Komornicy sądowi nie mogą samodzielnie w systemie teleinformatycznym KAS sprawdzać PIT-ów dłużników alimentacyjnych. O informacje muszą za każdym razem wnioskować. Zdaniem prawników, automatyczny dostęp do baz KAS, na wzór tego, jaki od 8 lipca 2026 r. ma ZUS i PIP, pomógłby skuteczniej ścigać „alimenciarzy”. Według komorników, sam dostęp do zeznań PIT nie zwiększy istotnie skuteczności egzekucji - lepszy byłby dostęp do KSEF. Problemem są też przepisy dotyczące ochrony wynagrodzenia za pracę.
Jak pisaliśmy w serwisie Prawo.pl, projekt ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz niektórych innych ustaw, w wersji z 18 marca 2026 r., który trafił do konsultacji wewnętrznych, przewidywał dodanie do ustawy o KAS nowego art. 52ab, który umożliwiałby ZUS dostęp do baz KAS w systemie teleinformatycznym. Prace nad nim zamarły, a przepisy zapewniające szeroki, automatyczny dostęp nie tylko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ale i Państwowej Inspekcji Pracy, pojawiły się w nowelizacji ustawy o PIP, o czym też pisaliśmy w serwisie Prawo.pl i obowiązują od 8 lipca 2026 r. Przy tej okazji ustawodawca nie zdecydował się jednak na „podpięcie” do systemu teleinformatycznego także komorników sądowych.
- Komornicy już dziś mogą pytać urzędy skarbowe o dłużników alimentacyjnych, ale nie zawsze pewnie uzyskują satysfakcjonującą ich odpowiedź. Gdyby natomiast Ministerstwo Finansów objęło komorników automatyczną wymianą informacji, tak jak to chciało zrobić w przypadku danych przekazywanych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (w projektowanym art. 52ab Ordynacji podatkowej), z tą tylko różnicą, że informacje byłyby udzielane komornikom na ich wniosek składany elektronicznie w konkretnej sprawie, a pozyskane w ten sposób informacje mogłyby być wykorzystane w sprawach egzekucyjnych wobec dłużników alimentacyjnych, to mogłoby ułatwić egzekucję od dłużników alimentacyjnych. Oczywiście dostęp nie mógłby być dla komorników nieograniczony i dotyczyć wszystkich informacji, które posiada KAS, lecz dotyczyć informacji o faktycznych źródłach przychodów, posiadanym majątku i kapitale - mówi serwisowi Prawo.pl Przemysław Hinc, doradca podatkowy i prezes zarządu w kancelarii PJH Doradztwo Gospodarcze. I zaznacza: - Oczywiście należałoby też odpowiednio dostosować prawo, by objąć komorników tajemnicą skarbową w odniesieniu do tak pozyskanych informacji i wyraźnym zakazem wykorzystywania tak pozyskanych danych w innych postępowaniach, niż egzekucja, prowadzona wobec dłużnika alimentacyjnego. W pozostałych sprawach, tak jak ma to miejsce już dzisiaj, komornicy sądowi mogą zasięgać informacji z systemów KAS na wniosek, na co pozwala im przepis art. 299 Ordynacji podatkowej.
Czytaj również:
PIP nie skorzysta z danych KAS i ZUS automatycznie>>
ZUS dowie się wszystkiego o wszystkich z automatu i bez pisania wniosków>>
Od 1 lipca 2023 r. obowiązuje art. 299 par. 3 pkt 8 ustawy - Ordynacja podatkowa, na mocy którego organy podatkowe udostępniają informacje zawarte w aktach spraw podatkowych, m.in. komornikom sądowym w związku z wykonywaniem zadań, o których mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1-3, oraz czynności, o których mowa w art. 3 ust. 4 pkt 1a ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1458, z 2025 r. poz. 1018 i 1172 oraz z 2026 r. poz. 26), oraz administracyjnym organom egzekucyjnym w związku z toczącym się postępowaniem egzekucyjnym lub zabezpieczającym.
O to, czy KAS pomaga komornikom w ustaleniu sytuacji majątkowej dłużników alimentacyjnych oraz czy wprowadzenie samodzielnego dostępu do PIT-ów dłużników alimentacyjnych jest rozważane, zapytaliśmy Ministerstwo Finansów. Przy tej okazji poprosiliśmy też o dane dotyczące postępowań w zakresie przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za lata 2024 – 2025 i I połowę 2026, czyli postępowań, jakie prowadzi skarbówka, gdy stwierdzi, że dana osoba ma majątek większy niż deklarowane przez nią przychody albo sytuacja wskazuje, że ma źródła przychodów, których nie ujawniła i od których nie zapłaciła podatku PIT.
