Nagranie szkolenia Decyzje o warunkach zabudowy po 31 sierpnia 2026 r. Plany ogólne, grunty rolne, obszary uzupełnienia zabudowy i nowe zasady inwestowania
Włącz wersję kontrastową
Zmień język strony
Prawo.pl

Rząd przyjął wreszcie projekt ustawy azbestowej

Polska ma już prawie rok opóźnienia we wdrażaniu przepisów antyazbestowych mających wpływ na ponad 5 milionów pracowników, których trzeba przeszkolić i zrobić im oceny ryzyka zawodowego, oraz na 2,8 miliona właścicieli nieruchomości, na terenie których są budynki z eternitem. We wtorek Rada Ministrów w końcu przyjęła odpowiedni projekt i skierowała go do dalszych prac w parlamencie.

mezczyzna kask dach
Źródło: iStock

Nowe przepisy antyazbestowe zastąpią ustawę z 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. z 2025 r. poz. 1708). Mają m.in. wdrożyć dyrektywę 2023/2668/UE dotyczącą ochrony pracowników przed ryzykiem związanym z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy. Polska jest już mocno opóźniona w jej implementacji, gdyż termin minął 21 grudnia 2025 r., a prace nad nowymi regulacjami trwały w Ministerstwie Rozwoju i Technologii (MRiT) ponad dwa lata.

Co znajdziemy w nowym projekcie

Nowy dokument ma usystematyzować i zaktualizować przepisy antyazbestowe. Tematyka ta jest aktualnie zawarta w kilku aktach normatywnych, przy czym najistotniejsze kwestie dotyczące zasad bezpiecznego usuwania lub zabezpieczania wyrobów zawierających azbest są uregulowane w rozporządzeniach (ustawa z 1997 r. jest bardzo lakoniczna, liczy tylko 8 artykułów). Nie chodzi jednak tylko o technikę prawodawczą. Ponadto projekt określa:

  • obowiązki podmiotów odpowiedzialnych, w których występuje narażenie na działanie azbestu oraz wykonawców prac polegających na usuwaniu lub zabezpieczaniu wyrobów zawierających azbest,
  • zasady usuwania lub zabezpieczania wyrobów zawierających azbest (wraz z wprowadzeniem administracyjnych kar pieniężnych za nieprzestrzeganie tych obowiązków i zasad).

Przede wszystkim wiele firm, urzędów i służb czeka fala obowiązkowych szkoleń antyazbestowych i uzupełniania ocen ryzyka zawodowego o nowe elementy. Z Oceny Skutków Regulacji (OSR) załączonej do projektu ustawy wynika, że te nowe obowiązki mogą objąć nawet ponad pięć milionów zatrudnionych Polaków i ok. 68 tysięcy pracodawców (przedsiębiorców, urzędów itp.).

Skąd tak duża skala? Oceny ryzyka zawodowego pod kątem szkodliwości azbestu i BHP, jak również szkolenia antyazbestowe mają bowiem objąć służby ratunkowe (w tym strażaków), zatrudnionych w takich branżach jak ciepłownictwo, elektroenergetyka, wodociągi i kanalizacja, a także górnictwo i gospodarka odpadami. Szkolenie w zakresie bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest obejmuje zakres podstawowy dla wszystkich osób choćby pośrednio narażonych na działanie azbestu. Zakres rozszerzony szkoleń dotyczyłby zaś usuwających lub zabezpieczających wyroby zawierające azbest.

Usuwać i zabezpieczać wyroby z azbestem będą mogli jedynie ci przedsiębiorcy, którzy zdobędą urzędowe zezwolenia. To też rodzi pytanie, czy popyt na usługi antyazbestowe trafi na odpowiednią podaż firm zajmujących się usuwaniem tych szkodliwych substancji. W uzasadnieniu do projektu podkreśla się, że w obecnych bazach danych figuruje jedynie 88 takich przedsiębiorców w skali całego kraju.

Kary pieniężne batem na opornych

Swoistą zachętą do przestrzegania przepisów antyazbestowych mają być administracyjne kary pieniężne.

Naruszenia zostały podzielone na trzy grupy i dla każdej z nich ustalono oddzielne wysokości administracyjnych kar pieniężnych w zależności od wagi naruszeń. Powyższe kary może wymierzyć w drodze decyzji właściwy inspektor pracy, właściwy państwowy graniczny inspektor sanitarny, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, każdy w zakresie swoich kompetencji – podkreśla MRiT w uzasadnieniu projektu.

