Rzadko, ale zdarza się, że po zakończeniu postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, konieczne jest ponowne jego prowadzenie. Sytuacje mogą być różne. W postępowaniu nie brała udziału osoba, która jest spadkobiercą - np. pozamałżeńskie dziecko zmarłego. Czasami krewni z opóźnieniem odnajdą to, czego początkowo brakowało, czyli testament zmarłego. To również uzasadnia ponowne ustalenie przez sąd kręgu spadkobierców.
Po śmierci Jana jego najbliżsi zainicjowali postępowanie spadkowe, aby ustalić kto jest spadkobiercą. Jego żona Alina i syn Maciej byli pewni, że Jan nie sporządził testamentu. Zmarły nigdy nie mówił, że planuje sporządzić testament. Sąd rejonowy stwierdził, że spadek nabyli na podstawie ustawy jego żona i syn - każde po połowie. Kilka dni po uprawomocnieniu się postanowienia sądu, Alina znalazła w warsztacie męża testament. Wynikało z niego, że zmarły chciał, aby spadek przypadł Alinie, Maciejowi i Danucie (siostrze Jana) - w częściach równych. Alina zawiadomiła o odnalezieniu testamentu swoją szwagierkę. Później siostra Jana złożyła do sądu wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku. Opisana sytuacja unaocznia jedną z wielu sytuacji, dla których przewidziana jest instytucja zmiany postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku.
Czytaj w LEX: Dopuszczalność wznowienia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku - LINIA ORZECZNICZA >>>
Czytaj: Gdy notariusz nie może, starosta pomoże - testament allograficzny rzadki, ale praktyczny >>
Czasami po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, postępowanie w sprawie ustalenia kręgu spadkobierców osoby zmarłej jest ponownie prowadzone. Jak wynika z art. 679 par 1 k.p.c. dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność.
Czytaj w LEX: Ważność ze względu na formę testamentu sporządzonego za granicą >>>
Czytaj w LEX: Treść wniosku o stwierdzenie nabycia spadku może decydować o sposobie dziedziczenia - OMÓWIENIE ORZECZENIA >>>
Z przepisów wynika jednocześnie, że wniosek o wszczęcie takiego postępowania może zgłosić każdy zainteresowany. W razie przeprowadzenia dowodu, że spadek w całości lub w części nabyła inna osoba niż wskazana w prawomocnym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, sąd spadku, zmieniając to postanowienie, stwierdzi nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Powołane przepisy stosuje się odpowiednio do zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia oraz do stwierdzenia nabycia przedmiotu zapisu windykacyjnego.
WZORY DOKUMENTÓW w LEX:
- Ustawodawca zakłada, że po zakończeniu postępowania o stwierdzenie nabycia praw do spadku mogą okazać się pewne okoliczności. Pierwszeństwo ma tu jednak prawda materialna. W grę wchodzą dwa rodzaje przypadków: albo ktoś znajdzie testament, a nie było o nim wcześniej wiadomo albo pojawi się informacja o innym krewnym dziedziczącym z ustawy, który nie był objęty prowadzonym postępowaniem - wskazuje sędzia Katarzyna Wręczycka z Sądu Okręgowego we Wrocławiu, Zespołu ds. Prawa Cywilnego Stowarzyszenia Sędziów Polskich "Iustitia".
- Może być tak, że dzieci z małżeństwa nie wiedziały o tym, iż ich rodzic miał jeszcze dziecko pozamałżeńskie. Spadkodawca mógł zataić tę informację przed rodziną, nie utrzymywał też z dzieckiem pozamałżeńskim relacji i o śmierci rodzica ta osoba dowiaduje się później - podaje przykład sędzia Wręczycka. Wskazuje, że może zdarzyć się tak, że dziedziczenie objęło dalszych spadkobierców ustawowych i nie została uwzględniona jedna z osób z dalszej rodziny zmarłego. Zauważa, że pominięcie krewnego w pierwszym prowadzonym postępowaniu mogło być jednak celowe i świadome.
Czytaj w LEX: Środki wykazania nabycia spadku - LINIA ORZECZNICZA >>>
Można wyobrazić sobie sytuację, w której krewni w postępowaniu sądowym zatają informację o jednej z osób, która jest uprawniona do dziedziczenia.
- Jeśli okaże się, że tak było, sąd może zawiadomić prokuraturę o możliwości popełnienia przestępstwa składania fałszywych zeznań. Tu jednak muszą zaistnieć ewidentne okoliczności, że ktoś wiedział i celowo nie powiedział sądowi o członkach rodziny, którzy powinni dziedziczyć. Nie w każdym przypadku będzie można to jednak ustalić - zauważa sędzia Wręczycka. Jej zdaniem za sprawą rejestru spadkowego mniej jest przypadków spraw, w których testament odnajduje się po wielu latach.
- Może być jednak tak, że dopiero po pewnym czasie przy sprzątaniu mieszkania ktoś znajdzie kopertę z testamentem - wskazuje sędzia Wręczycka.
Czytaj w LEX: Elementy obligatoryjne i fakultatywne aktu uzupełniającego akt poświadczenia dziedziczenia >>>
Obecnie w przepisach procedury cywilnej przewidziany jest szczególny tryb w razie wydania przez sąd postanowienia o zmianie postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku. Na mocy art. 679(1) k.p.c. prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, prawomocne postanowienie uchylające lub zmieniające postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku sąd niezwłocznie wpisuje, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 95i par. 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1192 i 2320 oraz z 2021 r. poz. 1177), do Rejestru Spadkowego.
Z Kodeksu postępowania cywilnego wynika też, że sąd niezwłocznie zawiadamia Krajową Radę Notarialną o wydaniu prawomocnego postanowienia uchylającego zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia. Do zawiadomienia dołącza się odpis postanowienia.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
