Wprowadzenie osobistych kont inwestycyjnych (OKI) ma być jednym z kluczowych elementów reformy rynku kapitałowego w Polsce, którego celem jest zwiększenie udziału inwestycji w strukturze oszczędności gospodarstw domowych, poprawa płynności rynku oraz wzmocnienie finansowania innowacyjnych przedsięwzięć - pisze Jakub Owczarek, senior manager w ID Advisory.
Projekt ustawy o osobistych kontach inwestycyjnych (UD 296) przewiduje wprowadzenie nowego produktu finansowego, który ma umożliwić osobom fizycznym gromadzenie aktywów w ramach specjalnych rachunków oraz wprowadza nowy podatek od wartości aktywów zgromadzonych na tych kontach. Celem regulacji jest pobudzenie oszczędności i inwestycji w Polsce, zwiększenie udziału rynku kapitałowego w finansowaniu gospodarki oraz stworzenie zachęt podatkowych dla obywateli. W uzasadnieniu projektu wskazano, że rozwiązanie ma odpowiadać na niski poziom oszczędności w Polsce oraz dominację depozytów bankowych, które nie zapewniają realnych zysków. Wprowadzenie OKI ma sprzyjać mobilizacji kapitału i jego efektywnej alokacji, co wpisuje się w strategię wzmacniania konkurencyjności gospodarki i rozwój innowacji.
Osobiste konto inwestycyjne będzie mogła otworzyć każda osoba pełnoletnia, a aktywa zgromadzone na koncie będą stanowiły jej prywatną własność. Projekt przewiduje możliwość zawarcia więcej niż jednej umowy o prowadzenie OKI, z wyjątkiem okresu przejściowego do końca 2027 roku, kiedy dopuszczalne będzie posiadanie tylko jednego konta w roku podatkowym. Umowy będą zawierane z instytucjami finansowymi, takimi jak banki krajowe, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń czy dobrowolne fundusze emerytalne. Aktywa gromadzone na OKI obejmą środki pieniężne, skarbowe papiery oszczędnościowe, jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych i ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych, jednostki rozrachunkowe funduszy emerytalnych oraz papiery wartościowe i inne instrumenty finansowe dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub w alternatywnym systemie obrotu. Inwestujący będzie mógł nabywać aktywa denominowane w złotych oraz w walutach państw UE, EOG lub OECD, przy czym przeliczenia walut obcych będą dokonywane według kursu średniego NBP.
Projekt ustawy przewiduje obowiązek uzyskania przez instytucję finansową informacji o wiedzy i doświadczeniu inwestującego w zakresie inwestowania oraz złożenia przez niego oświadczenia o zapoznaniu się z ryzykiem i kosztami związanymi z aktywami. Brak takiego oświadczenia uniemożliwi zawarcie umowy. W ramach OKI przewidziano możliwość wskazania osób uprawnionych do przejęcia aktywów po śmierci inwestującego, a także mechanizm wypłaty transferowej aktywów między instytucjami finansowymi.
Istotnym elementem regulacji jest wprowadzenie podatku od wartości aktywów zgromadzonych na OKI. Podatnikami będą osoby fizyczne posiadające OKI, niezależnie od miejsca zamieszkania. Opodatkowaniu podlega wartość aktywów zgromadzonych na wszystkich kontach podatnika w danym roku podatkowym. Podstawę opodatkowania stanowi średnia wartość aktywów obliczana na podstawie dziennych wycen powiększonych o sumę wpłat. Stawka podatku wynosi 19 proc. wartości stopy referencyjnej NBP obowiązującej na dzień 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy, nie mniej niż 0,1 proc., a jej wysokość ogłaszana jest w Monitorze Polskim. Podatek od wartości aktywów będzie stanowił dochód budżetu państwa.
Projekt przewiduje zwolnienia podatkowe w dwóch częściach: do 25 000 zł dla aktywów o charakterze oszczędnościowym, takich jak środki pieniężne i skarbowe papiery oszczędnościowe, oraz do 100 000 zł dla aktywów inwestycyjnych spełniających określone kryteria. Łączna wartość aktywów zwolnionych z podatku nie może przekroczyć 100 000 zł w roku podatkowym. Nadwyżka ponad te limity będzie opodatkowana według stawki określonej w ustawie. W okresie przejściowym od 1 lipca do 31 grudnia 2026 roku stawka podatku wyniesie 0,85 proc., a limity zwolnień zostaną obniżone odpowiednio do 12 500 zł i 50 000 zł.
Instytucje finansowe prowadzące OKI będą zobowiązane do przekazywania organom podatkowym informacji o prowadzonych kontach oraz do udostępniania inwestującym comiesięcznych danych o wartości aktywów. Zeznania podatkowe dotyczące wartości aktywów będą składane wyłącznie elektronicznie za pośrednictwem e-Urzędu Skarbowego w terminie od 15 marca do 31 maja roku następującego po roku podatkowym. Projekt ustawy przewiduje również sankcje karne za bezprawne używanie oznaczenia „osobiste konto inwestycyjne” lub skrótu „OKI” w działalności lub reklamie.
Wejście w życie ustawy planowane jest na 1 lipca 2026 roku. Wprowadzenie osobistych kont inwestycyjnych ma być jednym z kluczowych elementów reformy rynku kapitałowego w Polsce, którego celem jest zwiększenie udziału inwestycji w strukturze oszczędności gospodarstw domowych, poprawa płynności rynku oraz wzmocnienie finansowania innowacyjnych przedsięwzięć. Projekt wpisuje się w europejską strategię mobilizacji prywatnych oszczędności i stanowi odpowiedź na potrzebę budowy nowoczesnego systemu finansowego, który sprzyja długoterminowemu wzrostowi gospodarczemu.
Jakub Owczarek, Senior Manager, Radca Prawny w ID Advisory
