Kilkudziesięciu sędziów po 65. roku życia chce dalej orzekać - jeden z priorytetów KRS
Problem z sędziami po 65. roku życia, którzy chcieliby dalej orzekać, narastał od dłuższego czasu. Część z nich nie uzyskała zgody na dalsze orzekanie od poprzedniej Krajowej Rady Sądownictwa, inni zdecydowali, że ze względu na wątpliwości konstytucyjne wokół tamtej Rady, nie będą do niej z takimi wnioskami występować. Przewodniczący nowej KRS sędzia Dariusz Zawistowski przyznaje, że jednym z priorytetów jest jak najszybsze rozpoznanie lub ponowne rozpoznanie tych wszystkich spraw - a jest ich kilkadziesiąt.
Już jesienią ub. roku do ówczesnej KRS wystąpił Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując, że wpływają do niego skargi od sędziów sądów powszechnych w sprawie niewyrażania zgód na dalsze zajmowanie przez nich stanowiska po ukończeniu 65 lat. Sama Rada informowała, że w 2025 r. na 85 oświadczeń woli dalszego orzekania wydano 51 odmów. Przypomnijmy, że zgodnie z obecnym brzmieniem art. 69 Prawa o ustroju sądów powszechnych, sędzia, który chciałby orzekać po 65. roku życia, musi nie później niż na sześć miesięcy i nie wcześniej niż na dwanaście miesięcy przed urodzinami oświadczyć KRS wolę dalszego zajmowania stanowiska i przedstawić jej zaświadczenie stwierdzające, że jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego, wydane na zasadach określonych dla kandydata na stanowisko sędziowskie. Krajowa Rada Sądownictwa może wyrazić zgodę na dalsze zajmowanie przez niego stanowiska, jeżeli jest to uzasadnione interesem wymiaru sprawiedliwości lub ważnym interesem społecznym, w szczególności jeśli przemawia za tym racjonalne wykorzystanie kadr sądownictwa powszechnego lub potrzeby wynikające z obciążenia zadaniami poszczególnych sądów. Uchwała Krajowej Rady Sądownictwa - zgodnie z przepisami - jest ostateczna. W przypadku niezakończenia postępowania związanego z dalszym zajmowaniem stanowiska sędziego po ukończeniu przez niego 65 lat, sędzia pozostaje na stanowisku do czasu zakończenia tego postępowania. Sędzia może zajmować stanowisko nie dłużej niż do ukończenia 70. roku życia.
Czytaj: MS przygotowane do ogłaszania konkursów sędziowskich>>
Poprzednia KRS była kwestionowana przez rząd i dużą część prawników ze względu na to, że jej 15 sędziów/członków wybranych zostało przez Sejm, a nie przez sędziów. Zresztą „nowy" skład Rady został wybrany na podstawie tej samej noweli z grudnia 2017 r. (ustawę, która miała ją zmienić, zawetował Karol Nawrocki), ale 13 sędziów wskazały zgromadzenia i zebrania sędziowskie. Sędziowie, którzy kończyli 65 lat w czasie kadencji poprzedniej Rady, albo występowali do niej z wnioskiem, albo do Ministerstwa Sprawiedliwości, powołując się na to, że tzw. neo-KRS nie jest organem konstytucyjnym. Część sędziów występowała z wnioskiem do „nowej", czyli przyszłej KRS. Jest też więc grupa sędziów, którzy powinni być w stanie spoczynku, a mimo braku rozpatrzenia ich sprawy przez KRS dalej orzekają – po decyzji ministerstwa pozostali na stanowisku. W październiku 2025 r. MS podawało, że takich sędziów było 53. W takiej sytuacji znalazła się m.in. prezes Sądu Okręgowego w Warszawie Beata Najjar. To, że sędziowie dalej pozostają na stanowisku, uzasadniono tym, że w związku z sytuacją wokół „wadliwej" KRS, postępowania w ich sprawie się nie zakończyły.
Jeden z priorytetów nowej Rady
Obecna KRS podjęła już decyzje o zgodzie na dalsze orzekanie sześciu sędziów po 65. roku życia. Przewodniczący Zawistowski przyznaje w rozmowie z Prawo.pl, że sytuacje związane z przebiegiem postępowań dotyczących wyrażenia zgody na dalsze orzekanie są różne. - 15 czerwca Rada zajmowała się tylko takimi przypadkami i wyraziła zgodę na orzekanie przez sześciu sędziów. Wcześniej spotkali się z odmową poprzedniej KRS i w związku z tym złożyli odwołania. Te uchwały wcześniejsze, odmowne zostały przez nową Radę uchylone - mówi Zawistowski.
Jak dodaje, w sumie wniosków dotyczących zgody na dalsze orzekanie jest kilkadziesiąt.
Z tym, że część to są wnioski składane do poprzedniej KRS, część wniosków adresowano do nowej Rady. A 30 wniosków nie było w ogóle rozpoznanych. Będziemy starali się je rozpoznać jak najszybciej. Zdecydowałem się na powołanie kilku kolejnych zespołów, które tym się zajmą, i w przyszłym tygodniu te sprawy będą rozpoznane. Kryteria są czytelne. Wnioski muszą spełniać wymogi formalne związane z wiekiem. Ale najważniejszym kryterium powinien być interes wymiaru sprawiedliwości. W dotychczasowych postępowaniach KRS brała pod uwagę stan obsadzenia stanowisk sędziowskich w sądach i dotychczasowy przebieg służby sędziów, którzy te wnioski złożyli. Tu chodziło o terminowość sporządzania uzasadnień, sprawność postępowań, okres korzystania ze zwolnień lekarskich. Są brane pod uwagę również opinie prezesów sądów na temat dalszego orzekania przez sędziów z długim doświadczeniem zawodowym – podkreśla przewodniczący.
Szansa w sytuacji kryzysu kadrowego
Przewodniczący podkreśla równocześnie, że jest około tysiąca nieobsadzonych etatów sędziowskich w Polsce.
A więc można powiedzieć, że właściwie we wszystkich sądach są braki kadrowe, a możliwość dalszego orzekania przez sędziów zbliżających się do 65 lat daje szansę na utrzymanie obecnych stanowisk. Proces powoływania na nowe, zwalniane miejsca nie odbywa się szybko. Nie są jeszcze ogłoszone konkursy i trzeba zakładać, że to jest perspektywa kilku miesięcy, zanim Rada te wnioski będzie w stanie rozpoznać – mówi, dodając, że dlatego tak ważne jest, by sędziowie, którzy mogą orzekać dalej, „pozostawali w służbie".
Czytaj: Nowa KRS "przywraca" sześciu sędziów ze stanu spoczynku>>
MS proponuje zmianę przepisów
W opiniowaniu jest projekt zmian w Prawie o ustroju sądów powszechnych, zgodnie z którym sędzia sam zdecyduje, czy może orzekać po 65. roku życia. Jeśli będzie czuł się na siłach, poinformuje o takiej woli prezesa „swojego" sądu apelacyjnego – nie później niż na sześć miesięcy i nie wcześniej niż na dwanaście miesięcy przed urodzinami. Będzie musiał dodać do takiego oświadczenia zaświadczenie lekarskie potwierdzające, że jego stan zdrowia na to pozwala. Następnie prezes „niezwłocznie" zawiadomi o tym ministra sprawiedliwości i KRS – wynika z projektu noweli Prawa o ustroju sądów powszechnych.
Z punktu widzenia konstytucyjnych zasad niezawisłości sędziów i niezależności sądów, ale i racjonalnej oceny dotyczącej tego, w jaki sposób, najbardziej obiektywny i wolny od uznaniowości jakichkolwiek organów, winno być ukształtowane otoczenie prawne normujące pełnienie funkcji orzeczniczych, a także dostrzegając potrzebę możliwie jak najszerszego korzystania przez wymiar sprawiedliwości z doświadczonych sędziów, pożądanym rozwiązaniem jest dokonanie rewizji przepisów art. 69 u.s.p. i uzależnienie możliwości dalszego orzekania przez sędziów, którzy osiągnęli wiek uprawniający do przejścia w stan spoczynku, wyłącznie od ich indywidualnej decyzji oraz możliwości dalszego pełnienia obowiązków sędziowskich, ocenianej przez właściwego specjalistę z zakresu medycyny, bez prawa ingerencji w tym zakresie przez jakikolwiek organ – wskazano w uzasadnieniu.
Kolejna zmiana to par. 1d w art. 69 Prawa o ustroju sądów powszechnych – zgodnie z nim taki sędzia będzie mógł, na swój wniosek, uczestniczyć w przydziale spraw w wymiarze zmniejszonym o nie mniej niż 25 proc. i nie więcej niż 75 proc., jeżeli nie pełni w sądzie funkcji, z wyłączeniem funkcji wizytatora lub koordynatora do spraw mediacji. Zmniejszony udział w przydziale spraw ustalać się będzie zgodnie z wnioskiem sędziego, złożonym z co najmniej dwumiesięcznym uprzedzeniem. Taka zmiana udziału w przydziale spraw będzie mogła następować nie częściej niż co sześć miesięcy.
Przepisy do zmiany, bo niekonstytucyjne?
Na problem zwraca uwagę adwokat Paweł Dziekański, Kancelaria Dziekański Chowaniec Ajs, Zakład Prawa Karnego INP PAN.
W mojej ocenie art. 69 par. 1b p.u.s.p. jest niezgodny z Konstytucją. Jest tak z uwagi na zasadę nieusuwalności sędziów oraz przepis art. 180 ust. 4 Konstytucji, że ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie przechodzą w stan spoczynku. Od organu (zwłaszcza działającego wbrew standardowi konstytucyjnemu) nie może zależeć decyzja w przedmiocie dalszego orzekania sędziego, oparta zwłaszcza na nieostrych, pojemnych przesłankach, o których mowa w art. 69 par. 1b p.u.s.p. Dlatego należałoby przywrócić przepisy obowiązujące przed 12 sierpnia 2017 r., które nie uzależniały dalszego orzekania sędziego od decyzji (i to wydaje się uznaniowej) jakiegokolwiek organu, a wymagały spełnienia obiektywnych przesłanek – złożenia oświadczenia oraz przedstawienia zaświadczenia o stanie zdrowia – podkreślał.
Czytaj: Sędzia powinien być w stanie spoczynku a orzeka dalej - wyroki będą podważane>>
