Polscy podatnicy coraz częściej wygrywają przed TSUE
73 proc. rozstrzygnięć w polskich sprawach podatkowych przed Trybunałem Sprawiedliwości UE jest korzystna dla podatników - wynika z 6. edycji raportu "Polskie sprawy podatkowe przed TSUE 2004-2025", przygotowanego przez redakcję LEX. W 2025 r. takich spraw było osiem, wszystkie wygrane dla podatników. Dotyczyły one m.in. odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania spółki oraz rozliczenia VAT małżonków sprzedających grunty. Eksperci wskazują, że rola rozstrzygnięć sądów unijnych wciąż rośnie (po reformie sądownictwa unijnego znaczną część spraw przejął Sąd UE) i w najbliższych latach nadal będzie istotna.
To już szósta edycja raportu o polskich sprawach podatkowych przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przygotowanego przez Redakcję LEX. Z raportu wynika, że w 2025 r. TSUE wydał osiem orzeczeń podatkowych w polskich sprawach. Co istotne, wszystkie wyroki są korzystne dla podatników. Osiem polskich spraw to także drugi wynik po rekordowym 2023 r., gdy w TSUE zapadło dziewięć rozstrzygnięć dotyczących podatków w naszym kraju.
Raport "Polskie sprawy podatkowe przed TSUE 2004-2024" można pobrać pod tym linkiem >>
Wyroki korzystne dla podatników
Raport pokazuje także, że od wstąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2024 r. do końca 2025 r. Trybunał wydał w sumie 95 orzeczeń prejudycjalnych dotyczących polskich podatków (na 290 wszystkich orzeczeń prejudycjalnych w polskich sprawach). To 33 proc. wszystkich orzeczeń prejudycjalnych unijnego Trybunału wydanych w odpowiedzi na pytania polskich sądów w jakiejkolwiek sprawie, czyli mniej niż w poprzednim raporcie obejmującym rok 2024 (35 proc.). W 2023 r. było to 42 proc.
- Warto podkreślić, że w 2025 r. polscy podatnicy wygrali wszystkie osiem spraw zakończonych wydaniem orzeczenia merytorycznego. Z tego rodzaju sytuacją mieliśmy co prawda do czynienia w niektórych latach wcześniej (lata 2007, 2008, 2020 i 2022), ale w żadnym z tych lat nie było tak dużej ilości orzeczeń w ogóle (2007 r. – jedno orzeczenie, 2008 r. – trzy, 2020 r. – dwa, 2022 r. – trzy). Jeśli chodzi o pozostałe orzeczenia zapadłe w okresie 2004-2025, to 23 z nich (24 proc.) przyniosło podatnikom niepowodzenie, a w przypadku trzech orzeczeń trudno mówić o korzystnym rozstrzygnięciu dla którejkolwiek ze stron sporu - czytamy w raporcie.
Jak wskazuje Jerzy Martini, partner, współzałożyciel Kancelarii Martini Tax, statystyki dotyczącej polskich spraw przed TSUE są dużo bardziej korzystne dla podatników, niż statystyki dotyczące spraw przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, ponieważ tylko ok. 30 proc. spraw przed NSA kończy się wygraną podatników. Raport potwierdza, że rola TSUE jest nadal bardzo ważna, ponieważ wątpliwości co do zgodności polskich przepisów z prawem UE, zwłaszcza jeśli chodzi o VAT, jest wciąż bardzo dużo.
Rola TSUE nadal bardzo istotna
Raport wskazuje też na ogromną rolę pełnomocników, którzy najczęściej występowali przed TSUE w sprawach podatkowych. Liderem pozostaje Jerzy Martini, doradca podatkowy (siedem spraw) z kancelarii Martini Tax, dawniej reprezentujący kancelarię Baker & Mckenzie. Drugie miejsce, z pięcioma zakończonymi sprawami, zajmuje Tomasz Michalik, doradca podatkowy z kancelarii Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy (MDDP), który w poprzednim roku zajmował miejsce trzecie, W tym roku miejsce trzecie, z czterema zakończonymi sprawami, zajmuje radca prawny i doradca podatkowy Lesław Mazur (dawniej firma EY, obecnie Thedy & Partners). Po trzy wygrane sprawy mają na koncie adwokaci Tomasz Grzejszczak i Jacek Skrzydło (Kancelaria Adwokacka Grzejszczak Skrzydło).
