Na początku 2026 r. Komisja Europejska zmieniła wytyczne dotyczące pomocy publicznej w ramach systemu EU ETS. Z perspektywy niektórych przedsiębiorstw energochłonnych to jedna z najistotniejszych zmian regulacyjnych ostatnich lat. Lista sektorów objętych mechanizmem rekompensat została rozszerzona o 22 nowe kody PKD. Może to być więc istotna pomoc dla firm mierzących się z wysokimi cenami energii – pisze Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy and Partners.
Jeżeli rozwiązania te zostaną wdrożone do polskiego porządku prawnego, część przedsiębiorców po raz pierwszy uzyska możliwość ubiegania się o rekompensaty za koszty energii elektrycznej poniesione w 2025 r. Kluczowe jest „jeżeli”. Zgodnie z naszymi informacjami resort odpowiedzialny za te regulacje wie o tym rozszerzeniu, ale analizując zarówno strony Rządowego Centrum Legislacji, jak i wykaz prac legislacyjnych Rady Ministrów próżno szukać projektu implementującego wspomniane wytyczne. A czas odgrywa tu kluczowe znaczenie.
Nowe wytyczne obejmują konkretne klasy działalności według PKD. Poniżej pełna lista 22 kodów:
Chemia, tworzywa sztuczne, nawozy
PKD 20.12.Z – Produkcja barwników i pigmentów
PKD 20.14.Z – Produkcja pozostałych podstawowych chemikaliów organicznych
PKD 20.15.Z – Produkcja nawozów i związków azotowych
PKD 20.16.Z – Produkcja tworzyw sztucznych w formach podstawowych
PKD 20.17.Z – Produkcja kauczuku syntetycznego w formach podstawowych
PKD 20.60.Z – Produkcja włókien chemicznych
Materiały budowlane i mineralne
PKD 23.11.Z – Produkcja szkła płaskiego
PKD 23.13.Z – Produkcja szkła gospodarczego
PKD 23.14.Z – Produkcja włókien szklanych
PKD 23.31.Z – Produkcja ceramicznych kafli i płytek
PKD 23.99.19.10 – Wełna żużlowa, wełna skalna i podobne wełny mineralne (z wyłączeniem wełny szklanej)
Tekstylia
PKD 13.10.Z – Przygotowanie i przędzenie włókien tekstylnych
PKD 13.95.Z – Produkcja włóknin i wyrobów z włóknin
Przemysł metalowy i technologie
PKD 24.31.Z – Produkcja prętów ciągnionych na zimno
PKD 24.34.Z – Produkcja drutu
PKD 27.20.Z – Produkcja baterii i akumulatorów
Przemysł spożywczy
PKD 10.41.Z – Produkcja olejów i pozostałych tłuszczów płynnych PKD 11.06.Z – Produkcja słodu
Przemysł drzewny
PKD 16.21.Z – Produkcja arkuszy fornirowych i płyt wykonanych na bazie drewna
Chemia specjalistyczna
PKD 20.59.56.70 – Mieszane alkilobenzeny i mieszane alkilonaftaleny (z wyłączeniem produktów objętych HS 2707 lub 2902)
Górnictwo
PKD 07.10.Z – Górnictwo rud żelaza
PKD 07.29.Z – Górnictwo pozostałych rud metali nieżelaznych
Rozszerzenie ma charakter sektorowy. Oznacza to, że kluczowe znaczenie ma rzeczywisty charakter prowadzonej działalności, a nie wyłącznie formalny wpis PKD w rejestrze przedsiębiorców. W praktyce konieczna będzie analiza operacyjna działalności spółki oraz jej przyporządkowanie do właściwego podsektora zgodnie z metodologią przyjętą w wytycznych.
System rekompensat ETS ma istotne znaczenie ekonomiczne. Za 2024 r. aplikującym o taką pomoc polskim przedsiębiorstwom wypłacono łącznie 2,92 mld zł. System ten już bowiem działa, ale po prostu obejmuje mniejszą liczbę przedsiębiorstw. W wielu przypadkach wsparcie to stanowiło istotny element stabilizacji kosztów działalności w warunkach wysokich cen energii elektrycznej.
Rozszerzenie katalogu sektorów może zatem oznaczać realny dostęp do wielomilionowych kwot wsparcia dla przedsiębiorstw, które dotychczas pozostawały poza systemem – mimo że ich procesy produkcyjne są energochłonne.
Zmiana wytycznych Komisji Europejskiej nie wywołuje automatycznie skutków w polskim systemie prawnym. Aby przedsiębiorstwa z nowych 22 kodów PKD mogły ubiegać się o rekompensaty za koszty energii poniesione w 2025 r., konieczne jest dostosowanie ustawy z 19 lipca 2019 r. o systemie rekompensat dla sektorów i podsektorów energochłonnych do zmienionych wytycznych.
