Odrębne postępowanie gospodarcze zniknie po zmianach w prekluzji dowodowej
Zapowiadana likwidacja odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych wydaje się być przesądzona, chociaż nie nastąpi to – jak w procedurze konsumenckiej – już w obecnie zaproponowanym pakiecie zmian w procedurze cywilnej. Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego jest co do tego przekonana, ale chce tę zmianę połączyć z wprowadzeniem nowych i efektywnych ogólnych regulacji dotyczących organizacji postępowania i koncentracji materiału procesowego.
Przepisy o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych zostały przywrócone do procedury cywilnej w 2019 roku, nowelizacją kodeksu postępowania cywilnego nazwaną przez jej autorów „wielką”. Jednak od razu spotkała się ona z w zasadzie jednoznacznie negatywną oceną w nauce prawa. W piśmiennictwie, podobnie jak przed pierwotnym zniesieniem postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych ustawą z 16 września 2011 r., kwestionowano przede wszystkim samą potrzebę regulowania w sposób odrębny postępowań z udziałem przedsiębiorców, podnosząc, że w zdecydowanej większości systemów prawnych nie wyodrębnia się postępowania w tego rodzaju sprawach. Zwracano też uwagę, że – zwłaszcza wobec braku obowiązkowego zastępstwa stron przez adwokatów lub radców prawnych – przepisy regulujące postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych są zbyt skomplikowane dla znacznej części przedsiębiorców, zwłaszcza osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą.
Czytaj: Duża reforma procedury cywilnej 2019 - zmiany już wchodzą w życie>>
Chociaż prawnicy widzieli w tej regulacji też pewne zalety. Np. według Piotra Golędzinowskiego, radcy prawnego z kancelarii Wardyński i Wspólnicy, przepisy wprowadzone w 2019 r. stosunkowo jasno regulują kwestię tego, co jest sprawą gospodarczą. – Jednak w ogóle nie przyczyniły się one do szybszego rozpoznawania tego rodzaju sporów – a to miało być ich głównym celem. Ich skutek jest wręcz przeciwny. Uniemożliwiając modyfikowanie powództw czy występowanie z powództwami wzajemnymi, doprowadziły one do niepotrzebnego zwiększenia liczby postępowań. To dodatkowo obciążyło sądy – powiedział Prawo.pl.
Czytaj: Specjalna procedura gospodarcza do likwidacji wraz z uporządkowaniem prekluzji>>
Docelowo do likwidacja, ale wcześniej zasady koncentracji materiału
Komisja Kodyfikacyjna, która opublikowała niedawno projekt dużej nowelizacji procedury cywilnej, uznała, że z argumentami tymi należy się zgodzić, a w konsekwencji nie powinno ulegać wątpliwości, że docelowo sprawy z udziałem przedsiębiorców powinny podlegać rozpoznaniu według ogólnych przepisów o procesie, z zastrzeżeniem ewentualnych nieznacznych odstępstw, dla których nie ma potrzeby tworzenia postępowania odrębnego. - Podczas posiedzenia w tej sprawie wszyscy członkowie zespołu, nie było ani jednego głosu przeciwnego, byli za zniesieniem odrębnego postępowania konsumenckiego, już w pierwszym rzucie tych zmian, a potem odrębnego postępowania gospodarczego. Tu też opinia członków zespołu i współpracujących z nim ekspertów jest jednoznaczna, zdecydowanie przeciwko odrębności tych postępowań – powiedział w wywiadzie dla Prawo.pl wiceprzewodniczący Komisji prof. Wojciech Kocot, cywilista z Uniwersytetu Warszawskiego.
Czytaj: Prof. Kocot: Komisja kodyfikacyjna na początek sprząta w prawie cywilnym>>
Zdaniem Komisji dla rozpoznawania tych spraw pożądane jest natomiast zachowanie dotychczasowej struktury ustrojowej, zakładającej funkcjonowanie osobnych wydziałów gospodarczych w sądach powszechnych.
Wcześniej zmiany w organizacji postępowania i koncentracji materiału procesowego
W toku prac nad projektem uznano jednak, że uchylenie przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych nie może nastąpić bez wprowadzenia nowych i efektywnych ogólnych regulacji dotyczących organizacji postępowania i koncentracji materiału procesowego. - Zamierzamy to zrobić w kolejnym projekcie nowelizacji, który będzie miał charakter bardziej koncepcyjny i będzie miał na celu uregulowanie tych kwestii, co do których jeszcze nie zdążyliśmy przygotować propozycji rozwiązań – powiedział Prawo.pl członek Komisji prof. Marcin Dziurda, także cywilista z UW. Jak wyjaśnił, odłożenie w czasie zniesienia odrębnej procedury gospodarczej wynika z tego, że to – zdaniem Komisji – powinno nastąpić jednocześnie z solidnym uregulowaniem zasad prekluzji dowodowej.
Chyba najważniejszą rzeczą, co do której jeszcze nie mamy uzgodnień, ani gotowych rozwiązań, jest koncentracja materiału procesowego. Czyli do kiedy można zgłaszać twierdzenia i dowody i jaka ma być organizacja postępowania. To, obok szeregu innych zagadnień, zostanie opracowane w drugiej nowelizacji. I z tego m.in. względu nie ma jeszcze propozycji uchylenia przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych. Bo Komisja uznała, że aby uchylić te przepisy, trzeba wprowadzić dobre ogólne przepisy o koncentracji materiału procesowego, a nie są one jeszcze zaprojektowane – wyjaśnił prof. Dziurda.
Komisja Kodyfikacyjna przypomina, że spójny i kompleksowy system koncentracji materiału procesowego wprowadzony równolegle z uchyleniem postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych w 2012 r., został uchylony ustawą nowelizującą z 2019 r., a obecne niestosowane w istocie w praktyce i niewydolne narzędzia w tej materii są niewystarczające dla spraw gospodarczych, co skutkowałoby ryzykiem wydłużenia czasu rozpoznawania tych spraw ze szkodą dla stron i obrotu gospodarczego. Przyjęcie nowych rozwiązań w zakresie koncentracji materiału procesowego wymaga jednak dłuższego czasu, toteż na obecnym etapie w projekcie zakłada się utrzymanie przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych.
Małe usprawnienie obecnej procedury
Komisja Kodyfikacyjna w swoim projekcie proponuje tylko stosunkowo niewielkie zmiany, które mają na celu usprawnienie postępowania odrębnego w sprawach gospodarczych w jego obecnym kształcie. I tak np., jeżeli dojdzie do wydania nakazu zapłaty, to wszystkie twierdzenia i dowody pozwany powinien powołać w zarzutach albo sprzeciwie. Jak podkreślają autorzy projektu, w rezultacie także w razie wydania w sprawie gospodarczej nakazu zapłaty koncentracja materiału dowodowego będzie obustronna, a zatem bardziej efektywna.
Przewiduje się też wydłużenie do dwóch tygodni terminu na powołanie przez stronę działającą bez zawodowego pełnomocnika twierdzeń i dowodów po doręczeniu pouczeń. Dotychczasowy termin tygodniowy został uznany za zbyt krótki. Inna propozycja zakłada, że w razie wyznaczenia w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych posiedzenia przygotowawczego, twierdzenia i dowody przedstawiane przez strony w trakcie tego posiedzenia - aż do zatwierdzenia projektu planu albo sporządzenia planu rozprawy - nie będą podlegać pominięciu, nawet jeśli wcześniej doszło do upływu terminów.
Przewiduje się ponadto wydłużenie do miesiąca terminu na powoływanie przez stronę w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych twierdzeń i dowodów w sytuacji, gdy ich powołanie stało się możliwe dopiero po upływie terminów przewidzianych w art. 458 par. 1-3 lub potrzeba ich powołania wynikła po tej chwili. Zdaniem Komisji Kodyfikacyjnej, przewidziany obecnie termin dwutygodniowy może być zbyt krótki dla stron, zwłaszcza że z jego upływem wiążą się istotne konsekwencje procesowe.
