Wnioski o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego z powodu złożenia przez nich zdań odrębnych do uchwały składu trzech połączonych Izb z 23 stycznia 2020 r. są konsekwentnie oddalane. Uchwała ta wiąże zarówno osoby, które ją poparły, jak i te, które złożyły od niej zdanie odrębne. Nie stanowi braku bezstronności także orzekanie razem z tzw. neo-sędziami – taki jest sens ostatnich orzeczeń.
W marcu 2023 r. obrońca skazanego J. B. wniósł o wyłączenie od udziału w sprawie sędziego Sądu Najwyższego Dariusza Kali.
Wniosek swój obrońca uzasadnił wskazując, że skarga kasacyjna wywiedziona przez niego opiera się przede wszystkim na argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020r.( sygn. akt BSA 1-4110-1/20).
Czytaj też: Prof. Kardas: Mamy obowiązek składania wniosków o wyłączenie sędziów>>
Z tej uchwały obrona wywodzi argumenty o nienależytej obsadzie sądu II instancji, tymczasem wylosowany do udziału w sprawie sędzia Kala złożył zdanie odrębne od tej uchwały, co wskazywać miałoby na to, że nie zgadza się z jej treścią. A to z kolei mogłoby rzutować na jego ocenę zarzutów kasacyjnych w tej sprawie.
Czytaj w LEX: Szpyrka Michalina, Omówienie do uchwały SN z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 >
Sędzia sprawozdawca Jerzy Grubba zgodził się z obrońcą, że zaistniała w sprawie sytuacja, w istocie pozornie, ale mogłaby a priori wskazywać na negatywne nastawienie sędziego do postawionych w sprawie zarzutów. Stwierdził jednak, że nie można ignorować i tego, że przywoływana we wniosku uchwała połączonych izb SN, aczkolwiek w pewnej przestrzeni kategoryczna, nie stanowi jednoznacznego wskazania dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Kategoryczność owej uchwały odnosi się wyłącznie do sędziów Sądu Najwyższego. Nie jest natomiast już takim wskazanie odnoszące się do sędziów sądów powszechnych, którzy otrzymali nominacje w następstwie złożonego przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w trybie określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017r. o zmianie ustawy o KRS.
Słusznie – zdaniem sędziego Grubby - obrona wskazuje tu na rozwinięcie argumentacji co do omawianej kwestii zawarte w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2022r. – sygn. akt I KZP 2/22. Przytaczając te argumenty nie dostrzega jednak już tezy 2 uchwały z 2 czerwca 2022r. wskazującej, że „brak podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 par. 1 pkt 2 k.p.k. Taka sytuacja zachodzi jedynie w stosunku do sędziów Sądu Najwyższego, którzy otrzymali nominacje w takich warunkach”.
W tej sytuacji SN stwierdził, że wskazywana uchwała połączonych Izb SN ma moc zasady prawnej, a zatem wiąże zarówno osoby, które ją poparły, jak i te, które złożyły od niej zdanie odrębne. Jednak - z dotychczasowego orzecznictwa SN nie wynika, aby sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po dniu 17 stycznia 2018r., nie spełniał minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem był nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 par. 1 pkt 2 kpk. Sytuacja taka wymaga przeprowadzenia testu bezstronności.
Czytaj w LEX: Test bezstronności (niezawisłości) sędziego w praktyce >
W tej sytuacji argumentacja obrony, na obecnym etapie postępowania nie dostarczyła przekonujących argumentów za przyjęciem, że sędzia Kala powinien zostać wyłączony od udziału w omawianej sprawie ze względu na wątpliwości co do jego bezstronności.
Podobne wnioski o wyłączenie sędziów, którzy złożyli votum separatum do uchwały trzech Izb SN składane są w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej SN.
I tak - wniosek obrońców o wyłączenie sędziego Dariusza Kali i sędziego Wiesława Kozielewicza od udziału w sprawie sędziego Igora Tulei z powodu niestosowania się do uchwały trzech Izb SN, nie został uwzględniony przez sędziego Marka Siwka ( syg. akt II ZO 81/22).
Obrońcy Igora Tulei uznali, że Kala i Kozielewicz orzekając z sędziami powołanymi przez neoKRS nie spełniają wymogów niezawisłości.
Był to wniosek o wyłączenie sędziego w sprawie, której przedmiotem jest wyłączenie.
Sędzia rozpoznający sprawę wyłączenia, Marek Siwek zwrócił uwagę, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego stronie nie przysługuje wniosek o wyłączenie sędziego wyznaczonego do rozpoznania wniosku o wyłączenie innego sędziego.
Przykładem jest postanowienie z 23 listopada 2004 r., o sygnaturze V KK 195/04. Sąd Najwyższy wskazał wówczas, że w rozumieniu art. 41 k.p.k. "sprawą" jest postępowanie zmierzające do rozpoznania i orzekania o głównym przedmiocie procesu. Takie stanowisko Sąd Najwyższy wyraził również w postanowieniu z 23 czerwca 2008 r., WD 1/08, gdzie wprost wskazano, że „sprawą” nie jest odrębnie uregulowane postępowanie w przedmiocie wyłączenia.
Czytaj w LEX: Neo-KRS łamie prawo do rzetelnego procesu. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 15 marca 2022 r., 43572/18 (Grzęda) >
Według SN w postępowaniu, w którym ma zapaść rozstrzygnięcie co do kwestii, która nie jest głównym przedmiotem procesu ustawa karnoprocesowa w ogóle nie przewiduje postępowania w przedmiocie wyłączenia, czego konsekwencją jest fakt, że wniosek który jest w takiej sytuacji procesowej złożony, nie może być przedmiotem procedowania. A w konsekwencji zostać rozpoznany.
Czytaj w LEX: Proceduralna reakcja Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na kryzys praworządności w Polsce >
