Kary niekonstytucyjne, wyrok nieopublikowany – praktyczna strona sporu o TK
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ustawodawca nie może ograniczać prawa sądu do miarkowania wysokości kar nakładanych na firmy paliwowe za nieterminowe składanie sprawozdań. Wyrok jest zgodny z poglądami większości prawników, ale nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Efekt? Ten sam sąd raz aprobuje orzeczenie TK, a innym razem dochodzi do identycznego wniosku okrężną drogą. Argumentacja zależy m.in. od tego, który sędzia znajdzie się w składzie orzekającym.

Spór o skutki prawne nieopublikowanych wyroków Trybunału Konstytucyjnego nie jest tylko teoretyczny – kwestia ta może mieć wpływ na finanse konkretnych osób fizycznych lub firm. Tak jest chociażby z wyrokiem dotyczącym rekompensat finansowych za urządzenia przesyłowe umieszczone przed laty na prywatnych gruntach czy też sposobu wyliczenia ceny akcji spółki, należnej inwestorom w przypadku przymusowego wykupu.
TK kwestionuje przepis, SOKiK staje przed problemem
Nie mamy jeszcze ugruntowanego orzecznictwa wskazującego, jak do nieopublikowanych wyroków podeszły sądy, orzekając w sprawach urządzeń przesyłowych i przymusowych wykupów. Nieco inaczej jest w przypadku sprawy związanej z karami, jakie nakłada Urząd Regulacji Energetyki. Prawo energetyczne niektóre z tych kar określa w sposób sztywny, podając ich kwotową wysokość. Przykładowo, za brak terminowego złożenia niektórych sprawozdań URE może albo nałożyć 10 tys. zł kary, albo w ogóle od niej odstąpić. Nie mają znaczenia takie okoliczności jak wielkość firmy, przyczyny naruszenia, jego powtarzalność itp.
W orzecznictwie pojawiały się poglądy, że regulacja jest niesprawiedliwa i sąd rozpatrujący odwołanie od decyzji URE powinien móc taką karę obniżyć, chociaż z brzmienia przepisu to nie wynika. Problem rozstrzygnął Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z 17 października 2024 r. (P 3/23) uznał, że przepis o karze za złożenie po terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych jest niezgodny z ustawą zasadniczą, w zakresie w jakim uniemożliwia sądowi powszechnemu miarkowanie tej kary.
Stan prawny nie powinien więc budzić wątpliwości, a jednak budzi, bo wyrok TK nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw. Od czasu jego wydania odwołania przedsiębiorców od decyzji URE nakładających sztywne kary wielokrotnie bywały zaś rozpatrywane przez Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Sędziowie aprobują wyrok TK i wzmacniają argumentację
Pierwszy opublikowany wyrok SOKiK wydany już po orzeczeniu TK zapadł 23 grudnia 2024 r. (sygn. XVII AmE 213/23). Sąd w osobie przewodniczącego składu orzekającego sędziego Dariusza Dąbrowskiego zmienił decyzję URE w ten sposób, że łączną karę 110 tys. zł nałożoną na przedsiębiorcę za 11 spóźnionych sprawozdań obniżył dziesięciokrotnie, tj. do 11 tys. zł. W uzasadnieniu powołał się na wspomniany wyrok Trybunału o sygn. P 3/23.
- Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne – czytamy w uzasadnieniu. SOKiK wzmocnił jednak swoją argumentację, wskazując na analogiczne stanowisko TK zawarte we wcześniejszym wyroku dotyczącym kar z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, który został opublikowany. Dodatkowo przywołał orzecznictwo Sądu Najwyższego, które przyznaje sądom powszechnym kompetencje do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję – jest to tzw. rozproszona kontrola konstytucyjności.
Ta sama argumentacja znalazła się w jego późniejszych orzeczeniach, tak sędziego Dąbrowskiego, jak i innych sędziów orzekających w takich sprawach. Sędziowie przywoływali nieopublikowany wyrok o sygn. P 3/23.
Abstrahując od rozważań natury konstytucyjnej, stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie to jest trafne – czytamy w uzasadnieniu wyroku XVII AmE 53/25 wydanego przez sędzię Monikę Pawłowską.
Sąd zastosował nieopublikowany wyrok TK
Nieco inaczej do sprawy podszedł sędzia Arkadiusz Zagrobelny. Rozpatrywana przez niego sprawa XVII AmE 55/23 była zawieszona do czasu wydania wyroku przez TK. Po jej podjęciu sędzia uznał, że brzmienie przepisów nie upoważnia do obniżenia kary. - Jednakże, w związku z powołanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, SOKiK ma możliwość miarkowania kary – orzekł sędzia, obniżając karę na spółkę za jednorazowe opóźnienie ze sprawozdaniem z 10 tys. zł do 2 tys. zł. W uzasadnieniu tego wyroku nie znajdziemy żadnego odniesienia się do kwestii nieopublikowania wyroku.
Sędzia Zagrobelny w innym wyroku z 10 marca 2026 r. (XVII AmE 51/24) również w pełni zaaprobował orzeczenie TK i nie nawiązał do problematyki jego publikacji.
Sędzia podziela pogląd TK, ale go nie cytuje
Inny pogląd prezentuje sędzia Małgorzata Perdion-Kalicka. Wydane przez nią w marcu, kwietniu i maju 2026 r. wyroki (XVII AmE 260/24, XVII AmE 262/24, XVII AmE 268/24, XVII AmE 314/24) w ogóle nie wspominają o orzeczeniu TK. A jednak SOKiK również w nich obniżył kary nałożone przez URE.
Sędzia Perdion-Kalicka powołała się na zasadę proporcjonalności, która zakłada, że nałożona na spółkę kara musi być proporcjonalna do stwierdzonego naruszenia. Następnie przywołała zasadę nadrzędności norm konstytucyjnych oraz normę stanowiącą o bezpośrednim stosowaniu przepisów Konstytucji. Wreszcie uzasadnienie wspomina o prawie sądu do rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu.
- Nie sposób uznać, że to sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości w danej sprawie, skoro nie może w rzeczywistości zdecydować o tym, jaka kara (w jakiej wysokości) jest odpowiednia z uwagi na okoliczności popełnienia czynu – czytamy w uzasadnieniach wyroków w sprawach rozpatrywanych przez sędzię Perdion-Kalicką.
Jej zdaniem kara w sztywnej wysokości narusza zarówno konstytucyjną zasadę podziału i równowagi władz (art. 10 ust. 1 Konstytucji RP), jak również zasadę, że wymiar sprawiedliwości sprawują sądy (art. 175 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 2 Konstytucji RP).
Izba Kontroli SN podziela stanowisko o miarkowaniu kar
Pytania do TK o możliwość miarkowania kar nie zadał SOKiK, a rozpatrujący odwołanie od jego wyroku Sąd Apelacyjny w Warszawie. Po tym, gdy Trybunał uznał prawo sądu do obniżenia sankcji, SA zrobił to w niepublikowanym wyroku z 24 stycznia 2025 r. (VII AGa 718/22), łagodząc karę nałożoną na przedsiębiorcę z 230 tys. zł do 61,8 tys. zł.
Sprawa trafiła następnie do Sądu Najwyższego, który w wyroku z 10 grudnia 2025 r. (sygn. II NSKP 29/25) oddalił skargę kasacyjną prezesa URE od wyroku sądu apelacyjnego. SN powołał się na wyrok TK P 3/23, ale nie ograniczył się do jego przywołania. Dodatkowo oparł rozstrzygnięcie na wykładni systemowej i funkcjonalnej oraz wcześniejszym orzecznictwie dotyczącym sądowej kontroli kar nakładanych przez Prezesa URE.
Orzeczenie zapadło w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN. Bywa przywoływane w niektórych wyrokach SOKiK. Niektórzy sędziowie, nawet powołujący się na wyrok TK, o wyroku SN jednak nie wspominają.
