Do końca kwietnia trwają konsultacje społeczne projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (nr UD315).
- Nie mam wątpliwości, że obecna nowelizacja ustawy o pomocy społecznej jest dużą zmianą. Dotykamy bardzo wielu obszarów, które od lat nie były zmieniane. I jestem przekonana, że będzie to miało przełożenie właśnie na indywidualne sytuacje osób korzystających ze wsparcia w pomocy społecznej. Wpłynie chociażby na sytuację dzieci, które nie będą umieszczane w DPS-ach, czy bezpieczeństwo mieszkańców DPS-ów – mówiła w rozmowie z Prawo.pl Katarzyna Nowakowska, wiceministra rodziny, pracy i polityki społecznej.
Rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i treningowego
Ma to być jedna z kluczowych form pomocy środowiskowej i alternatywa do instytucji całodobowej opieki. Z mieszkań tych będą mogły skorzystać także osoby, które wymagają całodobowego wsparcia (dotychczas nie miały takiej możliwości). Mieszkalnictwo takie będzie mogło prowadzić więcej podmiotów – oprócz organizacji pozarządowych także np. związki wyznaniowe, spółdzielnie socjalne czy stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego (na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie).
Będą mogły być tworzone zespoły mieszkań treningowych i wspomaganych. Wojewoda będzie prowadził rejestr takich mieszkań. Wsparcie w mieszkaniu treningowym (krótkoterminowe) będzie przyznane na podstawie decyzji w miejsce obecnego kontraktu mieszkaniowego. Wsparcie w mieszkaniu wspomaganym (długoterminowe) następuje w drodze decyzji administracyjnej i umowy najmu.
DPS bez dzieci, odpłatność za pobyt
Nowelizacja zakłada, że dzieci nie będą już trafiały do domów pomocy społecznej. Powiat będzie miał obowiązek podejmować planowe działania, aby zapewnić dzieciom i młodzieży, skierowanym decyzją sądu do domu pomocy społecznej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego albo specjalnego ośrodka wychowawczego, miejsce w rodzinnej pieczy zastępczej.
Projektowana nowela zakłada rozwój środowiskowych form wsparcia. Najpierw osoba będzie musiała mieć zapewnione wszelkie możliwe wsparcie i usługi w środowisku lokalnym (przede wszystkim usługi opiekuńcze, specjalistyczne usługi opiekuńcze i mieszkanie wspomagane) zanim zostanie skierowana do domu pomocy społecznej (DPS). Z wyjątkiem sytuacji nagłych, zagrażających życiu i zdrowiu, kiedy będzie mogła trafić tam od razu. W takich przypadkach będzie obowiązek sprawdzenia, w ciągu trzech miesięcy od jej umieszczenia tam, czy możliwy jest inny rodzaj wsparcia.
Resort chce też uporządkować katalogu osób zobowiązanych do odpłatności za DPS. Zobowiązani do ponoszenia odpłatności w pierwszej kolejności będą osoby obdarowane nieruchomością przez osobę umieszczoną w DPS-ie, pełnoletni nabywcy nieruchomości na podstawie umowy dożywocia – zawartych do maksymalnie 10 lat wstecz. Płacić za DPS będą tylko osoby pełnoletnie. Za pobyt w DPS-ie osoby ubezwłasnowolnionej będzie płacić gmina jej zamieszkania, a nie jej opiekuna prawnego. W przypadku osoby w kryzysie bezdomności świadczenia z pomocy społecznej będą przyznawane w miejscu jej pobytu, a nie w miejscu jej ostatniego zameldowania.
Zmiana w usługach sąsiedzkich i streetworking bezdomności
W ramach usług sąsiedzkich będzie obowiązek (a nie jak dotychczas „w miarę możliwości”) zapewnienia osobie wspieranej kontaktu z otoczeniem, co ma przeciwdziałać jej izolacji społecznej.
Ustawa wprowadza nową formę wsparcia – streetworking. To bezpośrednia praca socjalna na ulicy, polegająca na docieraniu do osób w kryzysie w ich środowisku, poza instytucjami. Projektowane przepisy nakierunkowują streetworking bezdomności na ochronę zdrowia i życia osób przebywających w miejscach niemieszkalnych, ograniczaniu szkód i zachowań ryzykownych, przeciwdziałaniu dalszej marginalizacji i wykluczeniu społecznemu oraz budowaniu sieci wsparcia w środowisku lokalnym.
Planowanie usług społecznych i rozwój kadr
Samorządy będą miały obowiązek opracować trzyletnie plany rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji. Mają w nich m.in. jednoznacznie określić rolę ośrodków pomocy społecznej, powiatowych centrów pomocy rodzinie i regionalnych ośrodków polityki społecznej. Samorządowe strategie polityki społecznej będą realizowane przez gminny, powiatowy i wojewódzki plan rozwoju usług społecznych i deinstytucjonalizacji i obejmować będą kwestie usług społecznych, w tym proces ich deinstytucjonalizacji oraz sposób realizacji tych usług.
Kolejny element to rozwój zawodowy kadr pomocy społecznej. Projekt zakłada doprecyzowania zadań własnych samorządu gminnego, powiatowego oraz samorządu województwa w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego przez wzmocnienie dostępu do superwizji. Będzie ona dostępna nie tylko dla pracowników socjalnych, jak teraz, ale też dla innych pracowników jednostek pomocy społecznej. Będą też oni mogli skorzystać ze szkoleń podnoszących poziom bezpieczeństwa w czasie wykonywania czynności zawodowych. Ustawodawca określa też stopnie awansu zawodowego pracowników socjalnych.
Przeczytaj także: Kręgi Wsparcia to dobra droga dla samorządów, ale wymaga wzmocnienia
Uproszczenie procedur w dostępie do niektórych świadczeń
Decyzja administracyjna nie będzie konieczna przy:
- świadczeniach w postaci interwencji kryzysowej (z wyłączeniem pobytu w domu dla matek z małymi dziećmi i kobiet w ciąży),
- pracy socjalnej,
- poradnictwie,
- uczestnictwie w zajęciach klubów i klubów samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi,
- schronieniu w formie ogrzewalni lub noclegowni,
- streetworkingu bezdomności,
- sprawieniu pogrzebu,
- przyznaniu biletu kredytowanego.
Wywiad środowiskowy nie będzie konieczny w:
- usługach dziennych w domach pomocy,
- klubach samopomocy,
- klubach samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi.
W tych przypadkach wystarczy wniosek z oświadczeniem o potrzebie korzystania z usług danej placówki oraz zaświadczenie lekarskie.
Nowe definicje w ustawie
W ustawie po raz pierwszy definiuje się pojęcia: deinstytucjonalizacji, osoby w kryzysie bezdomności (a nie osoby bezdomnej), osoby wymagającej wsparcia w codziennym funkcjonowaniu, kręgu wsparcia i streetworkingu. Zmienia się też definicja pracy socjalnej. Nowa definicja podkreśla interdyscyplinarny charakter pracy socjalnej, jej wymiar profilaktyczny oraz rolę w reagowaniu na złożone problemy społeczne.
Pomoc społeczną będą mogły uzyskać także osoby opiekujące się i wspierające osobę wymagającą wsparcia w samodzielnym funkcjonowaniu. A także osoby z innymi uzależnieniami niż alkoholizm i narkomania.
