Proponowanym zmianom w ustawie o pomocy społecznej sprzeciwia się Ogólnopolskie Stowarzyszenie Dyrektorów Samorządowych Domów Pomocy Społecznej. Zwraca uwagę, że wiele rozwiązań i założeń, wynikających z nowelizacji ustawy, ma charakter nadmiernie idealistyczny i w znacznym stopniu odbiega od realiów codziennej pracy oraz rzeczywistych potrzeb osób wymagających wsparcia. Wątpliwości zgłasza też Koalicja „Na pomoc niesamodzielnym”, która podkreśla potrzebę równomiernego rozwoju usług środowiskowych i instytucjonalnych, a nie zastępowania jednych drugimi.
Stowarzyszenie napisało list otwarty do senatorów, posłów i dziennikarzy w reakcji na proponowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) zmiany w ustawie o pomocy społecznej. Ich głównym założeniem jest wzmocnienie usług środowiskowych, jak np. mieszkalnictwo wspomagane i treningowe, usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze. Ma to służyć temu, aby najpierw wykorzystać wszystkie możliwości wsparcia osoby w jej środowisku, zanim zostanie skierowana do instytucjonalnej opieki np. w domu pomocy społecznej (DPS). W mieszkalnictwie wspomaganym wsparcie znajdą też osoby, które wymagają całodobowego wsparcia. W sytuacjach nagłych, zagrażających życiu i zdrowiu, osoba będzie mogła od razu trafić do DPS-u, ale w ciągu trzech miesięcy będzie trzeba sprawdzić, czy w jej sytuacji są możliwe inne formy wsparcia.
Do końca kwietnia trwają konsultacje społeczne projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315). Wiceministra rodziny Katarzyna Nowakowska w rozmowie z Prawo.pl wyjaśniała, na czym mają polegać zmiany w ustawie o pomocy społecznej.
Czytaj więcej: Katarzyna Nowakowska: Chcemy zwiększyć dostęp do usług społecznych
Zmianom w ustawie stanowczo sprzeciwia się Ogólnopolskie Stowarzyszenie Dyrektorów Samorządowych Domów Pomocy Społecznej (dalej DSDPS). W ocenie organizacji obecna nowelizacja proponuje wygaszanie DPS-ów. - Ich wygaszanie nie spowoduje, że znikną samotność, niepełnosprawność, choroby neurodegeneracyjne, uzależnienia czy zaburzenia psychiczne. Wręcz przeciwnie, może pogłębić istniejące problemy. Niepokój budzą rozwiązania, które zamiast, jak sądzą, realnie wzmocnić system, pogłębią trudności instytucji i osób, które w nich mieszkają.
Nie sposób jednak zaakceptować narracji, w której Domy Pomocy Społecznej przedstawiane są jako miejsca odbierające wolność, godność i człowieczeństwo. Stanowczo sprzeciwiamy się takiemu obrazowi – tym bardziej, że sygnały o takim charakterze coraz częściej pojawiają się również w przestrzeni publicznej z udziałem przedstawicieli Ministerstwa. Pragniemy podkreślić: my także jesteśmy ludźmi, którzy każdego dnia mierzą się z odpowiedzialnością za życie i dobro innych – czytamy w liście.
Czytaj też w LEX: Rodzaje i standardy usług w domu pomocy społecznej >
Stowarzyszenie sprzeciwia się poglądowi, że mieszkańcom domów pomocy społecznej odbierana jest godność poprzez organizację dnia, w tym wyznaczone pory spożywania posiłków, czy ograniczony wybór dań. W ich opinii jest to zbytnie uproszczenie.
Kwestie te są szczegółowo uregulowane w obowiązujących przepisach – posiłki wydawane są w określonych przedziałach czasowych, przy czym czas wydawania każdego z nich wynosi do dwóch godzin, co zapewnia mieszkańcom elastyczność i możliwość dostosowania do indywidualnego rytmu dnia. Każda osoba objęta opieką otrzymuje dietę dostosowaną do swoich potrzeb zdrowotnych, a w wielu Domach, tam, gdzie funkcjonują własne kuchnie, uwzględnia się także preferencje smakowe mieszkańców. Rady mieszkańców bardzo często czynnie uczestniczą w tworzeniu jadłospisów, ale i mają na nie realny wpływ – pisze DSDPS.
