W kwietniu 2025 r. rząd przyjął projekt ustawy o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych. Rozwiązania zaproponowane w projekcie ustawy niewątpliwie stanowią odpowiedź na postulaty rynku zamówień publicznych, zmniejszą tym samym obciążenia biurokratyczne w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Ciekawym, ale budzącym moje wątpliwości, rozwiązaniem jest regulacja dotycząca procedury self-cleaningu – pisze dr Żaneta Urbaniak, adwokat z KPMG Law.
Wprowadzenie certyfikatów wykonawców zamówień publicznych było postulatem przedstawicieli rynku zamówień publicznych od dłuższego czasu, bowiem podstawę prawną do wprowadzenia tego narzędzia dawała nam już od 2016 roku dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 roku w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2014/18/WE.
Głównym założeniem projektu ustawy jest wprowadzenie jednego dokumentu, pobieranego z powszechnie dostępnej bazy danych (Baza Danych o Certyfikacji Wykonawców Zamówień Publicznych) prowadzonej przez ministra właściwego do spraw gospodarki. Możliwość posługiwania się jednym dokumentem w miejsce szeregu wymaganych dotychczas ma ułatwić wykonawcom ubieganie się o zamówienie publiczne, zaś zamawiającym badanie i ocenę ofert.
Czytaj komentarz praktyczny w LEX: Sendrowski Paweł , Cyfryzacja rynku zamówień publicznych>
Czytaj także: Certyfikaty ułatwią pozyskiwanie zamówień publicznych. Rząd przyjął projekt ustawy
W projekcie ustawy przewidziano możliwość posłużenia się certyfikatami w celu wykazania braku podstaw do wykluczenia z postępowania lub spełniania warunków udziału w postępowaniu. Zgodnie z założeniami projektu ustawy, to wykonawca ma decydować, w jakim zakresie podda się certyfikacji. Certyfikat może obejmować swym zakresem trzy sytuacje:
Czytaj także komentarz w LEX: Brzeziński Mateusz, Czynności zamawiającego przed wszczęciem postępowania>
W myśl art. 4 ust. 1 projektu ustawy wykonawca może się ubiegać o certyfikat potwierdzający brak przesłanek do wykluczenia z postępowania w dwóch zakresach. Pierwszy z nich obejmuje wyłącznie przesłanki wykluczenia zawarte w art. 108 ust. 1 pkt 1 - 5 Pzp. Drugi zakres certyfikatu potwierdzi zaś brak podstaw do wykluczenia wykonawcy z postępowania w oparciu o podstawy wynikające z art. 108 ust. 1 pkt 1-5 oraz wybranych przez wykonawcę podstaw wykluczenia, o których mowa w art. 108 ust. 2 Pzp lub art. 109 ust. 1 pkt 1 -5 lub 7-10 Pzp.
Ciekawym, ale budzącym moje wątpliwości, rozwiązaniem jest regulacja dotycząca procedury self-cleaningu prowadzonego przez jednostkę certyfikującą. Jednostka certyfikująca może udzielić certyfikacji, pomimo ziszczenia się przesłanek wykluczenia z art. 108 ust. 1 pkt 1, 2, 5 lub art. 109 ust. 1 pkt 2-5 i 7-10 Pzp; jeżeli wykonawca wnioskował o objęcie certyfikatem tych podstaw wykluczenia oraz udowodni on podmiotowi certyfikującemu, że pomimo wystąpienia przesłanek wykluczenia jest on podmiotem rzetelnym, w szczególności naprawił lub zobowiązał się do naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem, wykroczeniem lub swoim nieprawidłowym działaniem, wyczerpująco wyjaśnił fakty i okoliczności, podjął konkretne środki mające na celu zapobieganie nieprawidłowościom (art. 22 projektu ustawy). Jednostka certyfikująca dokonuje oceny wyjaśnień wykonawcy. Uznanie przez jednostkę certyfikującą wyjaśnień i udzielenie certyfikacji pomimo spełnienia się przesłanek wykluczenia wiąże wszystkich zamawiających. Moje wątpliwości budzi to rozwiązanie, bowiem ocena przesłanek wykluczenia oderwana jest od konkretnego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Dotychczas wyjaśnienia składane w ramach procedury self-cleaningu oceniane były w oparciu o zasadę proporcjonalności. Skutkowało to tym, że każdy z zamawiających w odniesieniu do konkretnego postępowania mógł dojść do innych wniosków w oparciu o te same dokumenty.
Czytaj komentarz praktyczny w LEX: Sendrowski Paweł , Możliwość wykluczenia nierzetelnego wykonawcy z postępowania>
W oparciu o certyfikat wykonawca może również wykazać, że posiada zdolności niezbędne do należytego wykonania zamówienia. W art. 5 projektu ustawy, wskazany został zakres certyfikatów w przedmiocie zdolności wykonawcy i może on dotyczyć potwierdzenia spełnienia warunków:
Potwierdzenie dwóch pierwszych warunków udziału w postępowaniu nie budzi zbyt wielu wątpliwości. Potwierdzenie dwóch pozostałych warunków w oparciu o certyfikaty wydawane na okres od roku do trzech lat wydaje się być zagadnieniem bardziej złożonym.