Analogiczna sytuacja miała miejsce w 2022 r., gdy po zmianie wytycznych Komisji Europejskiej ustawodawca dostosował przepisy krajowe, a termin składania wniosków został wydłużony do 30 kwietnia. Dodajmy, że zmiana wytycznych z 2022 r. miała większy strukturalny sens niż „tylko” dodanie sektorów.
Zgodnie z obecnym brzmieniem ustawy termin składania wniosków o rekompensaty upływa 31 marca. W przypadku nowelizacji możliwe jest wydłużenie tego terminu.
Z perspektywy przedsiębiorców kluczowe znaczenie ma odpowiednie przygotowanie dokumentacyjne. Procedura aplikacyjna obejmuje m.in.:
Nieprawidłowa kwalifikacja sektora czy niekompletna dokumentacja mogą skutkować odmową wypłaty środków.
Decyzja ta nie była wyłącznie korektą techniczną. Wynikała z kilku równoległych procesów gospodarczych, regulacyjnych i geopolitycznych, które w ostatnich latach istotnie wpłynęły na sytuację przemysłu w Unii Europejskiej.
Pierwszym i najbardziej bezpośrednim powodem była dynamika cen uprawnień do emisji CO₂ (EUA) oraz energii elektrycznej. W latach 2021–2023 ceny uprawnień osiągały poziomy nienotowane wcześniej, co przełożyło się na wzrost kosztów wytwarzania energii w UE.
Ponieważ koszty zakupu uprawnień są przenoszone przez producentów energii na odbiorców końcowych, przedsiębiorstwa energochłonne poniosły znaczące, strukturalne obciążenia kosztowe. Dla części sektorów oznaczało to pogorszenie rentowności oraz spadek konkurencyjności względem producentów spoza UE.
Aktualizacja wytycznych była odpowiedzią na tę zmianę realiów rynkowych.
System ETS od początku zakładał konieczność ograniczania zjawiska tzw. carbon leakage, czyli przenoszenia produkcji poza UE do państw o mniej restrykcyjnych regulacjach klimatycznych.
Komisja Europejska uznała, że dotychczasowy katalog sektorów objętych rekompensatami nie w pełni odpowiada aktualnej strukturze kosztów i poziomowi narażenia na konkurencję międzynarodową. Niektóre branże, mimo wysokiej energochłonności, pozostawały poza systemem wsparcia.
Rozszerzenie listy sektorów miało zatem charakter ochronny – jego celem jest utrzymanie produkcji przemysłowej w Unii Europejskiej i ograniczenie ryzyka deindustrializacji.
Zmiana wytycznych wpisuje się w szerszą reformę systemu ETS związaną z pakietem klimatycznym „Fit for 55”. Reforma ta obejmuje m.in.:
Wraz ze wzrostem ambicji klimatycznych zwiększyło się również obciążenie przemysłu kosztami pośrednimi ETS. Komisja musiała zatem skorygować mechanizmy wsparcia tak, aby reforma nie prowadziła do nieproporcjonalnych skutków dla wybranych sektorów.
Po 2022 r. nastąpiło wyraźne zaostrzenie globalnej konkurencji przemysłowej. W szczególności Stany Zjednoczone przyjęły ustawę Inflation Reduction Act (IRA), przewidującą szerokie wsparcie dla przemysłu i transformacji energetycznej.
W odpowiedzi UE zaczęła silniej akcentować element polityki przemysłowej. Rozszerzenie katalogu sektorów objętych rekompensatami jest jednym z narzędzi mających na celu utrzymanie konkurencyjności unijnego przemysłu wobec subsydiowanych producentów spoza Europy.
Wytyczne Komisji są oparte na analizie ekonomicznej obejmującej m.in.:
W wyniku aktualizacji danych statystycznych część sektorów, które wcześniej nie spełniały progów kwalifikacyjnych, została uznana za wystarczająco narażoną na ryzyko carbon leakage. Rozszerzenie katalogu nie było więc decyzją uznaniową, lecz efektem przeglądu metodologii i danych rynkowych.
Zmiana wytycznych Komisji Europejskiej z 2026 r. otwiera system rekompensat ETS dla 22 nowych kodów PKD. Jeżeli polski ustawodawca dostosuje przepisy krajowe (a właściwie pytanie brzmi - czy zdąży je dostosować), przedsiębiorstwa z nowych sektorów będą mogły ubiegać się o wsparcie za koszty energii elektrycznej poniesione w 2025 r.
W kontekście dotychczasowej skali systemu – 2,92 mld zł wypłaconych w jednym roku – znaczenie tej zmiany jest istotne. Dla części przedsiębiorstw może to być pierwsza realna możliwość odzyskania znaczącej części kosztów energii i poprawy wyniku finansowego za miniony rok.
Autor: Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy and Partners
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
