Nie można opodatkować trzy razy jednej transakcji

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił interpretację, zgodnie z którą pracownik otrzymujący akcje spółki matki polskiego przedsiębiorcy miałby trzykrotnie zapłacić podatek: w momencie otrzymania praw do akcji, otrzymania akcji oraz ich zbycia. To dobra wiadomość dla pracowników oraz spółek oferujących im programy motywacyjne. Na finał sprawy trzeba było jednak czekać ponad trzy lata.

Początkiem sporu była interpretacja otrzymana przez pracownika, który był uprawniony do otrzymania akcji w ramach programu motywacyjnego. Mężczyzna zapytał o konsekwencje podatkowe. Uznał, że trzymanie RSU (uprawnienie do nabycia określonej ilości notowanych na New York Stock Exchange (NYSE) akcji spółki-matki) oraz akcji spółki-matki przed dniem i po dniu 1 stycznia 2018 r. nie stanowiło dla niego przychodu podlegającego opodatkowaniu, w szczególności dochodu z innych źródeł. Przychód podlegający opodatkowaniu, bez względu na moment otrzymania RSU oraz akcji, powstaje dopiero z chwilą zbycia akcji i stanowi dla pracownika przychód z tzw. kapitałów pieniężnych, podlegający opodatkowaniu według zryczałtowanej stawki podatku w wysokości 19 proc.

Czytaj więcej: Fiskus próbuje opodatkować jedną transakcję trzy razy >>

Sądy nie zgadzają się z fiskusem

30 czerwca 2020 r. dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał interpretację indywidualną, w której uznał stanowisko podatnika za nieprawidłowe. Stwierdził, że wystąpi tu trzykrotne opodatkowanie - w momencie:

1. otrzymania praw do akcji,
2. otrzymania akcji,
3. zbycia akcji.

Z takim podejście nie zgodził się ani WSA w Gdańsku (sygn. I SA/Gd 819/20) ani NSA (sygn. II FSK 452/21).

- W interpretacji podatkowej skarbówka doszła wniosku, że otrzymanie przez pracownika akcji spółki matki polskiego przedsiębiorcy wiąże się z koniecznością trzykrotnego zapłacenia podatku: raz w momencie otrzymania jednostek RSU, drugi raz w momencie ich zamiany na akcje a trzeci raz przy sprzedaży akcji. Sprawa była o tyle nietypowa, że w podobnych sprawach organy podatkowe twierdziły, że dochodzi "jedynie" do opodatkowania dwukrotnego, a nie jak w tej sytuacji trzykrotnego. Zdaniem NSA fiskus był w błędzie, i zarówno w stanie prawnym obowiązującym przed jak i po 2018 rokiem, opodatkowanie występuje jednokrotnie na etapie sprzedaży akcji - mówi Arkadiusz Łagowski, doradca podatkowy, partner w Chojnacka & Łagowski Doradcy Podatkowi, pełnomocnik w sprawie.

Zobacz procedurę: Opodatkowanie zysków kapitałowych >

Wielokrotne opodatkowanie sprzeczne z Konstytucją 

NSA oddalił skargę kasacyjną organów podatkowych i zgodził się ze stanowiskiem WSA w Gdańsku. Zgodnie z wyrokiem dyrektor KIS uznając, że przyznanie RSU przez spółkę amerykańską stanowi dla skarżącego przychód z innych źródeł (o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy o PIT), zaś zbywając otrzymane za RSU akcje, osiąga przychód z kapitałów pieniężnych (art. 10 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o PIT) narusza zasadę opodatkowania tego samego dochodu tylko z jednego źródła. Podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z kapitałów pieniężnych) w okolicznościach niniejszej sprawy narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP.

Według sądów obu instancji podwójnemu opodatkowaniu miało zapobiegać wprowadzenie przepisu art. 24 ust. 11 ustawy o PIT. Uznanie, że w sytuacji nieodpłatnego nabycia akcji (udziałów) dochód powstaje dopiero w momencie ich zbycia powoduje również jednakowe obciążenie podatkowe podatników nabywających akcje nieodpłatnie i podatników nabywających akcje odpłatnie. Każdy z nich zapłaci podatek wyłącznie od faktycznego przyrostu majątku w wyniku zbycia akcji. Zaś aprobata wykładni dokonanej przez organ, skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach programu motywacyjnego byłby opodatkowany dwukrotnie: po raz pierwszy w momencie ich nabycia (zapisania na rachunku maklerskim), po raz drugi z momentem odpłatnego zbycia tychże akcji.

- Otrzymanie RSU jak i nabycie akcji na podstawie otrzymanych przez skarżącego RSU jest neutralne podatkowo w dacie tego zdarzenia, ale podlega opodatkowaniu w momencie odpłatnego zbycia akcji, stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy o PIT Dopiero w tym momencie ujawnia się rzeczywisty przychód z nabycia akcji. Cechą akcji jest bowiem to, iż generują one przychód dopiero w przyszłości w postaci dywidendy lub też w przypadku odpłatnego ich zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży, a kosztami poniesionymi na ich nabycie - czytamy w uzasadnieniu orzeczenia WSA, z którym zgodził się NSA.

Dobra wiadomość dla podatników

Paweł Lewandowski, ekonomista zajmujący się doradztwem biznesowym, przypomina, że z początkiem 2018 r. wprowadzony został art. 24 ust. 11-11b odraczający moment powstania przychodu z tytułu nabycia akcji w ramach programów motywacyjnych do momentu ich sprzedaży. Przed wejściem w życie tych przepisów moment powstania przychodu uczestników programów motywacyjnych nie był precyzyjnie uregulowany. Mimo to NSA kwestionował w wyrokach stanowisko fiskusa w zakresie podwójnego opodatkowania. 

- Najnowszy wyrok NSA to dobra wiadomość zarówno dla pracowników, jak też firm oferujących im programy motywacyjne. Trudno zgodzić się ze stanowiskiem organów podatkowych, które żądają w ramach jednego programu nie tylko podwójnego ale potrójnego opodatkowania. Niestety uwagę zwraca długi czas oczekiwania na orzeczenie NSA w sprawach podatkowych. W tym przypadku między wydaniem wyroku WSA w NSA upłynęło nieco ponad trzy lata - mówi Paweł Lewandowski. 

Wyrok NSA z 16 stycznia 2024 r. (sygn. II FSK 452/21)

Czytaj również: Wyrok NSA może przywrócić popularność benefitów>>