Sąd Najwyższy rozstrzygnie, czy prokurator może udaremnić uznanie ojcostwa przez osobę transseksualną wobec dziecka pochodzącego ze sztucznego zapłodnienia od anonimowego dawcy nasienia. Sąd pierwszej instancji ustalił bezskuteczność uznania ojcostwa, ale odwołał się od tego wyroku transseksualny mężczyzna.
Sprawa ma charakter precedensowy i może wytyczać nową linię orzecznictwa sądowego. Kwestia sporna powstała w momencie, gdy prokurator rejonowy wniósł o uznanie za bezskuteczne uznanie ojcostwa przez B.R. względem małoletniej dziewczynki urodzonej w 2015 roku.
Okazało się, że mężczyzna, który chciał uznać dziecko pozostawał w nieformalnym związku z matką. Jednak problem w tym, że B.R. jest osobą transseksualną i urodził się jako kobieta.
Jednak wyrok sądu z 2009 r. uznał, że B.R. jest płci męskiej, ale nie on mógł począć dziecka z powodu swej budowy ciała. Nie poddał się chirurgicznej korekcie płci ze względu na wysokie koszty leczenia, ale przebył tylko kurację hormonalną. W tej sytuacji para postanowiła, że kobieta zostanie zapłodniona nasieniem anonimowego dawcy.
Czytaj: SN: dobro dziecka jest najważniejsze, a nie ustawa>>
W lipcu 2015 r. w Urzędzie Stanu Cywilnego doszło do uznania ojcostwa narodzonej dziewczynki przez B.R. , choć dla obojga rodziców było jasne, że dziecko pochodzi od innego ojca.
Po dwóch latach para rozstała się, a matka dziecka wystąpiła do sądu o:
Prokurator brał udział w tej sprawie. Matka podała, że dziecko stało się przyczyną konfliktu i rozstania, zaś w interesie dziecka leży uregulowanie tej sytuacji, zgodnie ze stanem biologicznym. Zdaniem matki trudno też będzie, przy obecnym stanie prawnym uzyskać alimenty od ojca, gdyż nie utrzymują kontaktów towarzyskich.
W odpowiedzi na pozew B.R. stwierdził, że powództwo należy oddalić, gdyż kocha córkę i na przemian z matką opiekuje się nią. Natomiast w interesie dziecka leży by miało ojca, nawet jeśli nie jest to ojciec biologiczny. Dobro dziecka nie jest zagrożone przez ojcostwo pozwanego - dodał.
Zobacz procedurę w LEX: Postępowanie w sprawie o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa z powództwa mężczyzny, który uznał ojcostwo >
Kurator procesowy ustanowiony dla dziecka wniosła o oddalenie powództwa. Dlatego, że dostrzega wieź emocjonalną między ojcem a córką, a ponadto pozwany zajmuje się wychowaniem dziecka. Zatem w jego interesie nie jest pozbawianie ojcostwa.
Czytaj w LEX: Uznanie w Polsce dziecka przez cudzoziemca – zagadnienia kolizyjnoprawne >
Sąd Rejonowy wydział rodzinny we wrześniu 2018 r. orzekł o bezskuteczności uznania ojcostwa B.R. Sąd ustalił, że między parą dochodziło do aktów przemocy, w tym przemocy psychicznej. B.R. pobił w czerwcu 2017 r. matkę dziecka, tak, że z urazem głowy została zabrana przez karetkę do szpitala. W grudniu 2017 r. prokurator umorzył postępowanie wobec B.R. o znęcanie się nad rodziną (na podstawie art. 207 kk).
Sąd ustalił, że ojciec opiekował się dziewczynką, ale nie zawsze po spotkaniach oddawał ją matce zgodnie z ustaleniami. Na wezwanie policji, odmówił wydania dziecka.
Sprawdź w LEX: Czy oświadczenie o uznaniu ojcostwa, może być złożone w Urzędzie Stanu Cywilnego przez opiekuna prawnego dziecka? >
Tymczasem matka dziecka w czerwcu 2018 r. zwarła związek małżeński i przyjęła nazwisko męża. Córka do męża matki zaczęła mówić" tato" i zżyła się z nim. Z tych względów sąd rejonowy zadecydował o unieważnieniu uznania ojcostwa B. R. Sąd wziął pod uwagę art. 73 par. 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, że uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna.
- Bezsporne jest, że pozwany nie był ojcem dziecka, więc nie mógł go uznać - stwierdził sąd.- Sam fakt złożenia nieprawdziwego oświadczenia przez pozwanego w USC jest naganny. A co więcej bezskuteczność uznania ojcostwa nie zagraża realnie dobru dziecka. Nie narusza też art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, który gwarantuje poszanowanie życia rodzinnego - dodał.
Zobacz w LEX procedurę: Wytoczenie powództwa przez prokuratora w sprawie niemajątkowej z zakresu prawa rodzinnego >
Wyrok ten zaskarżył B.R., który zarzucił sądowi nieuwzględnienie dobra dziecka i naruszenie art. 86 krio przez błędną wykładnię. Zmiana tożsamości dziewczynki nie leży w jej interesie - dodał. Jak twierdził, sąd wziął pod uwagę tylko zeznania matki, nie rozważył wpływu zerwania więzi psychicznej z pozwanym, która nawiązała się przez 3 lata.
Sąd okręgowy powziął wątpliwość co do rozumienia dobra dziecka. Choćby dlatego, że zdaniem sądu osoba transseksualna nie mogła skutecznie uznać ojcostwa, po drugie - ojcem dziecka jest anonimowy mężczyzna, po trzecie - dobro dziecka może być rozumiane szerzej - jako więź emocjonalna i jego interes. - Uznanie bezskuteczności potwierdzenia ojcostwa przerywa fikcję prawną. Ale też - dziewczynka w tej sytuacji nigdy nie będzie miała ojca, więc dla jej dobra więź z B.R. może sprzyjać jej rozwojowi. Matka dziecka - jak podejrzewa sąd okręgowy - może kierować się jedynie własnym interesem, bo jest skonfliktowana z B.R.
Zobacz procedurę w LEX: Uznanie ojcostwa przed sądem opiekuńczym, jeżeli kierownik urzędu stanu cywilnego odmówił przyjęcia oświadczeń >
Zatem SO skierował pytanie do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie, czy w sprawie o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa dobro dziecka sprzeciwi się uwzględnieniu powództwa prokuratora?
Sygnatura akt III CZP 56/19
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
