Czy kuchnia powinna mieć tyle samo światła co pokój dzienny
W praktyce administracyjno-budowlanej pojawia się pytanie, czy dla kuchni należy sporządzać analizę przesłaniania zgodnie z par. 13 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Wątpliwość nie dotyczy jedynie kwestii technicznych. Obejmuje też wykładnię pojęcia „pomieszczenia przeznaczonego na pobyt ludzi” oraz tego, czy obecne przepisy nadążają za zmianami sposobu projektowania i użytkowania współczesnych mieszkań - pisze Agata Kwasowska, adwokat.
Paragraf 13 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych wprowadza zasadę, zgodnie z którą pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi powinny mieć zapewniony dostęp do naturalnego oświetlenia. Jednym z instrumentów służących ocenie spełnienia tego wymogu jest analiza przesłaniania, która pozwala ocenić, czy usytuowanie sąsiednich obiektów nie ogranicza dopływu światła dziennego w stopniu przekraczającym dopuszczalne normy.
Regulacja ta ma na celu zagwarantowanie minimalnego standardu korzystania z lokali mieszkalnych poprzez zapewnienie odpowiedniego doświetlenia pomieszczeń. Spór interpretacyjny dotyczy tego, do jakich pomieszczeń obowiązek ten powinien się odnosić, a w szczególności, czy obejmuje on kuchnie.
Szerokie rozumienie paragrafu 13 rozporządzenia
Zwolennicy szerokiego stosowania par. 13 rozporządzenia wskazują przede wszystkim na jego literalne brzmienie. Przepis posługuje się bowiem pojęciem „pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi”, nie wprowadzając rozróżnienia na pobyt stały i czasowy.
Argument ten znajduje wzmocnienie w par. 93 rozporządzenia, który wprost stanowi, że kuchnia oraz aneks kuchenny powinny mieć bezpośrednie oświetlenie światłem dziennym. Skoro więc przepisy rozporządzenia nakładają obowiązek zapewnienia dostępu światła naturalnego w pomieszczeniach kuchennych, należy konsekwentnie uznać, że również te pomieszczenia powinny podlegać ocenie w ramach analizy przesłaniania.
Taką wykładnię przyjęła część sądów administracyjnych, wskazując, że par. 13 rozporządzenia obejmuje wszystkie pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi, niezależnie od tego, czy pobyt ma charakter stały czy czasowy, a więc również kuchnie. Podkreślano przy tym, że jeżeli dane pomieszczenie kwalifikuje się jako przeznaczone choćby na czasowy pobyt ludzi, to przy ocenie przesłaniania nie można go pomijać (tak np. wyrok WSA w Poznaniu z 4.10.2017 r., II SA/Po 346/17; wyrok WSA w Gliwicach z 8.01.2025 r., II SA/Gl 1505/24).
Stanowisko przeciwne – kuchnia jako pomieszczenie pomocnicze
Odmienny kierunek interpretacyjny przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 czerwca 2024 r. (sygn. II OSK 438/23). NSA wskazał, że przepisy regulujące kwestie nasłonecznienia i przesłaniania odnoszą się wyłącznie do pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi. W tej perspektywie kuchnia, obok łazienki czy przedpokoju, traktowana jest jako pomieszczenie pomocnicze, a więc takie, które nie podlega rygorom par. 13 i par. 60 rozporządzenia.
Podobne stanowisko było wcześniej prezentowane w orzecznictwie niektórych wojewódzkich sądów administracyjnych, które podkreślały, że pojęcie pomieszczeń stałego pobytu – takich jak pokoje, sypialnie czy pokoje dzienne – ma charakter zamknięty, a kuchnia do tej kategorii nie należy. W konsekwencji uznawano, że brak jest podstaw do sporządzania analizy przesłaniania dla okien kuchennych.
Zmiana funkcjonalnego charakteru kuchni w budownictwie mieszkaniowym
Przedstawione rozbieżności wskazują, że problem w istocie dotyczy przyjętego w prawie techniczno-budowlanym rozumienia funkcji poszczególnych pomieszczeń w lokalu mieszkalnym. Część orzecznictwa opiera się na klasycznym podziale, w którym kuchnia traktowana jest jako pomieszczenie pomocnicze, wyraźnie odrębne od pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi. Podejście to jednak nie zawsze w pełni odpowiada współczesnym rozwiązaniom projektowym, w których kuchnia stanowi integralny element podstawowej przestrzeni życiowej mieszkańców.
We współczesnym budownictwie mieszkaniowym coraz częściej spotykamy bowiem kuchnie otwarte na salon, pełniące jednocześnie funkcję jadalni i przestrzeni wspólnej. W praktyce są to pomieszczenia, w których domownicy spędzają znaczną część dnia, nierzadko większą niż w pokojach formalnie uznawanych za przeznaczone na stały pobyt ludzi.
Czy potrzebna jest zmiana podejścia?
Spór o obowiązek sporządzania analizy przesłaniania dla kuchni pokazuje kolizję między formalistyczną wykładnią przepisów a potrzebą ich funkcjonalnego odczytania. Na obecnym etapie trudno mówić o jednoznacznym rozstrzygnięciu powyższej kwestii. Można jednak przewidywać, że dyskusja ta będzie narastać wraz z dalszą ewolucją sposobu projektowania mieszkań. Być może w przyszłości konieczne okaże się doprecyzowanie przepisów albo wypracowanie bardziej elastycznego podejścia interpretacyjnego, które pozwoli pogodzić ochronny cel regulacji z realiami współczesnego budownictwa mieszkaniowego. Brak jednoznacznej linii interpretacyjnej przekłada się na niepewność architektów i inwestorów oraz na rozbieżności w działaniach organów administracji.
Wydaje się jednak, że bardziej przekonujące jest stanowisko opowiadające się za objęciem pomieszczeń kuchennych zakresem par. 13 rozporządzenia, a tym samym za uwzględnianiem ich w analizie przesłaniania, co pozostaje w zgodzie z funkcją regulacji oraz współczesnym sposobem użytkowania lokali mieszkalnych, w której kuchnia pełni rolę porównywalną z pokojem dziennym.
Agata Kwasowska jest adwokatem z Kancelarii Adwokacko-Radcowskiej sp.j Dubois i wspólnicy
