Frankowicze walczą o odsetki przy potrąceniu

Jedną ze strategii procesowych w obronie przez pozwem banku o zwrot kapitału są potrącenia, rozliczające wypłacone środki ze spłatami kredytobiorcy. Problemem są odsetki, zwłaszcza w sytuacji, gdy wierzytelność banku jest niewymagalna. W orzecznictwie powstały rozbieżności, ale coraz częściej zapadają wyroki korzystne dla frankowiczów.

Niektórzy frankowicze bronią się przed pozwem banku o zwrot kapitału, wykorzystując potrącenia, rozliczające wypłacone środki ze spłatami klienta. Robią to po to, żeby nie narażać się na poniesienie kosztów procesu. Żądanie banku o zwrot kapitału mogłoby zostać uznane przez sąd za zasadne, bank za wygrywającego proces, a wówczas konsument może ponosić na rzecz banku koszty w postaci pięciu procent wartości dochodzonego kapitału oraz koszty zastępstwa procesowego.

Dla potrącenia wykorzystywane są często także naliczone na korzyść kredytobiorcy odsetki za opóźnienie od kwot objętych wezwaniem poprzedzającym pierwotny proces (czyli ten z powództwa klienta). Odsetki te w wielu przypadkach sięgają nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych – wskazuje Filip Olejniczak, radca prawny z kancelarii Konieczny, Polak Radcowie Prawni sp. p.

Skutek wsteczny potrącenia

W przypadku, gdy nie ma potrącenia, jest jasne, że te odsetki za opóźnienie kredytobiorcy przysługują – potwierdzał to Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyrokach w sprawach C-28/22 oraz C-140/22.

Zobacz w LEX: Wyrok TSUE w sprawie C-28/22, czyli o przedawnieniu i zarzucie zatrzymania w sprawach frankowych >

Problem pojawia się w jednak w procesach obronnych po kompensacie kapitału spłatami z odsetkami za opóźnienie.

Zasada retroaktywności potrącenia prowadzi do uznania za niebyłe skutków prawnych związanych z istnieniem wierzytelności, które zostały umorzone w wyniku potrącenia. Dotyczy to w szczególności odsetek naliczanych za opóźnienie za okres po dniu powstania stanu potrącalności. Uznanie ich za niebyłe dotyczy przy tym tej części każdej z wierzytelności wzajemnych, które uległy umorzeniu. Za niebyłe uznane więc muszą zostać zarówno odsetki narosłe – po dniu potrącalności - na rzecz konsumenta, jak i narosłe na rzecz banku, w zakresie wierzytelności umorzonych w wyniku potrącenia. Polskie prawo przewiduje zatem symetrię dla obu stron. Skoro odsetki te uznaje się za niebyłe, to nie mogą być one „wliczane” do kwoty potrącenia, nie pomniejszają więc one wierzytelności banku o zwrot kapitału  – tłumaczy Wojciech Wandzel, adwokat z kancelarii KKG Legal.

Innego zdania są pełnomocnicy kredytobiorców. Dawid Woźniak, adwokat w Bącal i Wspólnicy Kancelaria Prawna przypomina, że potrącenie przynosi skutek wsteczny z chwilą, kiedy stało się możliwe. Jednak – zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego – jeżeli wierzytelność aktywna (zgłaszana do potrącenia przez składającego oświadczenie) stała się wymagalna wcześniej niż wierzytelność pasywna (wierzytelność przeciwnika), to retroaktywny skutek potrącenia nie obejmie odsetek powstałych w okresie od dnia wymagalności wierzytelności aktywnej, od której naliczane są odsetki, do dnia powstania wymagalności wierzytelności pasywnej. Te tezy wynikają ze starszego orzecznictwa SN, a aktualnie zostały potwierdzone na gruncie tzw. spraw frankowych m.in. w postanowieniu SN z 13 czerwca 2025 r. (I CSK 768/25) i wyroku z 28 lutego 2025 r. (II CSKP 704/23).

Gdy tylko jedna wierzytelność jest wymagalna

Aktualnie z orzecznictwa TSUE wynika wniosek, że roszczenia zwrotne banku będą wymagalne dopiero z chwilą, w której w sprawie z powództwa kredytobiorcy zapadnie prawomocny wyrok. Zatem pojawia się problem potrącenia w sytuacji, gdy wierzytelność banku nie jest wymagalna.

Zdaniem Mikołaja Baczyńskiego, radcy prawnego prowadzącego własną kancelarię, skutek prawny dokonanego przez kredytobiorców potrącenia pozostaje tożsamy.

W takiej sytuacji potrącenie należałoby bowiem kwalifikować jako zapłatę wierzytelnością wymagalną na poczet wierzytelności niewymagalnej, co w świetle przywołanej wykładni funkcjonalnej prowadzi do umorzenia zobowiązania – mówi mec. Baczyński.

Art. 498 kodeksu cywilnego wskazuje jako przesłankę potrącenia wymagalność dwóch wierzytelności.

Orzecznictwo i praktyka dopuszcza jednak również kompensatę, gdy wymagalna jest tylko wierzytelność podmiotu aktywnego. Ten wyłom orzeczniczy prowadzi do rozbieżności w interpretacji pojęcia skutku wstecznego potrącenia. Gdy jedna wierzytelność jest wymagalna, to do jakiego momentu efekt ten powinien nastąpić? I czy w ogóle? – zastanawia się mec. Olejniczak.

Czytaj też w LEX: Potrącenie a przedawnienie roszczenia frankowicza. Omówienie wyroku TS z dnia 11 grudnia 2025 r., C‑767/24 (Kuszycka) >

Banki twierdzą, że gdy ich wierzytelność była niewymagalna, to skutek wsteczny istnieje i sięga momentu wymagalności wierzytelności aktywnej, co miałoby prowadzić do anulowania wszelkich odsetek za opóźnienie, należnych kredytobiorcy. Takie rozwiązanie byłoby korzystne dla banku, a niekorzystne dla klienta.

Bank byłby premiowany za bezczynność, czyli brak postawienia w stan wymagalności swojej wierzytelności o zwrot kapitału i negowanie praw konsumenta wynikających z dyrektywy konsumenckiej 93/13. Z kolei kredytobiorca byłby karany za aktywność i uczciwe podejście do kwestii rozliczenia z bankiem nieważnego stosunku kredytowego. Rezygnuje w istocie z kwestii przedawnienia kapitału banku i realizuje cel, do jakiego bank zmierza, wytaczając pozew o zwrot kapitału – wyjaśnia mec. Olejniczak.

Jego zdaniem przepis o skutku wstecznym potrącenia należy czytać łącznie z wymogami ustawowymi (a nie orzeczniczymi) skutecznej kompensaty. Regulacja ta miała zmierzać do uproszczenia obrotu prawnego, czyli braku konieczności rozliczania przy potrąceniu przez strony również odsetek za opóźnienie każdej z nich. Matematycznie przepis ten nie krzywdzi stron, bo każdej z nich anulują się odsetki w dokładnie takiej samej (co do grosza) wysokości. Skoro tak, to nie można instrumentalnie wykorzystywać konstrukcji orzeczniczej jednostronnie wymagalnego potrącenia dla pokrzywdzenia jednej ze stron w zakresie legalnie naliczonych odsetek za opóźnienie.

Czytaj też W LEX: Potrącenie dokonane przez bank w sprawach frankowych. Omówienie wyroku TS z dnia 22 stycznia 2026 r., C-902/24 (Herchoski) >

Orzecznictwo zmienia się na korzyść kredytobiorców

Rozstrzygnięcia sądów w tej tematyce do tej pory były dość rozbieżne. W przypadku przyjęcia wersji bankowej sądy uznają, że skoro jest dopuszczone potrącenie w sytuacji jednostronnie wymagalnej wierzytelności i istnieje przepis o skutku wstecznym potrącenia, to cofamy się do momentu wymagalności wierzytelności aktywnej i anulujemy odsetki.

Mec. Woźniak zauważa, że Sąd Apelacyjny w Warszawie wydaje się aktualnie w omawianym sensie uwzględniać odsetki naliczane przez konsumentów do dnia, w którym upływał termin z wezwania do zapłaty banku. Było to stanowisko uwzględniające racje banków co do wymagalności ich roszczeń, jednak, co do zasady, było korzystne dla kredytobiorców, ponieważ pozwalało na rozliczenie przez kredytobiorcę odsetek ustawowych naliczonych do dnia, w którym bank podejmuje czynności związane ze swoimi roszczeniami. Stanowiło to swego rodzaju kompromis, ponieważ banki twierdziły, że te odsetki w całości wygasają.

Ostatnio notujemy jednak wyraźną poprawę w rozumieniu przez sędziów tej kwestii – coraz więcej orzeczeń jest korzystnych dla kredytobiorców – mówi mec. Olejniczak.

Czytaj też w LEX: Sądowy podział majątku wspólnego a roszczenia małżonków wynikające z potencjalnej nieważności umowy kredytu frankowego >

Ewolucję orzecznictwa w tej sprawie dostrzega także Damian Nartowski, radca prawny, partner w kancelarii WN Legal Wątrobiński Nartowski. Przytacza uzyskane przez jego kancelarię orzeczenia, w których Sąd Apelacyjny w Krakowie pozytywnie wypowiedział się o praktyce kapitalizowania odsetek ustawowych za opóźnienie oraz ich przyjmowaniu do potrącenia dokonywanego przez konsumenta. Nastąpiło to np. w sprawie z 12 grudnia 2025 r. (I ACa 2059/22), czy tegorocznych orzeczeń z 4 marca (I ACa 1042/22) i 24 marca (I ACa 2992/23). Przyjęto w nich, że potrącenie nie wywołuje z automatu skutku wstecznego i nie „kasuje” odsetek, które narastają od wezwania banku do zapłaty przez konsumenta.

Zdaniem mec. Nartowskiego art. 499 kodeksu cywilnego należy interpretować w ten sposób, że wsteczny skutek potrącenia może wystąpić wyłącznie, jeżeli obie wierzytelności są wymagalne (czyli zarówno konsument, jak i bank skutecznie wezwali do zapłaty) i to wyłącznie do chwili, w której druga z potrącanych wierzytelności (wierzytelność pasywna) stała się wymagalna. Jeżeli skuteczne było wyłącznie wezwanie do zapłaty złożone przez konsumenta, który następnie dokonuje potrącenia przysługującej mu wierzytelności lub jej części, a wierzytelność banku nie stała się wymagalna (bo np. w dalszym ciągu uważał, że umowa jest prawidłowa), to nie możemy mówić o wstecznym skutku potrącenia i skasowaniu odsetek.

Zobacz też procedurę w LEX: Postępowanie w sprawie z powództwa o zapłatę w razie uzasadnionego zarzutu pozwanego, że dokonał potrącenia >