O możliwości unieważnienia paszportu osoby objętej postępowaniem karnym stało się niedawno głośno w kontekście dwóch polityków – Zbigniewa Ziobro i Marcina Romanowskiego – którzy dla uniknięcia kontaktów w polskimi prokuratorami schronili się na Węgrzech. Np. paszport Zbigniewa Ziobry został unieważniony decyzją wojewody mazowieckiego, o co wnioskowała Prokuratura Krajowa, w której śledztwie Ziobro jest podejrzany o nadużycia dotyczące Funduszu Sprawiedliwości.
Cena promocyjna: 84.16 zł
|Cena regularna: 99 zł
|Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 79.2 zł
Zatrzymanie paszportu jako uzupełnienie środka zapobiegawczego
Zgodnie z obecnie obowiązującym art. 277 par. 1 kodeksu postępowania karnego, można zastosować środek zapobiegawczy w postaci zakazu opuszczania przez oskarżonego kraju, który może być połączony z zatrzymaniem mu paszportu lub innego dokumentu uprawniającego do przekroczenia granicy albo z zakazem wydania takiego dokumentu, o ile zachodzi uzasadniona obawa ucieczki. Na jego zastosowanie przysługuje zażalenie.
Jednak, jak podkreślają autorzy przygotowanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości projektu, takie ukształtowanie środków zapobiegawczych w ramach tego przepisu uniemożliwia samodzielne zastosowanie środka zapobiegawczego w postaci zatrzymania lub zakazu wydania dokumentu paszportowego, a także nie przewiduje możliwości unieważnienia dokumentu paszportowego. Do tego, w przypadku opuszczenia przez oskarżonego lub podejrzanego kraju, stosowanie zakazu jest bezprzedmiotowe, co w efekcie uniemożliwia zastosowanie zatrzymania lub odmowy wydania dokumentu paszportowego na podstawie k.p.k. Dodatkowym problemem jest nieuwzględnianie przez ten przepis sytuacji osób, które z uwagi na sytuację życiową pracują lub przebywają na terytorium Unii Europejskiej. - Dostrzec należy, że istnieje spora grupa pracowników transgranicznych, wobec których możliwe byłoby zastosowanie, zamiast zakazu opuszczania kraju, zakaz opuszczania UE lub zatrzymanie paszportu. Dotyczy to również osób mieszkających poza Polską lub często przebywających na delegacjach, ale na terenie UE - argumentuje MS.
- Zmiana jest potrzebna od dawna, czyli w zasadzie od wejścia Polski do układu z Schengen, bowiem art. 277 k.p.k. odnosi się jedynie do możliwości połączenia zakazu opuszczenia kraju z zatrzymaniem paszportu czy zakazem wydania takiego dokumentu, w sytuacji w której niemożliwym na gruncie przywołanego przepisu jest odebranie dowodu osobistego za pomocą którego możemy się przemieszczać na terenie Unii Europejskiej – mówi adwokat Emilia Mądrecka, prowadząca praktykę we Wrocławiu. I dodaje, że zmiana powinna dotyczyć wszystkich państw Schengen, a nie tylko Unii.
Administracyjne unieważnienie bez merytorycznego odwołania
W polskim systemie prawnym, niezależnie od środków zapobiegawczych przewidzianych w prawie karnym, istnieje procedura administracyjna umożliwiająca odmowę wydania lub unieważnienie dokumentu paszportowego na wniosek prokuratora, na podstawie art. 54 ust. 1 pkt 2 oraz art. 70 ust. 2 pkt 11 lit. b ustawy z 27 stycznia 2022 r. o dokumentach paszportowych, bez uprzedniego wydania w postępowaniu przygotowawczym postanowienia o zastosowaniu środka zapobiegawczego z art. 277 par. 1 k.p.k. Jednak w takiej sytuacji, zainteresowany ma możliwość jedynie złożenia skargi do sądu administracyjnego, która podlega badaniu wyłącznie pod względem formalnym. Sąd nie ocenia przyczyn, dla których prokurator wystąpił o odmowę lub unieważnienie dokumentu paszportowego, a jedynie bada czy uprawniony podmiot złożył stosowny wniosek w ramach postępowania przygotowawczego.
