Pytanie pochodzi z publikacji Serwis Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Firma transportowa zatrudnia kierowców w ramach umów o pracę. Jeden z kierowców podjął się zlecenia dostarczenia towarów do Mediolanu. W drodze powrotnej miał podjąć kolejny ładunek. Jadąc do Mediolanu naraził pracodawcę na dodatkowe koszty poprzez jazdę okrężnymi drogami, co wynikało z braku znajomości obsługi zwykłej mapy. Odmówił także podjęcia trzech ładunków w drodze powrotnej i wrócił do bazy bez wykonania czynności objętych umową o pracę. Czy pracodawca za ten okres jest zobowiązany do wypłaty wynagrodzenia?

Pracownik co prawda jechał samochodem, ale nie wiózł towaru, gdyż odmówił wykonania polecenia pracodawcy.

Odpowiedź:

Za czas niewykonania pracy wynagrodzenie nie przysługuje. Jeśli jednak pracownik świadczył pracę, ale w sposób nieprawidłowy na skutek czego nastąpiło wadliwe wykonanie produktów i usług, pracodawca może obniżyć wynagrodzenie pracownika.

Uzasadnienie:

Na podstawie przepisów art. 80 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1502) – dalej k.p. wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. A zatem jeśli pracownik nie świadczył pracy, do której był zobowiązany, pracodawca może odmówić wypłaty wynagrodzenia. Jeśli jednak pracownik świadczył pracę, ale w sposób nieprawidłowy na skutek czego nastąpiło wadliwe wykonanie produktów i usług, pracodawca może obniżyć wynagrodzenie pracownika. Jak bowiem wynika z przepisów art. 82 § 1 k.p. za wadliwe wykonanie z winy pracownika produktów lub usług wynagrodzenie nie przysługuje. Jeżeli wskutek wadliwie wykonanej pracy z winy pracownika nastąpiło obniżenie jakości produktu lub usługi, wynagrodzenie ulega odpowiedniemu zmniejszeniu. W komentarzu do Kodeksu pracy Walerian Sanetra stwierdza, że przepis art. 82 k.p. dotyczy wad wykonywanych przez pracownika usług i produktów polegających na niedostatecznej ich jakości lub w ogóle ich bezużyteczności. Jeśli usługa wykonana przez pracownika jest nieprzydatna użytkownikowi możliwe jest obniżenie wynagrodzenia za jej wykonanie.

W wyroku z dnia 20 lutego 1979 r., I P 142/79, Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi uznał, że przepis art. 82 k.p. pozwala zakładowi pracy na niezapłacenie pracownikowi wynagrodzenia za pracę złej jakości, a gdy wadami lub usterkami dotknięta jest tylko część pracy - za tę właśnie część. Warunkiem jednak skorzystania przez zakład pracy z tego uprawnienia jest wytworzenie produktów lub usług złej jakości z winy pracownika. Pracodawca może zatem obniżyć wynagrodzenie pracownika w przypadku gdy niewłaściwe wykonanie pracy wynikało ze zwykłego zaniedbania pracownika, niezależnie od tego, czy faktycznie poniósł z tego powodu szkodę. Ustawodawca nie określa, kiedy produkt lub usługa są wykonane wadliwie. W przypadku świadczenia usług dość trudne jednak może okazać się ustalenie pewnych norm jakościowych, do których można się odnieść.

Przepis art. 82 k.p., a więc brak prawa do wynagrodzenia należy odróżnić od przepisów art. 114 k.p., które dotyczą odpowiedzialności materialnej pracowników. Pracownik, który wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w przepisach kodeksu pracy. Przesłankami odpowiedzialności pracownika są:

– naruszenie obowiązków pracowniczych,

– wina pracownika,

– związek pomiędzy naruszeniem obowiązków pracowniczych a szkodą poniesioną przez pracodawcę,

– szkoda pracodawcy.

Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 lutego 1992 r. (III APr 3/92, OSA 1992, nr 5, poz. 32) uznał, że „Postępowanie pracownika zatrudnionego w charakterze kierowcy, który nie wykonuje ciążącego na nim obowiązku doprowadzenia samochodu z odebraną dla zakładu pracy przesyłką – bezpośrednio po powrocie z trasy, a pozostawia samochód w porze nocnej w nieznanym miejscu - stanowi naruszenie obowiązku pracowniczego uzasadniającego przypisanie mu odpowiedzialności materialnej za ujawniony w przesyłce brak – na podstawie art. 114 kodeksu pracy.”

Pracodawca jest obowiązany wykazać okoliczności uzasadniające odpowiedzialność pracownika oraz wysokość powstałej szkody. Należy jednak podkreślić, że o niewykonaniu lub nienależytym wykonaniu obowiązków przez pracownika można mówić tylko, gdy pracownik miał możliwość wykonania ich w sposób prawidłowy. Pracownik nie ponosi odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie, w jakim pracodawca lub inna osoba przyczyniły się do jej powstania albo zwiększenia oraz nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy (art. 117 k.p.).

Odszkodowanie z tytułu poniesionej przez pracodawcę szkody ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody (art. 119 k.p.). Jeśli pracownik wyrządził szkodę umyślnie, a więc w sposób zamierzony odszkodowanie obejmuje pełną wysokość szkody (art. 122 k.p.).

Barbara Tomaszewska, autorka współpracuje z publikacją Serwis Prawa Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Odpowiedzi udzielono 4 listopada 2014 r.