Selekcja odpadów nie jest taka prosta, jak się wydaje i nie przebiega według prostego schematu wyznaczonego kryterium surowcowym. Warunkiem prawidłowej segregacji odpadów w sposób selektywny jest wyeliminowanie sytuacji, w których w jednym miejscu umieszczane są odpady zanieczyszczone innymi substancjami lub zmieszane z innymi frakcjami odpadów.
Zwykły worek lub pojemnik zawierający odpady zbierane selektywnie jest kontrolowany zgodnie z podstawowym kryterium surowcowym i może zostać uznany za wadliwą zbiórkę selektywną, jeśli znajdą się w nim jednocześnie papier, metale, tworzywa sztuczne, odpady opakowaniowe wielomateriałowe, szkło i bioodpady. Każdorazowo podczas kontroli pojemników zawierających odpady zmieszane (inne niż w pojemnikach na papier, metale, tworzywa sztuczne, szkoło, bioodpady) należy ocenić prawidłowość danej zbiórki, zwracając uwagę na surowce, zabrudzenia i zmieszania. Odpady zbierane nieselektywnie są poddawane dalszym procesom przetwarzania.
Nieprawidłowa zbiórka odpadów
Podczas odbierania odpadów na terenie Słupska podmiot realizujący to zadanie dwukrotnie zauważył nieprawidłowości w segregacji odpadów odbieranych na jednej z nieruchomości. Zdjęcia, które wykonano w celach dowodowych, przedstawiające odpady metalowe, papierowe, szklane, biodegradowalne oraz tworzywa sztuczne umieszczone w pojemnikach na odpady zmieszane załączono do zawiadomienia prezydenta miasta. W następstwie zawiadomienia prezydent miasta dokonał kontroli miejsca, przeprowadzonej przez pracowników organu. Ostatecznie określił wspólnocie mieszkaniowej jako właścicielowi nieruchomości nową, podwyższoną wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi z uwagi na niedopełnienie obowiązku selektywnego zbierania odpadów. W wydanej decyzji jednoznacznie wskazał, że odpady nie były segregowane w sposób prawidłowy, gdyż w pojemnikach na odpady zmieszane znajdowały się odpady różnych frakcji.
Wspólnota mieszkaniowa złożyła odwołanie, którego SKO w Słupsku nie uwzględniło, utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Zgodnie z argumentacją Kolegium, dowody były jednoznaczne i potwierdzały, że na nieruchomości nie segregowano odpadów w sposób prawidłowy. To władający nieruchomością ponosi odpowiedzialność za wytwarzane na tej nieruchomości odpady oraz za sposób ich selektywnego zagospodarowania, dlatego wspólnota została powiadomiona o stwierdzonym naruszeniu zasad segregacji odpadów. A wykazanie choćby jednego przypadku nieprzestrzegania przyjętych zasad segregacji odpadów skutkuje obowiązkiem nałożenia opłaty w stawce właściwej dla nieselektywnego zbierania odpadów.
Jednostkowe naruszenie zasad segregacji
Wspólnota mieszkaniowa odwołała się do wyższej instancji – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, zarzucając prezydentowi miasta brak podjęcia wszystkich czynności zmierzających do dokładnego zbadania sprawy. Zdaniem podmiotu skarżącego, prezydent popełnił błąd, zakładając, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania jest równoznaczne z powiadomieniem właściciela nieruchomości o nieprawidłowym gromadzeniu odpadów przez odbiorcę odpadów. Odbiorca odpadów nie powiadomił właściciela nieruchomości o gromadzeniu odpadów w sposób nieselektywny, mimo, że jest to jego ustawowym obowiązkiem. Tak samo prezydent miasta nie skontrolował, czy odbiorca odpadów komunalnych zawiadomił w sposób prawidłowy właściciela nieruchomości. Wspólnota podkreśliła, że prezydent miasta nie był uprawniony do wszczęcia postępowania i wydania decyzji w przypadku braku zawiadomienia o nieselektywnym zbieraniu odpadów komunalnych. Poza tym uchybienie obowiązkowi selektywnej zbiórki odpadów miało charakter incydentalny, przypadło w okresie tzw. długiego weekendu listopadowego i nie powinno skutkować koniecznością podwyższenia opłaty za wywóz nieczystości.
Zgodnie z prawem, odpady komunalne są zbierane w sposób selektywny i gromadzone prawidłowo, jeżeli odpowiadają określonym kategoriom substancji i nie wykazują określonych cech. Ocena prawidłowości zbiórki selektywnej polega na uznaniu, czy w pojemnikach lub workach na niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne nie znajdują się odpady komunalne podlegające odrębnej zbiórce. Stwierdzenie uchybienia w ramach segregacji musi być udokumentowane – co do zasady poprzez wykonywanie fotografii terenu nieruchomości. Jest to istotne, ponieważ na organie ciąży obowiązek zbierania i przedstawienia dowodów, że w pojemniku na odpady zmieszane zostały umieszczone czyste i niezmieszane z innymi frakcjami odpady.
Obowiązki dowodowe organu ponad wszystko
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie ocenił prawidłowo zebranej w sprawie dokumentacji fotograficznej obejmującej miejsce ustawienia pojemników oraz ich zawartość. Zdaniem Sądu, na podstawie zdjęć nie można ustalić, czy widoczne szkło i tworzywa sztuczne posiadają cechy wykluczające ich umieszczenie w pojemnikach na zbierane selektywnie odpady komunalne. Stwierdzenie nieprawidłowości w gospodarowaniu odpadami było skutkiem koncentracji organu jedynie na miejscu gromadzenia odpadów i lakonicznego odniesienia się do dokumentacji. WSA nie zaprzeczył faktom, że w pojemnikach na odpady zmieszane znajdowały się opakowania z tworzyw sztucznych, butelki typu PET, szkło, opakowania wielomateriałowe, papier, tekstylia i bioodpady, jednakże prezydent miasta wydając decyzję nie odniósł się do ich ewentualnego zanieczyszczenia lub zmieszania. To na organie ciąży obowiązek przedstawienia dowodów, że w pojemniku na odpady zmieszane zostały umieszczone czyste i niezmieszane z innymi frakcjami odpady.
Skoro odpady komunalne są zbierane w sposób selektywny i właściciel nieruchomości zbiera w odrębnych workach lub pojemnikach papier, metale, tworzywa sztuczne i odpady opakowaniowe wielomateriałowe, szkło, bioodpady, to w poszczególnych pojemnikach lub workach odpady komunalne nie są zanieczyszczone (w szczególności substancjami oleistymi) i nie są zmieszane z innymi frakcjami odpadów. Zbiórce selektywnej nie podlegają m.in. bioodpady zanieczyszczone przez zwierzęta lub inne substancje. Dlatego, zdaniem Sądu, zebrana w sprawie dokumentacja nie umożliwia oceny stopnia czystości kwestionowanych odpadów i należy ponownie rozpoznać sprawę, dokonując oceny prawidłowości selekcji odpadów. Z tych względów Sąd uchylił decyzje organów obu instancji, zarówno SKO w Słupsku, jak i prezydenta miasta.
Na marginesie, WSA nie odniósł się do argumentu dotyczącego braku możliwości uznania incydentalnego, jednostkowego naruszenia zasad segregacji za wystarczające do nałożenia podwyższonej opłaty.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 16 grudnia 2025 r., sygn. akt I SA/Gd 729/25