Czytaj: MSWiA szykuje zmiany w czterech kluczowych ustawach dotyczących spraw obywatelskich>>
- Dlatego mając na uwadze występujące ograniczenia odnośnie do możliwości zastosowania środka zapobiegawczego dotyczącego dokumentu paszportowego, gdy oskarżony opuści kraj, a z drugiej strony wątpliwości odnośnie do zakresu sądowej kontroli unieważnienia lub odmowy wydania dokumentu paszportowego w trybie administracyjnym, konieczne jest dokonanie zmian w k.p.k. oraz wynikowo w ustawie o dokumentach paszportowych – można przeczytać w uzasadnieniu projektu.
Projekt przewiduje zmianę brzmienia art. 277 par. 1 k.p.k przez wprowadzenie środka zapobiegawczego w postaci zakazu opuszczania terytorium Unii Europejskiej, unieważnienia dokumentu paszportowego oraz możliwość orzeczenia jako samodzielnych środków: zakazu opuszczania kraju lub Unii Europejskiej lub tych dotyczących dokumentu paszportowego – odmowa wydania lub unieważnienie dokumentu.
Dobre poszerzenie katalogu środków zapobiegawczych
Zdaniem dr Krzysztofa Stasiaka, karnisty z Uniwersytetu Gdańskiego, sam pomysł poszerzenia katalogu możliwych do zastosowania środków zapobiegawczych, o których mowa w kodeksie postępowania karnego, jest słuszna. - W Polsce nadużywa się środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. W listopadzie tego roku w aresztach śledczych przebywało blisko 8 tys. osób tymczasowo aresztowanych i stanowili oni ponad 11 proc. wszystkich osób przebywających w placówkach penitencjarnych. Dla porównania dokładnie 10 lat wcześniej, czyli w listopadzie 2015 r., tymczasowo aresztowanych było niewiele ponad 4 tys. osób i stanowili oni ok. 6 proc. osób przebywających w placówkach penitencjarnych. Jak widać, różnica jest znacząca. Jednocześnie nie obserwujemy zwiększenia liczby popełnianych przestępstw, w tym także tych najpoważniejszych – mówi Prawo.pl. I podkreślił, że obecny system jest bardzo kosztowny i budzi poważne wątpliwości w kontekście przestrzegania praw człowieka. - Dlatego powinniśmy dążyć do wprowadzenia środków zapobiegawczych, które staną się realną alternatywą dla tymczasowego aresztowania – podkreśla.
Czytaj: Zmiany w procedurze mają ograniczyć stosowanie aresztu>>
Według mecenas Mądreckiej proponowana regulacja odpowiada na potrzeby zabezpieczenia toku postępowania, wówczas gdy oskarżony lub podejrzany znajduje się już poza terytorium kraju, a tryb administracyjnego unieważnienia paszportu nie zapewnia całokształtu gwarancji procesowych także dla samego podejrzanego/oskarżonego. - Jeżeli bowiem taki zakaz ma być sankcją na gruncie postępowania karnego, to powinien być orzekany i zaskarżany wyłącznie w warunkach tego postępowania, z uwzględnieniem prawnokarnych przesłanek środka, ale i prawa podejrzanego do pełnego zażalenia kierowanego do sądu karnego – mówi Prawo.pl. I dodała, że będzie to również uelastycznieniem możliwości wykonywania pracy zarobkowej na terenie UE przez podejrzanych na których nałożono projektowany środek, co również wzmocni gwarancje i uprawnienia podejrzanego zgodnie z zasadą swobodnego przepływu osób na terenie UE.
Jednak dr Stasiak wyraża wątpliwość, czy ta propozycja spełniała te oczekiwania. - Ma się nieodparte wrażenie, iż nowelizacja wynika przede wszystkim z sytuacji dwóch posłów: Marcina Romanowskiego i Zbigniewa Ziobry. Sądzę, że lepszym rozwiązaniem byłaby szersza nowelizacja środków zabezpieczających - stwierdza.
A Emila Mądrecka zwraca w tym kontekście uwagę, że rozbudowanie art. 277 k.p.k. nie zmieni zakresu podmiotowego środka zapobiegawczego, czyli może być stosowane najwcześniej wobec osób, które posiadają status podejrzanych, którym skutecznie postawiono zarzuty, a nie tylko wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów. - Naturalnie z tą konstrukcją procesową zawsze poradzi sobie list gończy, tak a propos ściganych posłów - dodaje.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów w programie LEX jest zależny od posiadanych licencji.