Później SN przytaczał wyrok TK także w postanowieniach II NSKP 12/26 oraz II NSK 63/25, wydanych w tej samej izbie. W tym ostatnim orzeczeniu z 30 czerwca 2026 r. odmówił udzielenia odpowiedzi na zagadnienia prawne zgłoszone przez URE, uznając, że sprawa jest już wyjaśniona w orzecznictwie.
Prawnicy: jest tendencja orzecznicza
- Aktualne orzecznictwo wzmacnia ochronę przedsiębiorców przed nadmierną represją, ale jego znaczenia nie należy oceniać rozszerzająco – komentuje Przemysław Rogiński, radca prawny w Rödl.
Jego zdaniem można mówić o pewnej tendencji czy też utrwalanej praktyce orzeczniczej, ale tylko w odniesieniu do przepisu o karach za nieterminowe złożenie sprawozdania z art. 43d ust. 1 prawa energetycznego, bo inne przepisy o sztywnych karach nie były przedmiotem komentowanych orzeczeń.
Również o „tendencji orzeczniczej w SOKiK” mówi Przemysław Kałek, radca prawny, partner w Radzikowski Szubielska i Wspólnicy.
- Jako pełnomocnicy przedsiębiorców, na których takie kary są nakładane, cieszy nas takie podejście sądów. Należy jednak mieć na uwadze, że wyroki SOKiK mogą zostać jeszcze zweryfikowane w II instancji przez Sąd Apelacyjny, a następnie przez Sąd Najwyższy, który nie musi podzielić swojego wcześniejszego stanowiska wyrażonego w orzeczeniach w sprawach za sygn. akt II NSKP 29/25, II NSK 63/25 oraz II NSKP 12/26 – zastrzega mec. Kałek.
Prawnicy zgadzają się, że zaobserwowana tendencja dotyczy prawa do miarkowania kar przez sąd, nigdy przez URE.
Czy sztywne kary można zawsze obniżyć?
Mec. Przemysław Rogiński uważa, że istnieją mocne argumenty za wykorzystaniem tego rozumowania także w innych przypadkach, gdy przepisy przewidują kary w sztywnej wysokości, jednak dotychczasowe orzeczenia nie dają gwarancji ich obniżenia.
- W każdej sprawie trzeba porównać konstrukcję kary, cel obowiązku i chronione dobro oraz wykazać nieproporcjonalność sankcji w danej sytuacji – zastrzega mec. Rogiński.
- Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego i argumentację, która uzasadniała jego przyjęcie, można odnieść do każdego przypadku, w którym ustawodawca narzuca sztywną czy minimalną wysokość kary pieniężnej, czy to przy analogicznych przypadkach niewykonania obowiązku sprawozdawczego, czy też przy innego rodzaju obowiązkach nakładanych na przedsiębiorstwa działające w sektorach regulowanych, wyłączając prawo organu administracji do miarkowania tej kary poniżej tego poziomu – mówi natomiast mec. Przemysław Kałek. - Takie działanie powinno być oczywiście podejmowane ostrożnie, przy uwzględnieniu roli i funkcji wymiaru sprawiedliwości w demokratycznym państwie prawnym – dodaje.
Sztywność niektórych kar to tylko jeden zarzut przedsiębiorców pod adresem sankcji nakładanych na podstawie prawa energetycznego. Główny problem, jaki Prawo.pl opisywało w artykule „Kary od URE wymykają się schematom” polega na tym, że zasady wymiaru kar opisane w dziale IVa kodeksu postępowania administracyjnego nie są stosowane w postępowaniach prowadzonych przez URE.
Temat ten był wielokrotnie poruszany przez Agnieszkę Majewską, rzeczniczkę małych i średnich przedsiębiorców. - Istotne jest przede wszystkim to, aby przedsiębiorca miał zagwarantowane sprawiedliwe i przewidywalne zasady odpowiedzialności administracyjnej. Dlatego podtrzymujemy postulat rozwiązań, które zapewnią odpowiednie uwzględnianie zasady proporcjonalności przy wymierzaniu kar – mówi Dagmara Rybicka, p.o. dyrektora gabinetu rzecznika MŚP.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.