Poziom zdolności w przypadku sytuacji ekonomicznej lub finansowej może obejmować w szczególności:
Jak wiadomo, zdolność kredytowa lub środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym wykonawcy mogą ulegać wielokrotnym zmianom w okresie roku czy też trzech lat. Jednostka certyfikująca będzie potwierdzać poziom zdolności w zakresie finansowym w oparciu o informację z banku przedkładaną w procesie certyfikacji. Nieuczciwi wykonawcy mogą podejmować działania, które będą podnosić ich zdolności w tym zakresie (dokonanie wpłat na rachunek bankowy na chwilę przed pozyskaniem informacji z banku o środkach posiadanych na rachunkach bankowych).
Wykonawca będzie mógł również w oparciu o certyfikat wykazać spełnienie warunków udziału w postępowaniu w zakresie zdolności technicznych i zawodowych, obejmujących swym zakresem posiadanie przez osoby wyznaczone do realizacji zamówienia określonego wykształcenia, określonych kwalifikacji zawodowych, doświadczenia lub potencjału technicznego. Poziom zdolności podlegający certyfikacji określany będzie w oparciu o akty wykonawcze wydane przez ministra właściwego do spraw gospodarki.
Czytaj artykuł w LEX: Balcewicz Jarosław, Spełnianie warunków udziału w postępowaniu o zamówienie publiczne przy wykorzystaniu innych podmiotów>
Wraz z projektem ustawy opublikowany został projekt rozporządzenia ministra rozwoju i technologii w sprawie poziomów zdolności wykonawcy do wykonania zamówienia na roboty budowlane. Projekt rozporządzenia obejmuje swym zakresem jedynie standardowe roboty budowlane z zakresu budowy dróg oraz instalacji wodno-kanalizacyjnych oraz doświadczenia osób wyznaczonych do realizacji zamówienia w zakresie robót budowlanych. Poziomy zdolności dla dostaw i usług ze względu na ich większą rozległość, a co za tym idzie większe skomplikowanie w określeniu ustandaryzowanych poziomów, zostaną określone na późniejszym etapie. W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano, że nastąpi to po czterech latach liczonych od dnia ogłoszenia ustawy. Zamierzeniem ustawodawcy do wprowadzenia standaryzacji wymagań stawianych przez zamawiających w postępowaniu podyktowane jest zwiększeniem efektywności systemu zamówień publicznych w Polsce. Określenie standardów jest jednak zadaniem niełatwym ze względu na różnorodność zadań realizowanych przez zamawiających.
Zobacz także szkolenie w LEX: Sendrowski Paweł , Zrównoważone zamówienia publiczne>
W myśl art. 7 ust. 1 projektu ustawy certyfikacja będzie udzielana na okres od roku do trzech lat. Okres ten wydaje się być adekwatny, jednak pojawia się pytanie o aktualność danych zawartych w certyfikatach. Jednostka certyfikująca zobowiązana będzie do prowadzenia stałego nadzoru nad ich aktualnością poprzez monitorowanie sytuacji wykonawcy – przepisy wykonawcze określające procedurę zostaną wydane w oparciu o delegacje ustawową z art. 25 projektu ustawy. Jednostka certyfikująca może też prowadzić czynności sprawdzające, jeżeli poweźmie wątpliwości lub po zawiadomieniu przekazanym przez zamawiających (art. 128a Pzp). Warto też zauważyć, że w obowiązującym obecnie stanie prawnym dokumenty potwierdzające brak podstaw do wykluczenia są aktualne odpowiednio przez okres trzech albo sześciu miesięcy. W konsekwencji należy zastanowić się nad mechanizmem, który pozwoli w sposób efektywny czuwać jednostkom certyfikującym nad aktualnością i prawidłowością danych stanowiących podstawę certyfikacji.
Zobacz także szkolenie w LEX: Brzeziński Mateusz, Omyłki – co można poprawić w ofercie wykonawcy?
Rozwiązania zaproponowane w projekcie ustawy niewątpliwie stanowią odpowiedź na postulaty rynku zamówień publicznych, zmniejszą tym samym obciążenia biurokratyczne w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Ułatwią one ubieganie się o zamówienia publiczne, a przede wszystkim skrócą czas badania i oceny ofert, bowiem zamawiający w oparciu o jeden dokument będzie mógł dokonać weryfikacji wykonawcy, co powinno przełożyć się na czas niezbędny do przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego.
dr Żaneta Urbaniak, associate director, adwokat, praktyka prawa zamówień publicznych i obronności, KPMG Law
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
