Obdarowany przez ojczyma pasierb nie płaci podatku, mimo braku przysposobienia

Pasierb znajduje się w pierwszej grupie podatkowej i korzysta ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn w przypadku otrzymania darowizny od ojczyma. Dla skorzystania ze zwolnienia podatkowego nie ma znaczenia fakt dokonania przysposobienia przez ojczyma.

Skutki podatkowe darowizny uzależnione są od relacji między darczyńcą a obdarowanym. Nie zawsze jednak te relacje są takie oczywiste i łatwe do oceny. W myśl art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli: zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia - w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku. Niby oczywiste, ale można mieć wątpliwości, np. dotyczące kwestii tego kogo uznać za pasierba czy pasierbicę. Ma to znaczenie, bo są oni w grupie korzystających ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, bo należą do I grupy podatkowej.

Załóżmy zatem, że mężczyzna zawarł związek małżeński z kobietą, mającą córkę. Po jakimś czasie otrzymała ona od niego w darowiźnie mieszkanie. Nie jest on jej biologicznym ojcem, a w dniu zawarcia związku małżeńskiego z jej matką była ona już osobą pełnoletnią.

Ojczym nie dokonał przysposobienia jej na pasierbicę przysposobioną, o którym mowa w przepisach art. 114 i następnych ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Stał się więc ojczymem, ale nie był jej opiekunem prawnym.

Czy w takim przypadku, będzie ona uprawniona do skorzystania ze zwolnienia z podatku na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, jako pasierbica zaliczająca się do I grupy podatkowej (art. 14 ust. 3 pkt 1)?

Brak definicji pasierba

Podkreślić należy, że w związku z brakiem definicji legalnej pasierba w ustawach podatkowych, w celu ustalenia znaczenia tego pojęcia, należy odnieść się do jego znaczenia w języku powszechnym. Pasierbica to „córka męża lub żony z poprzedniego małżeństwa”. W związku z faktem, że podatniczka jest córką żony z jej poprzedniego małżeństwa, to w stosunku do swojego obecnego ojczyma jest ona pasierbicą. Tak też należy traktować ją na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Z art. 144 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż pasierbem jest dziecko małżonka niebędące zarazem dzieckiem drugiego ze współmałżonków, z kolei zaś z art. 618 par. 1 ww. ustawy, że pomiędzy ojczymem a pasierbem powstaje stosunek powinowactwa z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy nim a matką pasierba. W świetle powyższego podatniczka – pasierbica i ojczym są rodziną.

Analiza przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn prowadzi do jednoznacznych wniosków, że wolą ustawodawcy było, aby ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem od spadków i darowizn mogła korzystać także pasierbica, przez którą należy rozumieć nieprzysposobioną córkę obecnej żony ojczyma.

Należy zwrócić uwagę, że wśród osób, o których mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn pasierb jest wprost wymieniony jako obdarowany. Jako odrębna kategoria podmiotu pasierb został wymieniony również w art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Gdyby przyjąć, że wola ustawodawcy była inna niż wprost wyrażona w przepisach ustawy, tj. dopuszczałby on zwolnienie, o którym mowa w art. 4a ustawy jedynie wobec pasierbów (osób) przysposobionych, wówczas nie umieszczałby w kręgu osób mogących korzystać z tego zwolnienia pasierba, a wymieniłby jedynie zstępnych, ponieważ przez zstępnych, jak wskazano w art. 14 ust. 4 ww. ustawy, należy rozumieć również przysposobionych.

Przysposobienie nie jest koniczne

Nie ulega zatem wątpliwości, że ustawodawca wymieniając pasierba jako odrębną kategorię podmiotów podlegających zwolnieniu od opodatkowania, nie uzależniał uzyskania tego zwolnienia od kwestii bycia lub nie przysposobionym. Za wystarczające zostało uznane bycie pasierbem, czyli synem lub córką męża lub żony z poprzedniego małżeństwa.

Zatem podatniczka, w przypadku dokonania na jej rzecz przez ojczyma darowizny lokalu mieszkalnego będzie uprawniona do skorzystania ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli umowa darowizny jest zawierana w formie aktu notarialnego (forma wymagana prawem dla nieruchomości) dla skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, nie ma wymogu złożenia naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenia o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych.

Warto podkreślić, że takie stanowisko wyraził dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji indywidualnej z dnia 10 marca 2026 r. (0111-KDIB2-3.4015.458.2025.2.AD). Stwierdził on, że przez przysposobienie powstaje między przysposabiającym a przysposobionym taki stosunek, jak między rodzicami a dziećmi.

W przeciwieństwie do pokrewieństwa, opartego na wspólnym pochodzeniu, podstawę powinowactwa stanowi zawarcie małżeństwa. Jego skutkiem staje się powstanie relacji powinowactwa między małżonkiem a krewnymi współmałżonka (np. relacja pasierb/pasierbica – ojczym/macocha). W przypadku przysposobienia powstaje natomiast zupełnie inny stosunek między małżonkiem a dzieckiem współmałżonka. Na gruncie ustawy o podatku od spadków i darowizn ustawodawca wprost wskazał, że przysposabiającego – w rozumieniu ustawy – uważa się za rodzica. Dla możliwości skorzystania z omawianego zwolnienia nie ma znaczenia, że dziecko nie zostało przysposobione przez ojczyma.