Przewodnik po zmianach w Ordynacji podatkowej od 1.10.2026 r. - czytaj w LEX >
- Ministerstwo Finansów, jak również nadzorowane organy nie prowadzą postępowań mających na celu ustalenie sytuacji majątkowej dłużników alimentacyjnych na potrzeby sądowych postępowań egzekucyjnych - przekazało nam MF. Potwierdziło, że komornicy sądowi nie mają samodzielnego dostępu do zeznań podatkowych dłużników, w tym alimentacyjnych. - W przypadku konieczności pozyskania takich danych komornicy mają możliwość złożenia za pośrednictwem eUrzędu Skarbowego wniosku WUD-1K (wniosek sądowego organu egzekucyjnego o udzielenie informacji) do Szefa KAS w celu uzyskania niezbędnych informacji w tym zakresie. Podstawą wystąpienia komorników jest art. 299 par. 5a w związku z par. 3 pkt 8 i par. 4 pkt 2 Ordynacji podatkowej - przekazało ministerstwo. I dodało:- Aby usprawnić obsługę komorników w serwisie eUrząd Skarbowy (eUS) udostępniliśmy usługę, która polega na automatyzacji obsługi wniosków komorników sądowych o udostępnienie informacji. Komornicy sądowi wysyłają ustrukturyzowane wnioski za pomocą systemu, w którym prowadzą postępowania i odbierają odpowiedzi tą samą drogą. Jest to możliwe dzięki komunikacji i wymianie danych między systemami. Jeżeli wniosek komornika dotyczy danych zawartych w systemach Krajowej Administracji Skarbowej i nie wymaga dodatkowej analizy, jego obsługa trwa kilka minut.
Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w prawie pracy 2026 r. >
- KAS nie prowadzi działań mających na celu ustalanie sytuacji majątkowej dłużników alimentacyjnych na potrzeby postępowań egzekucyjnych prowadzonych przez komorników. Ustalenie majątku dłużnika pozostaje zadaniem komornika, który korzysta z instrumentów przewidzianych w przepisach prawa oraz zwraca się o informacje do uprawnionych instytucji, w tym do Krajowej Administracji Skarbowej - potwierdza Przemysław Małecki, rzecznik prasowy Krajowej Rady Komorniczej. Jak zaznacza, komornicy nie mają bezpośredniego dostępu do zeznań podatkowych dłużników. Mogą natomiast uzyskiwać informacje od KAS za pośrednictwem elektronicznych wniosków WUD-1K składanych przez e-Urząd Skarbowy. - W ostatnich latach wymiana informacji została w znacznym stopniu zautomatyzowana, dzięki czemu odpowiedzi w wielu przypadkach przekazywane są w bardzo krótkim czasie - podkreśla.
- Z punktu widzenia skuteczności postępowania egzekucyjnego nie uważamy jednak, aby bezpośredni dostęp do zeznań PIT stanowił rozwiązanie, które mogłoby w istotny sposób zwiększyć efektywność egzekucji. Zeznanie podatkowe przedstawia przede wszystkim dane historyczne dotyczące dochodów osiągniętych w poprzednim roku podatkowym. Dla komornika znacznie większe znaczenie mają informacje pokazujące aktualną sytuację majątkową dłużnika - wskazuje Przemysław Małecki. I dodaje: - Jeżeli natomiast rozważać rozszerzenie katalogu danych dostępnych komornikom, większą wartość praktyczną miałby dostęp do systemu KSEF. Dane te pozwalają ocenić bieżącą aktywność gospodarczą przedsiębiorcy, jego kontrahentów oraz rzeczywiste obroty, co w praktyce może znacznie skuteczniej służyć ustalaniu majątku niż roczne zeznanie podatkowe.
Rzecznik prasowy KRK zwraca przy tym uwagę na kwestię, która z perspektywy skuteczności postępowania egzekucyjnego ma dziś znacznie większe znaczenie niż ewentualne rozszerzanie dostępu do danych podatkowych. - Sam dostęp do zeznań PIT nie spowoduje istotnego wzrostu skuteczności egzekucji. Znacznie większym problemem są obecnie obowiązujące przepisy dotyczące ochrony wynagrodzenia za pracę. W ostatnich latach minimalne wynagrodzenie znacząco wzrosło, a wraz z nim wzrosła także część dochodu całkowicie wyłączona spod egzekucji. W efekcie coraz częściej komornicy prowadzą postępowania wobec osób osiągających regularne dochody z pracy, jednak egzekucja z wynagrodzenia pozostaje w całości lub w znacznej części niemożliwa - mówi Przemysław Małecki. - Paradoksalnie większą skuteczność egzekucji obserwujemy dziś w przypadku rent i emerytur niż wynagrodzeń za pracę. Trudno uznać taki stan za racjonalny. Świadczenia emerytalno-rentowe trafiają przecież do osób, które z reguły wymagają większej ochrony socjalnej niż osoby aktywne zawodowo - zaznacza.
Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w prawie pracy 2026 r. >
Jak podkreśla Przemysław Małecki, na ten problem KRK zwraca uwagę regularnie, a ostatnio został on również zauważony w przestrzeni medialnej, gdzie zwrócono uwagę, że obecny model ochrony dochodów coraz częściej chroni nie tych, którzy rzeczywiście wymagają szczególnej ochrony, lecz osoby wykorzystujące fakt, że minimalne wynagrodzenie nie jest już świadczeniem o tak niskiej wartości jak jeszcze kilka lat temu. - Wymaga to poważnej dyskusji o wyważeniu ochrony dłużnika i praw wierzyciela oraz dostosowaniu przepisów do obecnych realiów gospodarczych. Dlatego, jeśli mówimy o rozwiązaniach, które mogłyby realnie zwiększyć skuteczność egzekucji sądowej, większe znaczenie niż rozszerzanie dostępu do zeznań PIT miałaby dyskusja nad racjonalnym ukształtowaniem przepisów dotyczących ochrony wynagrodzenia za pracę - twierdzi Małecki.
O to, czy i na jakim etapie są prace nad obniżeniem procentowej wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę nie podlegającego egzekucji komorniczej zapytaliśmy Ministerstwo Sprawiedliwości. - Zagadnienia dotyczące kształtowania zakresu ochrony przed egzekucją sądową wynagrodzeń za pracę pozostają we właściwości Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Wobec tego odejście od rozwiązania prawnego, w myśl którego, w przypadku egzekucji świadczeń niealimentacyjnych ochronie przed egzekucją podlega wynagrodzenie minimalne za pracę w pełnej wysokości, wymaga wprowadzenia zmian w ustawie Kodeks pracy - przekazało MS.
Kwestię kwoty wolnej od potrąceń reguluje art. 87(1) par. 1 pkt 1 k.p. Zgodnie z nim, wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:
A jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, to kwoty określone w par. 1 ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy (par. 2).
- Przepis ten ma charakter socjalny, pełni funkcję ochronną i jest instrumentem zabezpieczającym materialne interesy pracowników. Jest także wyrazem funkcji alimentarnej wynagrodzenia za pracę, które stanowi źródło utrzymania pracownika i jego rodziny - zaznaczyło Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na nasze pytania. Dalej zaś wyjaśniło, że w polskim systemie prawnym kategoria minimalnego wynagrodzenia pełni istotną funkcję ekonomiczną i socjalną, jest też ważną kategorią polityki społeczno-gospodarczej. Jest również kluczowym mechanizmem społeczno-gospodarczym, który realizuje szereg istotnych zadań zarówno dla pracowników, jak i całego rynku pracy.
- Wynagrodzenie minimalne odgrywa istotną rolę w ograniczaniu ubóstwa i zmniejszaniu nierówności dochodowych, chroni pracowników przed nieproporcjonalnie niskim wynagrodzeniem za wykonaną pracę i przed sytuacją, w której praca nie zapewnia środków do życia. Zapewnia także bezpieczeństwo finansowe i godne warunki życia. W związku z tym, zasadne jest przyjęcie progu wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę jako kwoty wolnej od potrąceń przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne. Omawiana kwestie jest złożona i wymaga dalszych, pogłębionych analiz. Na obecnym etapie nie są prowadzone prace legislacyjne nad zmianą Kodeksu pracy w zakresie kwot wolnych od potrąceń z wynagrodzenia (art. 87[1] k.p.) - czytamy w odpowiedzi MRPiPS.
Czytaj również:
Im wyższe wynagrodzenie minimalne za pracę, tym niższa skuteczność egzekucji>>
Na ręce Rolex, a przed sądem najniższa krajowa - alimenciarz nadal ukrywa dochody>>
To, że wgląd w majątki i dochody podatników, a zwłaszcza osób uchylających się od obowiązku alimentacyjnego, ma sens, potwierdzają dane MF. Jak bowiem przekazał nam resort finansów, urzędy skarbowe oraz urzędy celno-skarbowe przeprowadziły łącznie 595 postępowań podatkowych w zakresie przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych, w tym w 2024 roku – 259, w 2025 roku – 298 i w I kwartale 2026 roku – 38. Łączna kwota zobowiązania podatkowego określonego z tego tytułu w decyzjach podatkowych wyniosła 68 852 923 zł w tym, w 2024 roku – 27 844 100 zł, w 2025 roku – 37 196 725 zł i w I kwartale 2026 roku – 3 812 098 zł.
Zobacz też w LEX: Przegląd projektów rozporządzeń i ustaw z zakresu prawa pracy >
