Senior może łatwo stracić ulgę w PIT
Ulga dla seniorów miała być zachętą do dłuższej aktywności na rynku pracy. W praktyce okazuje się jednak, że opłaca się niewielu osobom, bo wymaga co do zasady odrzucenia emerytury. Najwięcej zaoszczędzić na podatku mogą ci, którzy przed przejściem na emeryturę pobiorą odprawę i nagrodę jubileuszową. Korzystanie z ulgi może być jednak podatkową pułapką w razie śmierci małżonka. Eksperci ostrzegają, że jeśli wdowiec pobierze rentę rodzinną, może dopłacać podatek za cały rok.
Chodzi o obowiązującą od 1 stycznia 2022 r. ulgę przewidzianą w art. 21 ust. 1 pkt 154 ustawy o PIT, którą osoby uprawnione rozliczą w zeznaniu za 2025 r., składanym do końca kwietnia. Mogą z niej skorzystać osoby, które mimo nabycia uprawnień do emerytury czasowo zrezygnowali z jej pobierania i pozostali aktywni zawodowo.
- Ulga dla pracujących seniorów została wprowadzona jako zwolnienie z podatku dochodowego dla osób, które osiągnęły wiek emerytalny, lecz kontynuują pracę i nie pobierają emerytury ani renty. Zwolnione z podatku są przychody do 85 528 zł rocznie. Oznacza to, że również do tej kwoty nie ma potrzeby potrącania w ciągu roku zaliczek na PIT od wynagrodzenia dla seniora - wyjaśnia Adam Allen, doradca podatkowy, wspólnik w Thedy & Partners, który zwraca uwagę na istotny problem, który osoby korzystające z ulgi mogą mieć po śmierci małżonka.
Preferencja przysługuje kobietom powyżej 60. roku życia oraz mężczyznom powyżej 65. roku życia. Zwolnienie dotyczy przychodów: z pracy, z umów zlecenia oraz z działalności gospodarczej (opodatkowanej według skali podatkowej, 19 proc. podatkiem liniowym i ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych).
Warunkiem jest, by z tytułu uzyskania tych przychodów podatnik podlegał ubezpieczeniom społecznym. Nie można też otrzymywać emerytury lub renty rodzinnej, o których mowa w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Renta rodzinna odbiera ulgę dla seniorów
- Z ulgi wyłączone zostały również te osoby, które pobierają rentę rodzinną. To świadczenie przysługujące w sytuacji śmierci członka rodziny, czyli najczęściej małżonka. Niestety, w przepisach jest pułapka, ponieważ otrzymanie reny rodzinnej oznacza utratę prawa do ulgi dla seniorów i konieczność dopłaty PIT w rozliczeniu rocznym. Co więcej, nie zależy to od kwoty renty otrzymanej w danym roku - mówi Adam Allen.
Przypomnijmy, że prawo do renty rodzinnej ma małżonek (wdowa lub wdowiec), który do dnia śmierci pozostawał we wspólności małżeńskiej, jeśli m.in. w chwili śmierci małżonka miał skończone 50 lat lub był niezdolny do pracy. Warunkiem jest m.in., by osoba zmarła miała ustalone prawo do emerytury, albo spełniała warunki do jej uzyskania. Renta wynosi co do zasady 85 proc. świadczenia zmarłego. Nie może być niższa, niż 1978,49 zł (taki limit obowiązuje od 1 marca 2026 r.).
Adam Allen wyjaśnia, że kwota podatku do dopłaty może być dużo wyższa niż kwota pobranej w ciągu roku renty rodzinnej.
Podaje przykład osoby, która korzystała z ulgi dla seniorów przez cały 2025 r. Złożyła odpowiednie oświadczenie i jej pracodawca nie pobierał w tym czasie zaliczek na PIT. Pod koniec 2025 r. zmarł jej małżonek, a osoba ta złożyła do ZUS wniosek o rentę rodzinną.
- Nawet otrzymanie minimalnej renty rodzinnej ok. 2 tys. zł w danym roku oznacza, że cała ulga dla pracujących seniorów automatycznie przepada. Podatnik musi dopłacić w zeznaniu rocznym nawet ok. 10 tys. zł za cały rok. Czyli innymi słowy cała renta wraca do budżetu w postaci dopłaty podatku, a do tego podatnik musi dopłacić pozostałą kwotę podatku z własnej kieszeni. Logiczne byłoby co najwyżej dopłacenie podatku do kwoty pobranej renty rodzinnej w danym roku - czyli w omawianym przykładzie - do kwoty 2 tys. zł - mówi Adam Allen.
- To skrajnie niekorzystny przepis. Osoba znajdująca się w trudnej sytuacji po śmierci małżonka musi bowiem pamiętać, że jeśli korzysta z ulgi dla seniorów, to nie może się już ubiegać o rentę rodzinną. W szczególnie złym położeniu mogą znaleźć się te osoby, których małżonek zmarł pod koniec roku, bo oznacza to automatycznie dopłaty podatku za cały rok - dodaje.