Jeśli chodzi o kancelarie, liderem jest firma EY, której eksperci wygrali w sumie sześć spraw. Na drugie miejsce z czterema korzystnymi orzeczeniami awansowała natomiast spółka MDDP, dołączając w ten sposób do dotychczasowego wicelidera – firmy Deloitte. Na kolejnej pozycji plasują się cztery firmy: Baker & Mckenzie, Kancelaria Adwokacka Grzejszczak Skrzydło, KPMG i PwC, które odniosły sukcesy w trzech sprawach.
- Rola rozstrzygnięć sądów unijnych – bo pamiętajmy, że po reformie sądownictwa unijnego znaczną część spraw przejął już Sąd UE – rośnie i niewątpliwie w najbliższych latach nic tego nie zmieni. Polskie sądy zaś są w sprawach podatkowych, a w szczególności w sprawach dotyczących VAT wśród tych sądów państw członkowskich, które, jak wynika ze statystyk, najczęściej zadają pytania prejudycjalne. To oczywiste, że w sprawach dotyczących VAT sądy krajowe są szczególnie aktywne, nie tylko dlatego, że VAT jest podatkiem zharmonizowanym, bo przecież to samo dotyczy akcyzy, ale przede wszystkim, dlatego że jest podatkiem powszechnym, a przez to najważniejszym źródłem budżetowych wpływów fiskalnych. Dobrze więc, że polskie sądy, mając wątpliwości co do zgodności polskich przepisów bądź polskiej praktyki z regulacjami unijnymi, wolą zweryfikować te przepisy, bądź praktykę ze standardem wynikającym z prawa unijnego niż bezrefleksyjnie akceptować ryzyko naruszenia prawa podatnika – bo z tym najczęściej wiąże się brak zgodności prawa krajowego z prawem unijnym. Miejmy nadzieję, że odwaga zadawania ważnych pytań nie opuści polskich sędziów - mówi Tomasz Michalik, doradca podatkowy i partner w MDDP.
- I cieszy również to, że polskie sądy, zwłaszcza, jak pokazują statystyki, WSA we Wrocławiu i NSA, są wśród tych sądów europejskich, które w swoich pytaniach prejudycjalnych najczęściej swoje wnioski opierają na Karcie Praw Podstawowych. Myślę, że to też pokazuje, że warto było od lat pracować z Kartą, a dla tych pełnomocników, którzy jeszcze jej nie znają, to wskazówka, że to już najwyższy czas, żeby ją bliżej poznać - dodaje Tomasz Michalik.
Najważniejsze orzeczenia w 2025 roku
Do najważniejszych wyroków z 2025 r. należą orzeczenia dotyczące odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania podatkowe spółki. W wyroku z 27 lutego 2025 r. (sygn. C‑277/24 Adjak). TSUE uznał za zgodne z prawem UE polskie przepisy i praktykę, która nie pozwala członkowi zarządu spółki dołączyć jako strona do postępowania wymiarowego wobec spółki, w sytuacji gdy może on odpowiadać całym własnym majątkiem za zaległości podatkowe tej spółki (gdyby egzekucja wobec niej okazała się bezskuteczna). Co jednak istotniejsze, TSUE stwierdził, że członkowie zarządu powinni mieć możliwość skutecznego podważenia ustaleń dokonanych przez organ podatkowy w postępowaniu wobec spółki. A tego polskie przepisy już nie przewidują.
