TSUE: Będzie zwrot akcji w sprawie sankcji kredytu darmowego?

Z Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej zniknęła sprawa siedmiu pytań prejudycjalnych zadanych w sprawie sankcji kredytu darmowego przez Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia. Prawnicy powodowej spółki liczą jednak na zwrot akcji w Luksemburgu i powrót sprawy na wokandę oraz merytoryczne odpowiedzi na pytania prejudycjalne.

Chodzi o sprawę o sygnaturze C-566/24, którą 5 marca br. umorzył TSUE, wydając postanowienie oparte na art. 53 par. 2 i 100 par. 2 swojego Regulaminu postępowania (opisaliśmy ją dokładnie w tekście TSUE C-566/24 sankcja kredytu darmowego). Były to jedne z najważniejszych „kredytowych” pytań prejudycjalnych, jakie trafiły z Polski do Luksemburga. Odpowiedź na nie miała zdeterminować losy wielu innych spraw o SKD, które już toczą się przed polskimi sądami, a być może zachęciłaby kolejnych konsumentów mających kredyty i pożyczki do występowania z powództwami przeciwko branży finansowej.

Przypomnijmy, łódzki proces zainicjowała Consumer Rights Recovery sp. z o.o. (dawniej Helpfind Recovery), skupująca roszczenia od konsumentów, w tym głównie te dotyczące SKD. Sprawa dotyczyła umowy kredytu konsumenckiego z 2021 r., w której odsetki policzono nie tylko od kwoty wypłaconej pożyczkobiorcy, ale od całości podstawy (czyli również od kwoty prowizji). Po dwóch latach konsument powołał się na art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2025 r. poz. 1362), czyli sankcję kredytu darmowego. Zaraz potem dokonał cesji swoich roszczeń na rzecz spółki-cesjonariusza, która od razu pozwała Santander Bank Polska o ok. 11 tysięcy złotych. Zarzucała ona przed sądem, że bank obliczył odsetki od kwoty kredytu powiększonej o kwotę prowizji. Bank bronił się zarzutami o nieważności cesji wierzytelności, a ponadto nieważnością oświadczenia konsumenta o skorzystaniu z SKD, jako złożonego po upływie roku od wypłaty kredytu. Chodziło niby o niewielką kwotę, ale sprawa nagle okazała się wyjątkowo istotna dla całego rynku usług finansowych, gdy polski sąd postanowił w niej wystąpić z siedmioma istotnymi pytaniami prejudycjalnymi do TSUE.

Będą jednak odpowiedzi?

W marcu doszło jednak do umorzenia sprawy pytań w TSUE. Dlaczego? Na to pytanie znajdujemy odpowiedź w motywach 24-29 postanowienia.

Bank bez zastrzeżeń uznał powództwo o zapłatę wniesione przez Helpfind Recovery do tego sądu. O ile sąd odsyłający udzielił pewnych wskazówek co do konsekwencji proceduralnych uznania powództwa, o tyle nie przedstawił on żadnej informacji pozwalającej uznać, że spór w postępowaniu głównym, którego przedmiotem są roszczenia pieniężne i który toczy się między spółką zajmującą się windykacją wierzytelności a bankiem, nie stał się bezprzedmiotowy. Nie wyjaśnił on również, w jaki sposób wspomniane uznanie powództwa mogłoby być sprzeczne z prawem lub z dobrymi obyczajami i jaki byłby wpływ odpowiedzi Trybunału na pytania prejudycjalne na ocenę takiej sprzeczności. Ponadto sąd ten nie powołuje się na żadną konkretną okoliczność, która pozwalałaby sądzić, że przedmiotowe uznanie powództwa mogłoby na mocy prawa krajowego stanowić próbę obejścia prawa. Z akt sprawy, którymi dysponuje Trybunał, nie wynika zatem, by odpowiedź na pytania prejudycjalne była użyteczna dla sądu odsyłającego w celu kontynuowania toczącego się przed nim postępowania. W tych okolicznościach postępowanie w sprawie rozpatrywanego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym należy umorzyć – czytamy w uzasadnieniu postanowienia TSUE.

Okazuje się, że umorzenie postępowania w TSUE nie musi oznaczać końca tej sprawy, a wręcz będzie jej ciąg dalszy. Trwa bowiem walka o jej przywrócenie.

Umorzenie przez TSUE sprawy C-566/24 trzeba ocenić jako z gruntu wadliwe. Po pierwsze Trybunał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaprzeczył własnej (jak się wydaje już ugruntowanej linii orzeczniczej). W sprawie C-470/12 Trybunał wyraźnie wskazywał (powołując się przy tym na inne precedensy), że dysponentem pytania i jego przydatności dla rozstrzygnięcia danego sporu jest sąd krajowy zadający pytanie. Zatem faktycznie, TSUE ma pomóc w konkretnej sprawie, ale ocena tego, czy odpowiedź jest konieczna czy już nie (np. w kontekście uznania powództwa) należy wyłącznie do sądu krajowego. Co więcej, jak można interpretować z treści uzasadnienia umorzenia, TSUE otrzymał od sądu krajowego niepełną informację w kontekście zawisłości sporu. Mimo zatem, że postanowienie TSUE o umorzeniu jest niezaskarżalne, wiemy, że będą podejmowane jeszcze formalne ruchy nakierunkowane na podjęcie umorzonego postępowania – informuje Mariusz Plichta, radca prawny, wspólnik kancelarii CGO Recovery Plichta i Wspólnicy, który zajmuje się tą sprawą.

W Polsce cały czas sprawa na wokandzie

W ostatnim czasie sąd krajowy (jako dysponent pytania) dostał w tej kwestii istotny argument. Bank - uznając powództwo - zawnioskował o podjęcie sprawy przed sądem krajowym. Sąd Rejonowy formalnie postanowieniem odmówił podjęcia. Decyzja ta została zaskarżona przez bank i przedstawiona do oceny Sądowi Okręgowemu w Łodzi. Sąd ten podzielił zasadnicze poglądy sądu pytającego, podkreślając przy tym, że również uważa, że uzyskanie odpowiedzi od TSUE jest konieczne do oceny czy uznanie było skuteczne (postanowienie z 28 stycznia 2026 r., III Cz 688/25). Krajowa sprawa więc się jeszcze nie zakończyła.

Co ciekawe, choć TSUE zamknął sprawę, to jednak sam zostawił też małe koło ratunkowe, aby ją w przyszłości kontynuować.

Stwierdzenie to pozostaje bez uszczerbku dla możliwości zwrócenia się do Trybunału z nowym wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 TFUE, jeżeli takie orzeczenie wydaje się niezbędne sądowi odsyłającemu ze względu na rozwój sporów w postępowaniach głównych lub w celu rozstrzygnięcia innego zawisłego przed nim sporu, w ramach którego jego zdaniem powstają te same pytania dotyczące wykładni prawa Unii - czytamy w motywie 29 postanowienia TSUE z 5 marca br.