W czwartek uchwała w sprawie delegacji sędziowskich
Izba Karna Sądu Najwyższego 17 września br. powinna rozstrzygnąć istotny i budzący liczne wątpliwości problem. Chodzi o kwestię, czy delegowanie sędziego przez ministra sprawiedliwości do orzekania w sądzie wyższego rzędu jest powodem do uchylenia wydanego przez niego wyroku. A także – czy delegacja wpływa na niezawisłość sędziego i ważność wydanego przez niego orzeczenia?
Zagadnienie prawne do Sądu Najwyższego skierował Sąd Okręgowy w Rzeszowie. Problem pojawił się, gdy rozpoznawał apelację oskarżonego Marka P. o uporczywe naruszanie praw pracowniczych i narażenie pracownika na utratę życia w latach 2009 i 2012 (art. 218-220 kodeksu karnego).
Czytaj też: Zmiany w sędziowskich delegacjach do Sejmu – już czwarta wersja
Czy sąd jest bezstronny?
W tej sprawie początkowo Sąd Rejonowy w Łańcucie umorzył postępowanie. Twierdził, że czyn jest wykroczeniem z art. 283 kodeksu pracy. Za pozostałe naruszenia sąd I instancji wymierzył karę grzywny. Jednak sprawa wróciła do tego sądu, gdyż sąd okręgowy uznał, że umorzenie nie jest słuszne. Tak się zdarzyło dwa razy. Wreszcie na etapie rozpoznawania kolejnej apelacji sąd II instancji rozważał zarzut postawiony przez obrońcę oskarżonego. Było to zagadnienie swoistej niezależności sędziego delegowanego przez ministra sprawiedliwości będącego jednocześnie prokuratorem generalnym, co nabiera szczególnego znaczenia w odbiorze społecznym i postrzegania sądu odwoławczego jako właściwego, niezależnego, bezstronnego i niezawisłego.
Czytaj też: SN: Nie może orzekać sędzia, który „zasłużył się" w tworzeniu nowej KRS
Delegowaniu sędziego poświęcony jest art. 77 par. 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych. Stanowi on możliwość delegowania przez ministra sprawiedliwości sędziego za jego zgodą do pełnienia obowiązków w innym sądzie równorzędnym, niższym, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach – także w sądzie wyższym. Sędzia może pełnić obowiązki orzecznicze w innym sądzie na czas określony nie dłuższy niż dwa lata albo na czas nieokreślony, a za jego delegowaniem powinny przemawiać potrzeby danego sądu.
Czytaj też w LEX: Wyłączenie sędziów jako reakcja na wadliwe ich powołanie >
Zgodność z Konstytucją i Karta Praw Podstawowych
Sąd okręgowy powziął wątpliwości co do prawidłowości i zgodności z Konstytucją takiego rozwiązania. Nasunęły się również pytania w związku ze zgodnością przepisu o delegacjach z art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czyli prawa do niezależnego sądu oraz z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej. W rezultacie, w razie odpowiedzi negatywnej - czy wydane orzeczenie przez delegowanego sędziego jest bezwzględną przyczyną odwoławczą.
Czytaj też w LEX: Konwencja a konstytucja – wroga czy przyjazna interpretacja przez sądy >
Sąd pytający w uzasadnieniu pytania podaje jako przykład kilka orzeczeń Sądu Najwyższego w sprawach tzw. testów bezstronności sędziego. W tych orzeczeniach przyjmowano delegowanie sędziego przez ministra sprawiedliwości do pełnienia obowiązków w sądzie wyższej instancji jako okoliczność będącą potencjalną przyczyną „obalenia domniemania niezawisłości sędziego”.
W wyroku z 14 kwietnia 2026 r. Izba Karna stwierdziła, że zaangażowanie sędziego w związki z ówczesną władzą wykonawczą, nie pozostawało bez wpływu na rozwój jego kariery zawodowej, a w szczególności na awans do Sądu Okręgowego (…). A to z kolei daje podstawy do powzięcia istotnych wątpliwości co do jego bezstronności w tym postępowaniu. W związku z tym SN uchylił wydane przez tego sędziego orzeczenie (sygn. akt IV KK 60/26).
Czytaj też w LEX: Niezawisłość sędziego to nie sposób jego powołania. Omówienie wyroku TS z dnia 24 marca 2026 r., C-521/21 (Rzecznik Praw Obywatelskich) >
Gwarancje sądowe muszą być zapewnione
Co więcej, Sąd Okręgowy w Rzeszowie cytuje wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 16 listopada 2021, według którego obowiązujący w Polsce system delegowania sędziów do wyższej instancji i odwoływania ich z delegacji w każdym czasie i bez uzasadnienia przez ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego, w jednej osobie, jest niezgodny z obowiązującym w Unii wymogiem niezawisłości sędziowskiej.
Trybunał unijny podkreślił, że wymóg niezawisłości sędziowskiej wymaga, by przepisy dotyczące takiego delegowania przewidywały niezbędne gwarancje w celu uniknięcia ryzyka wykorzystywania takiego delegowania do politycznej kontroli treści orzeczeń sądowych, w szczególności w obszarze prawa karnego.
Czytaj też w LEX: Status sędziów powołanych z naruszeniem prawa po 6 marca 2018 r. oraz wydanych przez nich orzeczeń >
W wyroku wydanym w składzie wielkiej izby Trybunał orzekł, że przepisy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE stoją na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z którymi minister sprawiedliwości państwa członkowskiego może, na podstawie kryteriów, które nie zostały podane do publicznej wiadomości, z jednej strony delegować sędziego do sądu karnego wyższej instancji na czas określony albo na czas nieokreślony, zaś z drugiej strony w każdym czasie, na podstawie decyzji, która nie zawiera uzasadnienia, odwołać sędziego z tego delegowania, niezależnie od tego, czy nastąpiło ono na czas określony, czy na czas nieokreślony (sygn. od C‑748/19 do C‑754/19).
Czytaj też w LEX: Uprawnienie sądu administracyjnego do uznania za niebyłe orzeczenia Sądu Najwyższego wydanego w nieprawidłowym składzie >
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje jednak pogląd, zgodnie z którym nie można a priori przyjmować, że sędzia delegowany przez ministra nie spełnia wymogu niezawisłości, a okoliczność ta nie powinna być samodzielną podstawą do stwierdzenia nienależytej obsady sądu.
Problem ten zostanie rozstrzygnięty 17 września br. w uchwale przez skład Izby Karnej, w której będą orzekać sędziowie powołani przed 2017 rokiem: Dariusz Kala, Piotr Mirek i Paweł Wiliński.
Sygnatura akt I KZP 1/26
Czytaj też w LEX: Granice aktywności sędziów w mediach społecznościowych w kontekście odpowiedzialności dyscyplinarnej – zarys problematyki >
