Program priorytetowy dotyczący usuwania wyrobów zawierających azbest jest realizowany w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej od kilku lat. Ostatnia edycja programu była ogłoszona w 2015 roku na 3 lata. Program Priorytetowy „Usuwanie wyrobów zawierających azbest” na rok 2019 jest obecnie w fazie prac.

Montaż finansowy

NFOŚ realizuje program przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska, którym są udostępniane środki na udzielanie dotacji. NFOŚiGW dofinansowuje działania związane z usuwaniem azbestu w wysokości 50 proc. kosztów kwalifikowanych, a wojewódzkie fundusze nie mniej niż 35 proc. tych kosztów. Pozostałą część kosztów mają ponosić gminy.

Jak podkreśla Dominik Bąk, zastępca prezesa NFOŚiGW, fundusz otrzymał pismo od konwentu wojewódzkich funduszy ochrony środowiska popierające uruchomienie naboru w 2019 roku. NFOŚ dopracowuje właśnie zasady realizacji programu. Zarząd Funduszu ma ustalić szczegółowy harmonogram jego realizacji.

Wsparcie maleje, realizacja nierealna

Jacek Brygman, wójt gminy Cekcyn, przedstawiciel Związku Gmin Wiejskich RP powiedział, że w latach 2015-16 dofinansowanie do zdjęcia i utylizacji materiałów zawierających azbest wynosiło 100 proc. łącznie ze środków NFOŚ i WFOŚ. W 2018 roku wsparcie wyniosło już 70 proc., w tym roku według różnych źródeł informacji, proponowane jest dofinansowanie tylko do wysokości 50 proc. kosztów. Jak podkreślił, w gminach finansowanie odbywa się niejednolicie – koszty mogą być podzielone pomiędzy gminę a zainteresowanych mieszkańców lub pokrywane są wyłącznie z budżetu gminy.

Materiały zawierające azbest powinny być zutylizowane do 2032 roku, ale według wójta z szacunków wynika, że realnie jest to możliwe do 2050 roku, a ekolodzy są zdania, że nawet do 2084 roku.

Wójt zawnioskował, żeby NFOŚ przewidział dofinansowanie tak, aby możliwe było wsparcie na poziomie 100 proc. zdjęcia i utylizacji materiałów z azbestu. – Doskonale wiemy, że najwięcej kosztuje zakup nowego pokrycia i jego zainstalowania – dodaje.

Czytaj też: Rząd zapowiada wsparcie nowych źródeł energii i poprawy jakości powietrza>>

Bolączka terenów wiejskich, ale środki zostają

Jak podkreśla Jacek Brygman, maksymalne dofinansowanie jest szczególne ważne dla obszarów wiejskich, gdzie w latach 70. i 80. większość stodół, obór i chlewni pokrywanych była eternitem. – Dla obszarów wiejskich jest to bardzo duży problem – dodaje.

Dominik Bąk zwrócił uwagę, że dotychczas środki zapewniane przez NFOŚ i fundusze wojewódzkie były wykorzystywane na poziomie kilkudziesięciu procent. – Rzadko wykonanie roczne budżetu, który przewidywał NFOŚ przekraczało 50 proc. – zaznaczył. Jak dodał, nawet w ogłoszonym w drugiej połowie 2017 roku programie usuwania azbestu w związku z nawałnicami, jakie miały miejsce w sierpniu 2017, z ogólnej zaplanowanej w budżecie kwoty 20 mln zł, wykorzystano jedynie 3 mln zł. Jego zdaniem trudno więc określić przyczyny zagrożenia realizacji niewykonania zadania usunięcia azbestu do 2032 roku.

Czytaj też: NSA: Brak związku między rakotwórczymi czynnikami a nowotworem zmarłego pracownika>>
 

Fundusz nie dopłaci do nowego dachu

Przedstawiciel NFOŚ zaapelował, żeby samorządy „dołożyły starań”, żeby oferowane przez NFOŚ i wojewódzkie fundusze wykorzystywać w całości.

Jak podkreślił, efekt ekologiczny, jaki ma zrealizować NFOŚ, dotyczy usuwania i utylizacji azbestu, a nie wymiany pokryć dachowych. – W tego typu przedsięwzięciach efekt ten nie jest realizowany, więc fundusz do tego dopłacać nie może – zaznaczył.

Zgodnie z Krajowym Programem Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032, główne cele to:

  1. usunięcie i unieszkodliwienie wyrobów zawierających azbest;
  2. minimalizacja negatywnych skutków zdrowotnych spowodowanych obecnością azbestu na terytorium kraju;
  3. likwidacja szkodliwego oddziaływania azbestu na środowisko.

Całkowity koszt realizacji programu w latach 2009-2032 szacowany jest na kwotę ok. 40,4 mld zł, na którą składają się środki własne właścicieli nieruchomości, środki inwestorów, środki z budżetu państwa oraz środki jednostek samorządu terytorialnego.

 

Zadanie gminy 

Program oczyszczania kraju z azbestu na lata 2009-2032 wskazał opracowywanie programów usuwania azbestu jako zadanie samorządu gminnego i powiatowego. Zgodnie z ustawą o samorządzie gminnym, gmina powinna podjąć uchwałę w sprawie przystąpienia do opracowania Programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest z terenu gminy.

Jak przypomina Janusz Jerzy, specjalista w zakresie inżynierii ekologicznej, wójt składa radzie gminy coroczne sprawozdanie z realizacji programu usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest. Jednak podkreśla, że program usuwania azbestu, jako dokument niemający charakteru aktu prawa miejscowego, nie może nakładać na właścicieli nieruchomości żadnych obowiązków, nie jest bowiem prawem powszechnie obowiązującym.

Działania na ten rok

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska w Katowicach do 15 kwietnia prowadzi nabór wniosków o dofinansowanie zadań związanych z realizacją gminnych programów usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest. Wśród priorytetów WFOŚ w Zielonej Górze na 2019 rok są działania związane z usuwaniem i unieszkodliwianiem azbestu na terenie województwa lubuskiego.

Niektóre gminy wspierają swoich mieszkańców w pozbyciu się azbestu. Wstępny nabór wniosków „Azbest 2019” ogłosił jeszcze w grudniu wójt gminy Gubin. Burmistrz Sobótki poinformował mieszkańców, że gmina będzie starała się o środki na wsparcie.

Temat był przedmiotem dyskusji podczas posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu.

Zobacz też w LEX:

Gminny program usuwania wyrobów zawierających azbest - poradnik krok po kroku

Azbest

Zakaz stosowania wyrobów zawierających azbest

Zasady bezpieczeństwa i higieny pracy przy zabezpieczaniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest