Dyrektywa 2022/2381 w sprawie poprawy równowagi płci wśród dyrektorów spółek giełdowych przewiduje, że duże spółki do 30 czerwca 2026 r. powinny osiągnąć wskaźniki parytetu w swoich władzach. O szczegółach zdecyduje ustawodawca krajowy. Państwa członkowskie same określają m.in. który próg „osób niedostatecznie reprezentowanej płci” zastosować: czy 40 proc. w radach nadzorczych, czy też 33 proc. łącznie i w radach nadzorczych, i w zarządach.
Polska ustawa nadal nie została jednak uchwalona. Projekt przed rokiem został przedstawiony rządowi przez ówczesnego ministra Adama Bodnara, ale został odesłany do dalszych prac. Ostatnie informacje o tym, że takie się toczą, pochodzą z września ubiegłego roku.
Tymczasem w tym tygodniu na stronie Rządowego Centrum Legislacji pojawiły się dwa apele do rządu o przyspieszenie: Konfederacji Lewiatan oraz Stowarzyszenia Emitentów Giełdowych (SEG). Ten pierwszy przypomina, że Komisja Europejska wszczęła już procedurę naruszeniową, która może skutkować nałożeniem na Polskę kary za niewdrożenie dyrektywy. Drugi wskazuje na inne aspekty sprawy.
SEG: Zbliża się termin wdrożenia dyrektywy
Przede wszystkim, spółki giełdowe, aby dostosować się do wskaźników, muszą podjąć odpowiednie decyzje kadrowe na walnych zgromadzeniach akcjonariuszy (WZA). SEG apeluje więc, by przyjąć ustawę jeszcze w I kwartale br., co pozwoli spółkom zastosować się do nowych wymogów w ramach nadchodzącego sezonu WZA.
- Jeśli proces legislacyjny miałby zostać zakończony po pierwszym kwartale 2026 r., ustawa powinna przewidywać odpowiednie vacatio legis, tak aby nie zmuszać spółek do zwoływania nadzwyczajnych WZA jedynie na potrzeby wdrażania wymogów dyrektywy, której implementacja była opóźniona. W tym przypadku zasadne wydaje się także wskazanie procedury rozpatrywania ewentualnych roszczeń osób, które uznają, że ich prawa wynikające z dyrektywy nie będą respektowane pomiędzy 1 lipca 2026 r. a terminem wskazanym na wdrożenie stosownych postanowień w spółkach giełdowych, tak aby w żaden sposób proces ten nie obciążał emitentów – czytamy dalej.
Czytaj też w LEX: Równowaga płci w zarządach spółek >
Spółki nie mogą wyprzedzić ustawodawcy
Dr Mirosław Kachniewski, prezes zarządu SEG, tłumaczy Prawo.pl, że według danych za 2024 r. (nowszych jeszcze nie ma z uwagi na sezonowość raportowania), dyrektywa obejmie 112 spółek giełdowych. - Niezależnie od ewentualnych uprzedzeń ideologicznych, emitenci mają do czynienia z olbrzymim problemem prawno-organizacyjnym – zwraca uwagę prezes Kachniewski.
Podkreśla, że od uchwalenia dyrektywy minęły ponad trzy lata i było dość czasu na jej wdrożenie do polskiego porządku prawnego.
- Wciąż nie mamy przepisów, do których należy się dostosować. A że dyrektywa daje opcjonalne możliwości implementacji, nie jest możliwe „wyprzedzające” zastosowanie dyrektywy, gdyż nie wiadomo, która z opcji zostanie wybrana przez polskiego ustawodawcę – dodaje.
- Gdy dyrektywa pozostawia państwom członkowskim swobodę wyboru metody wdrożenia poszczególnych norm, trudno oczekiwać od podmiotów gospodarczych, aby przewidziały, którą metodę wybierze ustawodawca krajowy – potwierdza Przemysław Kamil Rosiak, radca prawny, członek Krajowej Rady Radców Prawnych i Team Europe Direct. - Uważam, że działania Stowarzyszenia Emitentów Giełdowych są słuszne - należy wywierać presję na ustawodawcę, przypominając mu o jego obowiązkach – dodaje.
Czytaj też w LEX: Zasada parytetu płci w zarządach i radach nadzorczych spółek >
Pozew przeciw spółce czy przeciw państwu?
Niestety, za to opóźnienie zapłacą spółki – koniecznością działania pod presją czasu, zwoływania nadzwyczajnych walnych zgromadzeń czy zmaganiem się z pozwami osób, które będą chciały egzekwować swoje uprawnienia wynikające z dyrektywy, które nie zostały wdrożone w przewidzianym dyrektywą terminie, tj. do końca czerwca br. – dodaje Mirosław Kachniewski.
- Dyrektywy są skierowane do państw członkowskich i to one mają obowiązek ich implementacji. Spółki co do zasady takiego obowiązku nie mają. Trybunał Sprawiedliwości UE uznawał wprawdzie, że jeśli dyrektywa dotyczy istotnych praw pracowniczych, takich jak zakaz dyskryminacji, to również pracodawcy powinni dostosować się do niej bezpośrednio, były to jednak sytuacje wyjątkowe – mówi mec. Przemysław Kamil Rosiak.
Jego zdaniem ewentualne roszczenia osób fizycznych wynikające z niewdrożenia dyrektywy w terminie należałoby więc kierować do państwa.
- Przykładowo, jeśli do zarządu spółki zostaliby wybrani wyłącznie mężczyźni, a zgodnie z dyrektywą część stanowisk powinny zajmować kobiety, kandydatki startujące w konkursie mogłyby wystąpić z pozwem nie przeciwko spółce, lecz przeciwko państwu - o ile oczywiście ustawa nie zostałaby przyjęta na czas - tłumaczy prawnik. - Moim zdaniem taki pozew miałby jednak niewielkie szanse powodzenia, ale to już inna kwestia – dodaje.
Ustawa o równowadze płci w spółkach
Dyrektywa ma być implementowana poprzez nowelizację ustawy o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych oraz ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Ostatnia wersja projektu potwierdza, że Polska skłania się do wyboru drugiego możliwego wskaźnika, tj. odnoszącego się i do rady nadzorczej, i do zarządu.
Projektodawca zakłada, że:
- łączna liczba stanowisk w organach spółki zajmowanych przez osoby należące do niedostatecznie reprezentowanej płci będzie nie mniejsza niż liczba najbardziej zbliżona do 33 proc. liczby wszystkich stanowisk w organach;
- osoby należące do niedostatecznie reprezentowanej płci zajmą stanowiska w każdym z organów spółki;
- docelowe liczby stanowisk określa załącznik do dyrektywy 2022/2381 (np. w pięcioosobowej radzie nadzorczej osoby płci niedostatecznie reprezentowanej mają piastować dwa stanowiska).
Wersja projektu była jednak, podobnie jak poprzednie, krytykowana. Dr hab. Iwona Gębusia, radca prawny w kancelarii Legal Insight, pisała m.in., że w ustawie zabrakło „obowiązku spółki giełdowej, polegającego na sporządzeniu procedury mającej na celu dobór kandydatów, która (przynajmniej dokumentacyjnie) niwelowałaby ryzyko dyskryminacji” (więcej w tekście: Ustawa o równowadze płci nie przewiduje procedury nominacji kobiet na kluczowe stanowiska).
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
