Pożyczka od matki a PCC i PIT
Pożyczka od matki w kwocie 100 tys. zł może korzystać ze zwolnienia z PCC, jeżeli pożyczkobiorca złoży deklarację PCC-3 w terminie 14 dni od zawarcia umowy i udokumentuje otrzymanie pieniędzy przelewem na rachunek bankowy. Brak oprocentowania pożyczki nie powinien powodować powstania przychodu z nieodpłatnych świadczeń w PIT, a nawet gdyby taki przychód rozważać, korzystałby on ze zwolnienia dla świadczeń od osób z I grupy podatkowej.
Otrzymałem od matki pożyczkę pieniężną w kwocie 100 tys. zł. Pieniądze zostały przekazane przelewem na mój rachunek bankowy. Umowa pożyczki jest nieodpłatna, tj. nie przewiduje odsetek ani innego wynagrodzenia dla matki. Jestem zobowiązany do zwrotu całej kwoty. Czy otrzymanie pożyczki powoduje obowiązek zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych? Czy nieodpłatny charakter pożyczki, tj. brak obowiązku zapłaty odsetek na rzecz matki, powoduje po mojej stronie powstanie przychodu z tytułu nieodpłatnych świadczeń w PIT? - na pytanie Czytelnika odpowiada Rafał Styczyński, doradca podatkowy.
Warunki zwolnienia z PCC
Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o PCC podatkowi od czynności cywilnoprawnych podlegają umowy pożyczki pieniędzy. Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, tj. zawarcia umowy pożyczki, zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o PCC. Przy umowie pożyczki obowiązek podatkowy ciąży na biorącym pożyczkę, co wynika z art. 4 pkt 7 ustawy o PCC. Stawka podatku wynosi 0,5 proc. podstawy opodatkowania, stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o PCC.
W analizowanej sprawie należy jednak zastosować zwolnienie z art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC. Przepis ten zwalnia od podatku pożyczki pieniężne zawarte między osobami wskazanymi w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, w wysokości przekraczającej kwotę wolną dla I grupy podatkowej, pod warunkiem złożenia deklaracji PCC-3 w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy oraz udokumentowania otrzymania pieniędzy dowodem przekazania na rachunek płatniczy, rachunek bankowy, rachunek w SKOK albo przekazem pocztowym.
Matka jest osobą wymienioną w art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn jako wstępny. Oznacza to, że pożyczka od matki mieści się w zakresie zwolnienia przewidzianego w art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC. Jeżeli więc pieniądze zostały przekazane przelewem na rachunek bankowy i pożyczkobiorca złoży deklarację PCC-3 w terminie 14 dni, to pożyczka będzie zwolniona z PCC w całości. W takiej sytuacji nie powstanie obowiązek zapłaty podatku, mimo że sama umowa pożyczki co do zasady podlega ustawie o PCC.
Powyższe stanowisko potwierdza interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 23 września 2024 r., sygn. 0111-KDIB2-3.4014.350.2024.2.MD. Organ wskazał w niej, że pożyczka od osoby należącej do kręgu osób z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn korzysta ze zwolnienia z art. 9 pkt 10 lit. b ustawy o PCC, jeżeli spełnione są łącznie warunki formalne, tj. złożenie deklaracji PCC-3 w terminie 14 dni oraz udokumentowanie otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy. Interpretacja dotyczyła pożyczki od ojczyma, ale jej znaczenie dla pożyczki od matki jest tym bardziej aktualne, ponieważ matka wprost należy do najbliższego kręgu rodzinnego objętego art. 4a tej ustawy.
Czytaj też w LEX: Darowizny na rzecz członków rodziny jako sposób unikania opodatkowania >
Pożyczka to nie przychód
Na gruncie PIT sama kwota pożyczki nie stanowi przychodu, ponieważ pożyczka ma charakter zwrotny. Otrzymanie środków pieniężnych wiąże się z obowiązkiem ich zwrotu, więc nie dochodzi do definitywnego przysporzenia majątkowego. Przychodem nie jest zatem kwota 100 tys. zł otrzymana od matki tytułem pożyczki.
Nie powstanie także przychód z tytułu nieodpłatnych świadczeń z powodu braku oprocentowania pożyczki. Pożyczka została udzielona przez matkę, a więc przez osobę najbliższą, zaliczaną do I grupy podatkowej w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków i darowizn. Istotą umowy pożyczki jest obowiązek zwrotu tej samej kwoty pieniędzy, dlatego samo otrzymanie środków z tytułu pożyczki nie stanowi definitywnego przysporzenia majątkowego.
Brak oprocentowania nie powinien być również traktowany jako przychód z nieodpłatnego świadczenia. Potwierdza to interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 19 lipca 2016 r., sygn. IPPB2/4511-385/16-4/MG, w której organ uznał, że jeżeli strony umowy pożyczki ustaliły, że pożyczka została udzielona nieodpłatnie, tj. bez obowiązku naliczania i płatności odsetek, to nieoprocentowana pożyczka zaciągnięta u członka najbliższej rodziny nie powoduje powstania po stronie pożyczkobiorcy przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia.
Jakie skutki podatkowe wywoła nieodpłatne użyczenie mieszkania teściowej? - sprawdź w LEX >
Podobne stanowisko wynika z interpretacji indywidualnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 29 marca 2023 r., sygn. 0115-KDIT2.4011.105.2023.1.KC, w której organ wskazał, że zaciągnięcie nieoprocentowanej pożyczki nie powoduje po stronie pożyczkobiorcy powstania przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia.
Tym samym w opisanej sytuacji nie powstaje po mojej stronie przychód podlegający opodatkowaniu PIT. Skoro bowiem nie dochodzi do powstania przychodu z nieodpłatnego świadczenia, to nie ma potrzeby stosowania zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o PIT. Gdyby jednak przyjąć ostrożnościowo, że brak oprocentowania stanowi określoną korzyść majątkową, to korzyść ta i tak korzystałaby ze zwolnienia na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 125 ustawy o PIT, ponieważ została otrzymana od matki, tj. osoby zaliczonej do I grupy podatkowej.