Przypomnijmy, że ulga dla pracujących seniorów opłaca się co do zasady jedynie przy minimalnej emeryturze. Po zawieszeniu prawa do świadczeń na podatku od wynagrodzenia można bowiem zaoszczędzić ok. 10 tys. zł rocznie.
Odprawy emerytalne bez podatku
Po kilku latach obowiązywania ulgi wyjaśnione zostały wcześniejsze wątpliwości dotyczące m.in. wypłaty odpraw emerytalnych i nagród jubileuszowych.
- Nie ma już kontrowersji, jak należy rozumieć kryterium braku pobierania emerytury. Zwolnione z podatku są wypłaty otrzymane przez podatnika po osiągnięciu wieku emerytalnego, zanim pierwsza emerytura wpłynie na konto. Nie ma też wątpliwości, że zwolnione z podatku są odprawy emerytalne i nagrody jubileuszowe, mimo iż nie są od nich naliczane składki ZUS. Organy podatkowe przyjmują interpretację podmiotową, zgodnie z którą zwolnienie dotyczy konkretnej osoby, która płaci składki ZUS - mówi Jarosław Sekita, doradca podatkowy.
Potwierdzeniem może być m.in. interpretacja z 27 lutego 2026 r. (nr 0112-KDIL2-1.4011.133.2026.2.KF). Sprawa dotyczyła kobiety, która 28 sierpnia 2025 r., po osiągnięciu wieku emerytalnego, otrzymała nagrodę jubileuszową oraz odprawę emerytalną, a wypłatę pierwszej emerytury otrzymała 15 września 2025 r. Dyrektor KIS potwierdził, że przysługuje jej ulga.
Jak wyjaśnił dyrektor KIS, warunek „nieotrzymywania emerytury” jako warunek do zastosowania zwolnienia podatkowego powinien być spełniony na moment otrzymania przychodu, tj. na moment wypłaty należności ze stosunku pracy. Decydujące znaczenie ma data otrzymania pierwszej emerytury. Należności otrzymane przed tą datą korzystają ze zwolnienia z opodatkowania w ramach ulgi dla pracujących seniorów.
- Organy podatkowe potwierdzają również, że podatnik może skorzystać z ulgi w przypadku wynagrodzenia z umowy zlecenia od jednego podmiotu, podczas gdy składki pobierane są od wynagrodzenia wypłacanego przez inny podmiot. Negatywnie oceniane są natomiast przypadki, gdy dana osoba jest podmiotowo zwolniona z ubezpieczeń społecznych, np. policjanci czy sędziowie - dodaje Jarosław Sekita.
W interpretacji z 9 lipca 2024 r. (nr 0115-KDIT2.4011.282.2024.1.ŁS) dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej potwierdził, że zleceniodawca może zastosować ulgę do zaliczek od wynagrodzenia zleceniobiorcy, który płaci składki ZUS od wynagrodzenia wypłacanego przez inną firmę.
Z kolei w interpretacji z 2 czerwca 2023 r. (nr 0114-KDWP.4011.2.2023.2.ASZ) dyrektor KIS stwierdził, że sędzia nie skorzysta z ulgi, ponieważ nie spełnia podstawowego warunku, czyli podleganiu ubezpieczeniom społecznym.
Trzeba obliczyć, co się opłaca
- W praktyce korzystanie z ulgi może być bardzo skomplikowane ze względu na konieczność spełnienia szeregu ustawowych warunków oraz występujących w przepisach ograniczeń i wyłączeń. Potwierdzeniem tego jest choćby liczba wydawanych interpretacji - mówi Grzegorz Grochowina, szef zespołu zarządzania wiedzą w departamencie podatkowym KPMG w Polsce.
Zaznacza, że podatnik zainteresowany ulgą dla pracujących seniorów powinien najpierw przeprowadzić kalkulacje jej opłacalności w jego indywidualnej sytuacji. Może to być atrakcyjne rozwiązanie dla osób, które mają niską emeryturę ze względu na płacone w przeszłości niskie składki. Dzięki rezygnacji ze świadczeń mogą uzyskać wynagrodzenie wolne od podatku nawet do 115 tys. zł - w przypadku rozliczenia według skali. Dla osób rozliczających się według skali do limitu 85,5 tys. zł dodaje się kwotę wolną od podatku 30 tys. zł. Jednocześnie zwiększają podstawę wymiaru emerytury na kolejne lata.
- Co ważne, organy podatkowe zgadzają się, że podatnik może zrezygnować z ulgi i zacząć pobierać świadczenia w dowolnym momencie, np. w wyniku pogorszenia stanu zdrowia, ale też gdy przewiduje, że przekroczy ustawowy limit dochodów zwolnionych od podatku – dodaje Grzegorz Grochowina.
Nawet gdy płatnik pobierze w ciągu roku zaliczki na PIT, podatnik może skorzystać z ulgi w zeznaniu rocznym, o ile spełnia warunki. Wówczas jednak w wyliczeniu kwoty zwolnienia potrzebna może być pomoc pracodawcy czy zleceniodawcy.