Czytaj też w LEX omówienie tego wyroku: Procesowe uwarunkowania odpowiedzialności osoby trzeciej. Wyrok TS z 27.02.2025 r., C-277/24, Adjak >
Również istotny jest kolejny wyrok z 30 kwietnia 2025 r. (sygn. C-278/24 Genzyński)), w którym TSUE podkreślił, że osoba pełniąca funkcję członka lub byłego członka zarządu musi mieć zapewnioną rzeczywistą możliwość obrony swoich praw w toku postępowania. (czytaj w LEX: Solidarna odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej. Wyrok TS z 30.04.2025 r., C-278/24, P.K. przeciwko Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu >)
- Z obu wyroków płyną podobne wnioski, że po pierwsze członek zarządu musi mieć możliwość kwestionowania istnienia i wysokości zaległości podatkowej, która była orzeczona wcześniej wobec spółki. Po drugie, członek zarządu musi mieć możliwość skutecznego powołania się na dochowanie należytej staranności, w celu wykazania braku swojej winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie, a tym samym w celu wyłączenia swojej odpowiedzialności za zaległość podatkową. Takie wnioski stały w sprzeczności z dotychczasową praktyką polskich sądów, które wykładały przesłanki wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu (tzw. przesłanki egzoneracyjne) w sposób tak rygorystyczny, że w praktyce możliwość skutecznego powołania się na nie był fikcją - komentuje Grzegorz Pobożniak, adwokat, partner w KKG Legal.
W wyroku z 3 kwietnia 2025 r. (sygn. C-213/24, Grzera) TSUE zajął stanowisko dotyczące osób fizycznych sprzedających grunty. Trybunał orzekł, iż podatnikiem VAT jest osoba, która sprzedaje grunt stanowiący część jej majątku prywatnego, powierzając przygotowanie sprzedaży profesjonalnemu przedsiębiorcy. Chodzi o sytuację, w której pełnomocnik tej osoby podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując w celu tej sprzedaży środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców lub usługodawców w rozumieniu tego przepisu. TSUE orzekł również, iż małżeństwo sprzedające działkę może być jednym podatnikiem w przypadku istnienia między nimi wspólności majątkowej. (czytaj w LEX: VAT: małżonkowie zbywający działkę to jeden podatnik. Omówienie wyroku TS z dnia 3 kwietnia 2025 r., C-213/24 (Grzera) >)
Z kolei w wyroku z 29 kwietnia 2025 r. (sygn. C-453/23) TSUE orzekł, że stosowane w Polsce zwolnienie z podatku od nieruchomości wchodzących w skład infrastruktury kolejowej nie stanowi pomocy publicznej. (czytaj w LEX: Przedmiotowe zwolnienie z podatku od nieruchomości a niedozwolona pomoc publiczna. Wyrok TS z 29.04.2025 r., C-453/23, E. sp. z o.o. przeciwko Prezydentowi Miasta Mielca, przy udziale Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców >)
Również w 2026 r. zapadł bardzo istotny wyrok w polskiej sprawie, w której pełnomocnikiem był Tomasz Michalik. 11 lutego br. sąd UE zakwestionował polskie przepisy dotyczące podatku od towarów i usług. Chodzi o odmowę podatnikowi prawa do odliczenia VAT w deklaracji na okres, w którym nie otrzymał on w tym czasie faktury, pomimo że fakturę tę otrzymał jeszcze przed złożeniem tej deklaracji. Sąd UE orzekł 11 lutego, że przepisy dyrektywy Rady 2006/112/WE należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym, z których wynika, że podatnik nie może skorzystać z prawa do odliczenia podatku naliczonego w deklaracji składanej za okres, w którym spełnił warunki materialne skorzystania z tego prawa, jeżeli w okresie tym nie otrzymał odpowiedniej faktury, pomimo że fakturę tę otrzymał jeszcze przed złożeniem tej deklaracji. - Wyrok ma ogromne znaczenie dla wszystkich podatników, a jego konsekwencją powinna być zmiana polskich przepisów – mówi Tomasz Michalik.