Czytaj też w LEX: Nowa ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia a pomoc społeczna – praktyczne skutki dla OPS >
Stowarzyszenie odnosi się także do wysokiego kosztu utrzymania mieszkańca DPS-u. Wylicza, że koszt całodobowej opieki świadczonej w warunkach domowych szacowany jest na poziomie od 18 tys. do 24 tys. zł miesięcznie, co znajduje odzwierciedlenie m.in. w założeniach programu opieki wytchnieniowej. Z kolei koszt pobytu w Zakładach Opiekuńczo-Leczniczych wynosi około 15 tys. zł miesięcznie i jest finansowany w większości ze środków publicznych. Pacjent ponosi odpłatność w wysokości 70 proc. swojego świadczenia (np. emerytury lub renty), zgodnie z obowiązującymi przepisami. Koszty oferowane przez prywatne podmioty, oscylujące wokół 5-12 tys. zł, wynikają często z funkcjonowania poza standardami, które obowiązują placówki publiczne.
- Na tym tle koszty utrzymania jednego mieszkańca w Domach Pomocy Społecznej wynoszące od 5,5 do 12 tys. zł nie wyglądają zanadto przeszacowane – pisze Stowarzyszenie w liście otwartym. Podkreśla, że koszt wynika z przepisów dotyczących funkcjonowania DPS-ów i wynagrodzeń pracowników samorządowych, które najczęściej są w kwocie najniższej krajowej.
Zobacz też w LEX: Wypalenie zawodowe pracowników pomocy społecznej – przyczyny, skutki, przeciwdziałanie >
Stowarzyszenie jest zwolennikiem przeprowadzania zmian systemu ewolucyjnie, a nie rewolucyjnie, jak oceniają obecny projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej.
Apelujemy o równe traktowanie wszystkich podmiotów oraz o prowadzenie debaty w oparciu o rzetelne dane i fakty, a nie uproszczenia czy ideologiczne założenia. Opieka całodobowa nie jest wyborem – jest koniecznością, o której przekonujemy się każdego dnia, pełniąc naszą służbę na rzecz osób najbardziej potrzebujących. Towarzyszymy ludziom w ich często dramatycznych historiach, wspieramy rodziny, które nie są już w stanie samodzielnie sprostać ciężarowi opieki nad bliskimi – pisze DSDPS.
Koalicja „Na pomoc niesamodzielnym” uważa, że konieczne jest rozwijanie i usług środowiskowych, i instytucjonalnych. Nie traktuje usług środowiskowych jako alternatywy dla opieki instytucjonalnej.
Uważamy za niezbędne równomierne rozwijanie obydwu form pomocy, tak żeby w każdym regionie Polski dążyć do możliwie szerokiego dostępu do nich. Innymi słowy rozwój usług środowiskowych nie powinien odbywać się kosztem modernizacji DPS-ów, które jej bez wątpienia potrzebują – mówi Tomasz Michałek, dyrektor Biura Zarządu Koalicji.
Podkreśla, że sytuacja osób wymagających systemowego wsparcia zmienia się w trakcie ich życia. Dlatego infrastruktura powinna być odpowiednio do tego przygotowana, oferując nie tylko dostępność różnych, skoordynowanych form opieki i wsparcia, ale też odpowiednio wysoki standard. Dotyczy to zarówno usług środowiskowych, jak i publicznych DPS-ów, prywatnych domów opieki czy mieszkań wspomaganych.
Zobacz też w LEX: Przyznawanie świadczeń z pomocy społecznej w praktyce - osoby uzależnione i ich rodziny >
W opinii Koalicji niepokojące jest definiowanie w ustawie takich terminologii jak „deinstytucjonalizacja”, czy „osoba wymagająca wsparcia w codziennym funkcjonowaniu”. - Pomijając kontrowersyjne treści obydwu definicji, uważamy, że powinny one znaleźć się w projektowanej odrębnie ustawie o (koordynowanej) opiece długoterminowej i obejmować szersze zagadnienie niż tylko pomoc społeczna – podkreśla Tomasz Michałek.
I zwraca uwagę na jeszcze jedną kwestię.
To, co z pewnością niepokoi w prezentowanej nowelizacji ustawy to brak skoordynowania pomocy społecznej z systemem ochrony zdrowia, w tym w szczególności z opieką długoterminową finansowaną przez Narodowy Fundusz Zdrowia. - Pomimo powołania dwa lata temu Międzyresortowego Zespołu do spraw systemowych rozwiązań związanych z opieką nad osobami starszymi, nie zauważamy w przedmiotowym projekcie nowelizacji ustawy proponowanych przez Zespół kierunków działań czy opracowanych rekomendacji dla założeń rozwiązań legislacyjnych w obszarach dotyczących opieki nad osobami starszymi – zauważa Tomasz Michałek.
Koalicja będzie zgłaszała szersze uwagi do projektu nowelizacji w trakcie konsultacji publicznych. Organizacja pozytywnie ocenia kwestię poszerzenia katalogu osób, które będą zobowiązane do odpłatności za pobyt w DPS-ie bliskiej osoby, o te, które wzbogaciły się jej majątkiem.
Zobacz też w LEX:
