Fundacja rodzinna w trakcie rejestracji - czy może zmienić statut?

Zdarza się, że po podpisaniu aktu założycielskiego fundacji rodzinnej, ustaleniu statutu i złożeniu wniosku o wpis do rejestru, a jeszcze przed zarejestrowaniem, pojawia się potrzeba zmiany lub „doszlifowania” statutu: doprecyzowania lub korekty postanowień albo reakcji na zmianę sytuacji rodzinnej lub biznesowej. Czy sąd rejestrowy potraktuje taką modyfikację jako przeszkodę do wpisu? Co do zasady - nie. Kluczowe jest jednak, aby zmiany dokonać poprawnie i skutecznie „wprowadzić” nową wersję statutu do sprawy rejestrowej – pisze Krzysztof Smaga, adwokat, wspólnik w kancelarii 5E LEGAL.

Ustawa o fundacji rodzinnej przewiduje etap fundacji w organizacji. Taka fundacja powstaje z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego (art. 23 ust. 1 ustawy). Dla jej bytu decydujące znaczenie ma wpis do rejestru - dopiero z chwilą jego dokonania taka fundacja staje się właściwą fundacją rodzinną i uzyskuje osobowość prawną (art. 4 ust. 1 ustawy).

Do fundacji rodzinnej w organizacji, w sprawach których nie reguluje ustawa, stosuje się odpowiednio przepisy o fundacji rodzinnej (art. 23 ust. 6 ustawy). Ustawa milczy w odniesieniu do zmiany statutu fundacji w organizacji. Co się tyczy zmiany statutu w ogóle, ustawodawca jest dość oszczędny - wymaga, aby sam statut określał zasady jego zmiany (art. 26 ust. 2 pkt 12 ustawy) oraz przesądza, że zmiana statutu staje się skuteczna dopiero z chwilą wpisu do rejestru (art. 26 ust. 4 ustawy). Te ostatnie przepisy niewątpliwie odnoszą się do sytuacji, gdy fundacja już działa po rejestracji.

A co z etapem fundacji w organizacji? Skoro taka fundacja funkcjonuje w obrocie i podlega (odpowiednio) reżimowi właściwemu dla zarejestrowanej fundacji, a w ustawie nie ma zakazu dokonywania wcześniejszej zmiany statutu, tj. dokonanej przed zarejestrowaniem fundacji, to nie można przyjąć, że statut podlega „zamrożeniu” w czasie oczekiwania na wpis fundacji do rejestru. Może więc zostać zmieniony przy zastosowaniu tych postanowień statutu, które odnoszą się do jego zmiany.

Czytaj też w LEX: Odpowiedzialność fundacji rodzinnej >

Jak to się ma do postępowania przed sądem rejestrowym

Nawet jeśli zmiana statutu zostanie podjęta prawidłowo, jej skuteczność jest związana z wpisem (art. 26 ust. 4 ustawy).

Postępowanie przed sądem rejestrowym w sprawach fundacji rodzinnej toczy się według przepisów o postępowaniu nieprocesowym (art. 4 ust. 3 ustawy). Odpowiednio stosuje się więc tutaj ogólne zasady procesu cywilnego, w tym te dotyczące czasu orzekania i modyfikacji żądania wniosku (art. 13 par. 2 kodeksu postępowania cywilnego).

Czytaj też w LEX: Audyt fundacji rodzinnej >

Sąd rejestrowy powinien więc dokonywać rejestracji fundacji na podstawie finalnego brzmienia statutu, czyli jego brzmienia na moment rozpoznania wniosku. Wynika to z zasady uwzględniania przez sąd stanu rzeczy na chwilę orzekania (art. 316 par. 1 k.p.c.). Stosowanie reguł procesu cywilnego przekłada się też na możliwość uzupełniania i korygowania wniosku przed wydaniem rozstrzygnięcia – w oparciu o przepisy dotyczące zmiany powództwa (art. 193 k.p.c.). Przypomnijmy, że zmiana powództwa jest dopuszczalna, o ile nie wpływa na właściwość sądu. W analizowanym przypadku zmiana wniosku poprzez żądanie zarejestrowania fundacji rodzinnej w oparciu o zmieniony statut jest dopuszczalna, ponieważ na właściwość sądu nie wpływa.     

Polecamy szkolenie online w LEX: Praktyczne zastosowanie fundacji rodzinnej >

Co zrobić, żeby zmiana statutu nie stała się problemem

Jeżeli analizowana sytuacja ma zakończyć się sukcesem, tj. rejestracją fundacji ze zmienionym statutem, warto dochować następującego sposobu działania:

• należy zweryfikować w samym statucie, kto jest uprawniony do jego zmiany (fundator, zgromadzenie beneficjentów, inny wskazany podmiot) i zachować się w zgodzie z jego treścią, dochowując procedury zmiany opisanej w statucie;
• statut sporządza się w formie aktu notarialnego (art. 26 ust. 1 ustawy), w tej samej formie należy również go zmienić;
• należy złożyć pismo w postępowaniu rejestrowym, modyfikujące wniosek o rejestrację fundacji rodzinnej i wskazujące na zmianę statutu, opisujące zakres zmiany i zawierające żądanie rejestracji fundacji na podstawie nowego brzmienia statutu;
• należy dołączyć do wniosku dokumenty dotyczące zmiany: uchwałę właściwego organu/osoby zmieniającej statut, protokół z posiedzenia organu, tekst jednolity zmienionego statutu; sąd rejestrowy bada dokumenty dołączone do wniosku o rejestrację, więc aktualny, spójny i klarowny komplet załączników ma kluczowe znaczenie;
• i na koniec, należy dokonać powyższych czynności przed rozpoznaniem sprawy o rejestrację fundacji przez sąd rejestrowy.

Zobacz też procedurę w LEX: Rodzaje działalności gospodarczej wykonywanej przez fundację rodzinną >

Podsumowanie

Zmiana statutu w oczekiwaniu na rejestrację fundacji jest dopuszczalna. Konieczność skorzystania z takiego rozwiązania może zachodzić w reakcji na zmieniające się okoliczności, dotyczące sytuacji fundatora, beneficjentów lub jeśli powstanie potrzeba innego rodzaju korekty statutu. Dokonując takiej zmiany, należy jednak zachować wymogi dotyczące zmiany statutu, wynikające z niego samego (uprawniony do zmiany statutu podmiot, procedura) i ustawy (forma aktu notarialnego). Należy również zgłosić w odpowiedni sposób zmianę, pamiętając o formalnej specyfice, właściwej dla spraw rejestrowych.

Autor: Krzysztof Smaga, adwokat, wspólnik w kancelarii 5E LEGAL

Czytaj też w LEX: Fundacja rodzinna jako narzędzie planowania podatkowego >