy z tytułu zawartych umów pożyczki na pożyczkobiorcy ciążył obowiązek podatkowy w podatku od czynności cywilnoprawnych? PCC podlegają takie czynności cywilnoprawne jak umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, jeżeli znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z drugiej strony podatkowi temu nie podlegają czynności cywilnoprawne, inne niż umowa spółki i jej zmiany, jeżeli przynajmniej jedna ze stron jest zwolniona od podatku od towarów i usług z tytułu dokonania tej czynności. Skoro zastosowanie do pożyczki zwolnienia od VAT skutkuje wyłączeniem przedmiotowym w PCC, a pożyczkodawca jest zwolniony z VAT z tytułu dokonania tej czynności (art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o PCC), to udzielenie pożyczki kontrahentowi korzysta z wyłączenia z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. Na pożyczkobiorcy nie ciążył obowiązek uiszczenia PCC z tytułu zawartych z pożyczkodawcą umów pożyczki, mimo, że taki podatek już uiścił.

Dyrektor KIS potwierdził stanowisko pożyczkodawcy, zgodnie z którym czynność udzielenia odpłatnych pożyczek przez pożyczkodawcę na rzecz pożyczkobiorcy stanowi czynność mieszczącą się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu VAT jako odpłatne świadczenie usług, ale jednocześnie korzysta ze zwolnienia z podatku od towarów i usług. Biorąc pod uwagę rozgraniczenie PCC i VAT organ interpretujący zważył, że objęcie czynności udzielenia pożyczki regulacjami w zakresie ustawy o podatku od towarów i usług skutkuje wyłączeniem obowiązku podatkowego w podatku od czynności cywilnoprawnych.

Interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 1 grudnia 2023r. (nr 0111-KDIB2-3.4014.467.2023.2.BZ)