Zanieczyszczenie powietrza to realny problem, z którym od lat walczą samorządy lokalne, przy czym nowa dyrektywa unijna spowoduje, że staną one przed dużym wyzwaniem, aby dostosować się do nowych norm. Dlatego marszałkowie apelują o wprowadzenie przepisów przejściowych w tej sprawie. Chodzi o implementację unijnej dyrektywy 2024/2881/UE w sprawie jakości powietrza, która zobowiązuje państwa członkowskie do wprowadzenia zmian w prawie służących dalszej poprawie jakości powietrza. Adam Struzik (marszałek województwa mazowieckiego) podkreśla, że zgodnie z nową dyrektywą do końca 2028 r. samorządy województw będą musiały przygotować plany działania na rzecz jakości powietrza dla obszarów, na których są przekraczane nowe normy.
To duże wyzwanie dla województw, dlatego naszym zdaniem są potrzebne przepisy przejściowe, które umożliwią ciągłość realizacji działań określonych w obowiązujących programach – podkreśla Struzik.
Programy ochrony powietrza
Po ocenie jakości powietrza w 2030 r. po raz pierwszy będą obowiązywały nowe programy ochrony powietrza przygotowane według nowych przepisów. Tymczasem obecne programy są ważne tylko do końca tego roku. Oznacza to, że zgodnie z obowiązującymi przepisami województwa będą musiały opracować nowe, kosztowne programy. Bez przepisów przejściowych obowiązywałyby one jedynie przez około pięć miesięcy, do czasu wejścia w życie planów działania na rzecz jakości powietrza. Dlatego Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt ustawy wprowadzającej przepisy przejściowe i uproszczoną aktualizację programów ochrony powietrza, które zostały wypracowane wspólnie z województwami, ale prezydent Karol Nawrocki te zmiany w prawie zawetował (pisaliśmy o wecie w tekście Prezydent zawetował przepisy o skardze na program ochrony powietrz).
Dlatego Konwent Marszałków Województw RP, który przez dwa dni obradował w Płocku, zaapelował do rządu o ponowne opracowanie i przyjęcie przepisów przejściowych, które pozwolą na uniknięcie konieczności opracowywania przez samorządy województw nowych programów ochrony powietrza w okresie przejściowym przed wdrożeniem wymogów nowej dyrektywy unijnej, ale bez narażania się na ponowne prezydenckie weto.
Potrzebne wsparcie w likwidacji wysypisk
Marszałkowie województw przyjęli także stanowisko w sprawie nielegalnych odpadów. Podkreślają, że potrzebne są zmiany legislacyjne dotyczące obciążeń finansowych związanych z likwidacją nielegalnych składowisk odpadów.
W przyjętym stanowisku Konwent Marszałków Województw RP zwrócił uwagę, że problem nielegalnych odpadów występuje w każdym województwie w Polsce i to właśnie samorządy wojewódzkie - wykonując zadania zlecone przez rząd - często są zmuszone do ponoszenia wielomilionowych kosztów usuwania takich składowisk. Dlatego potrzebny jest stały mechanizm finansowania, który umożliwi województwom szybkie pozyskiwanie pieniędzy na wykonanie zastępcze, bez konieczności długiego oczekiwania na programy pomocowe lub indywidualne decyzje o wsparciu.
Konwent podkreśla, że należy wyraźnie oddzielić finansowanie zadań własnych samorządów od finansowania obowiązków nakładanych na nie przez państwo, a każde nowe zadanie zlecone powinno być jednocześnie wyposażone we wskazane źródło finansowania. Konieczne jest też wprowadzenie dodatkowych rozwiązań zabezpieczających roszczenia powstające w związku z wykonaniem zastępczym, jak możliwość skutecznego zabezpieczenia należności na rzecz osób odpowiedzialnych za nielegalne składowiska odpadów.
To zanieczyszczający powinien płacić, a środki publiczne miałyby być uruchamiane wyłącznie w momencie szybkiej interwencji. Należy więc usprawnić zabezpieczanie majątku sprawców i uszczelnić przepisy tak, aby ograniczyć działalność fikcyjnych firm, które pozostawiają samorządom koszty zagospodarowania odpadów – czytamy w komunikacie z obrad Konwentu.
Ścieżki rowerowe powiązane z dużymi inwestycjami
Konwent zaapelował również o wprowadzenie jednolitych zasad uwzględniania ruchu rowerowego w inwestycjach drogowych i kolejowych realizowanych na poziomie krajowym. Rower powinien być traktowany jako pełnoprawny środek transportu.
Wydzielona infrastruktura rowerowa powinna być planowana jako część mostów, wiaduktów oraz innych obiektów inżynierskich w ciągu dróg krajowych i linii kolejowych, szczególnie tam, gdzie przekraczają duże rzeki, doliny lub przebiegają przez tereny górskie – uważają marszałkowie województw.
W takich miejscach budowa osobnych tras rowerowych jest bardzo kosztowna. Dlatego Konwent postuluje przyjęcie zasady uwzględniania infrastruktury rowerowej jako standardowego elementu nowych i modernizowanych inwestycji realizowanych przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, Polskie Koleje Państwowe, Centralny Port Komunikacyjny oraz PKP PLK, z zachowaniem wymogów bezpieczeństwa.
Ponadto marszałkowie województw wskazali na potrzebę przygotowania wspólnych wytycznych dotyczących prowadzenia ruchu rowerowego na mostach i wiaduktach, także poniżej poziomu jezdni lub torów. Uznali też, że potrzebne są jednocześnie standardy dla dworców kolejowych i węzłów przesiadkowych, które zapewnią wygodne korzystanie z nich osobom podróżującym z rowerami.
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