Artykuł 63 projektu ustawy przewiduje kary za naruszenie przepisów dotyczących przygotowania formalno-organizacyjnego do planowanej działalności, np. za brak oceny ryzyka zawodowego osób narażonych na działanie azbestu, dopuszczenie do pracy tych osób bez aktualnego szkolenia, prowadzenie szkoleń BHP z wyrobami zawierającymi azbest nie spełniając warunków określonych w ustawie, usuwanie lub zabezpieczanie wyrobów zawierających azbest bez wymaganego zezwolenia. Wysokość kary została ustalona na poziomie od minimum 1 tys. do aż nawet 20 tys. zł.

Bardziej surowo niż obecnie mają też być egzekwowane obowiązki informacyjne. Chodzi przykładowo o brak oznakowania urządzeń, instalacji czy pomieszczeń, w których są wyroby z azbestem, albo dróg utwardzonych odpadami zawierającymi azbest niezabezpieczonych trwale przed emisją azbestu. To samo dotyczy zaniedbań przy pracach z azbestem: braku sporządzenia planu prac, braku odpowiednich maszyn lub urządzeń, braku izolacji od otoczenia miejsca wykonywania prac, braku oznakowania miejsca wykonywania prac, brak ich wygrodzenia, nieodpowiednich opakowań lub oznakowań odpadów azbestowych itp. Tu widełki kar są najbardziej surowe, na poziomie od 1 tys. zł do 10 tys. zł, ale nie więcej niż 100 tys. zł w ciągu jednej kontroli.

Finansowo karane ma być też usuwanie lub zabezpieczanie azbestu bez wcześniejszego zgłoszenia takiego zamiaru organom Państwowej Inspekcji Pracy, Sanepidu, nadzoru budowlanego. Wysokość kary została ustalona na poziomie od 500 zł do 1000 zł. Wpływy z tych wszystkich kar zasilą Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Mają być przeznaczone na finansowanie usuwania azbestu, choć szacunki wskazują, że będzie to jedynie ok. 3 mln zł rocznie.

Co czeka właścicieli nieruchomości

Przepisy pracownicze i BHP to jednak nie wszystko. Projekt podtrzymuje złożoną już prawie dwie dekady temu polityczną deklarację, że do 2032 r. Polska ma się pozbyć azbestu, którego jest jeszcze ok. 7 mln ton, a przez prawie dwie dekady walki z nim udało się pozbyć zaledwie 2,2 mln ton. W praktyce więc szanse na realizację planu do 2032 r. są znikome, gdyż wymagałyby kilkukrotnego zwiększenia tempa usuwania azbestu (obecnie rocznie usuwa się jedynie ok. 200 tys. ton azbestu), a ponadto olbrzymich nakładów finansowych. Projekt ustawy nie rozwiązuje zresztą najważniejszego problemu z usuwaniem azbestu wskazanego też w mocno krytycznym raporcie Najwyższej Izby Kontroli z 2022 r. NIK jako główną przyczynę opóźnień wskazała brak dofinansowania do wykonania nowego pokrycia dachu po usunięciu pokrycia dachu wykonanego przy wykorzystaniu wyrobów zawierających azbest. Tymczasem to ponad 90 proc. wszystkich tych wyrobów zainwentaryzowanych na terenie kraju. Polska obecnie wspiera tę akcję, korzystając ze środków unijnych przekazanych w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Z komunikatów Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej opublikowanych w ostatnim miesiącu wynika, że z KPO na Lubelszczyźnie na wymianę pokryć dachowych zawierających azbest na budynkach służących do produkcji rolniczej zawarto 10 606 umów na blisko 126,9 mln zł, na Podkarpaciu podpisano 3624 umowy na ponad 34 mln zł, a w Małopolsce - 2758 umów w sumie na 30,6 mln zł.

Zniknie – i tak traktowany po macoszemu i w praktyce trudny do wyegzekwowania – obowiązek corocznego składania deklaracji azbestowych przez ok. 2,8 miliona właścicieli nieruchomości. Artykuł 79 projektowanej ustawy przewiduje jedynie, że przeprowadza się inwentaryzację i składa deklarację tylko raz, w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Dopiero, gdyby się potem zmieniły dane zawarte w deklaracji, to w ciągu 30 dni od zaistnienia tego zdarzenia trzeba złożyć zaktualizowane dokumenty. Oznacza to, że jeśli nowa ustawa weszłaby w życie przed 31 stycznia 2027 r., to w praktyce w najbliższym roku nie trzeba byłoby składać deklaracji azbestowych, gdyż miałoby się aż 12 miesięcy na dopełnienie tego obowiązku po raz pierwszy już według nowych regulacji.

Jest też inna znacząca nowość. Właściciel nieruchomości nie będzie już określał stopnia pilności usunięcia wyrobów na podstawie oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest.

Uzależnianie kolejności usuwania wyrobów zawierających azbest od stopnia pilności mogło prowadzić do częściowego remontowania gospodarstw, co ograniczało pozytywny efekt tych działań. Poza tym ze względu na bardzo długi okres użytkowania tych wyrobów i ich potwierdzoną rakotwórczość, wszystkie powinny być usuwane lub zabezpieczane bez względu na ich indywidualny stan – czytamy w uzasadnieniu projektu ustawy.

Teraz od tempa prac w parlamencie i podpisu prezydenta zależy więc, jakie obowiązki będą mieli właściciele nieruchomości z azbestem w 2027 r. Początek roku to zawsze bowiem okres zbierania deklaracji azbestowych przez samorządy. Jest na to czas do końca stycznia. Osoby fizyczne składają deklaracje do swoich gmin, natomiast przedsiębiorcy – do marszałków województw. Nowa ustawa ma zaś wejść w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia jej w Dzienniku Ustaw. Nie wiadomo, kiedy to jednak ostatecznie nastąpi.

Ewidencja azbestu to jedno, natomiast jego usunięcie to drugi, znacznie bardziej poważny problem, gdyż największe zagrożenie stanowią materiały z azbestu w złym stanie technicznym.

Największe zagrożenie pojawia się wtedy, gdy włókna azbestowe przedostają się do powietrza. Wdychane mogą prowadzić do ciężkich chorób, w tym nowotworów, dlatego tak ważne jest, aby wszystkie wyroby zawierające azbest były zinwentaryzowane i usuwane w prawidłowy sposób – ostrzega Maciej Sitarz z Departamentu Gospodarki Odpadami, Emisji i Pozwoleń Zintegrowanych Mazowieckiego Urzędu Marszałkowskiego.

Na Mazowszu przygotowano specjalną kampanię edukacyjno-informacyjną dla mieszkańców, gdyż to w tym regionie Polski znajduje się aż 1,8 miliona ton, czy ok. 1/5 krajowych zasobów azbestu do usunięcia.

Nie tylko wieś, ale też fabryki i biurowce

Problem azbestu nie dotyczy tylko terenów wiejskich, o czym dobrze przekonuje przykład rozbiórki warszawskiego budynku Intraco przy ul. Stawki. Na jesieni zakończyły się specjalistyczne roboty budowlano-rozbiórkowe, w wyniku których wszystkie wyroby zawierające azbest zostały zdemontowane i usunięte. Nie dość, że mieliśmy do czynienia z wysokościowcem, to jeszcze znajduje się on w centrum miasta i jest otoczony osiedlami mieszkaniowymi.

Usunięcie całego azbestu z Intraco było dla nas jednym z najważniejszych elementów prowadzonych prac. Od początku szczególną wagę przykładaliśmy do bezpieczeństwa pracowników, mieszkańców sąsiednich budynków oraz otoczenia inwestycji. Potwierdzeniem prawidłowego przebiegu całego procesu są wyniki przeprowadzanych kontroli, w tym ostatecznego odbioru przez Sanepid, podczas których nie stwierdzono nieprawidłowości – mówi Nina Domińczak, dyrektor Biura Realizacji Inwestycji Polskiego Holdingu Nieruchomości S.A., właściciela nieruchomości.

Inny przykład to rury wodociągowo-kanalizacyjne. Nawet jeśli są w dobrym stanie, a czas na wymianę jest do 2032 r., to część gminnych spółek komunalnych już obecnie usuwa materiały z azbestem i zastępuje je nowymi, a nie czeka na ostatnią chwilę. Tak robią np. Oborniki w województwie wielkopolskim, które korzystają ze wsparcia FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027), czyli obecnie największego krajowego programu finansowego w Polsce w obecnej unijnej perspektywie. W miejscowości Nieczajna firma wodociągowa położyła ok. 1600 metrów bieżących nowych rur (w tym 365 metrów to przyłącza), a we wsi Lulin – 1800 mb (w tym 480 metrów przyłączy).

Urzędnicy przygotowujący projekt są realistami i zdają sobie sprawę, że całego azbestu nie uda się wyeliminować. Przewidują więc kilka odstępstw od generalnego obowiązku jego usunięcia na rzecz jedynie zabezpieczenia go w sposób trwały. W projekcie wymieniono podziemne instalacje ciepłownicze, elektroenergetyczne, wyłączone z eksploatacji podziemne instalacje wod.-kan., drogi utwardzone odpadami zawierającymi azbest, płyty warstwowe lub płyty żeberkowe znajdujące się w ścianie lub w pokryciach warstwowych połączonych trwale ze ścianą osłonową budynku lub w konstrukcji stropodachu.

O ostatecznym kształcie przepisów zdecydują jednak posłowie i senatorowie. Przyjęty we wtorek przez rząd projekt ustawy antyazbestowej (numer w RCL – UC60) trafi teraz bowiem do laski marszałkowskiej.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.

Polecamy książki biznesowe