Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w którym odmawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na urlopie wychowawczym. Artykuł 17 mówi o tym, kto jest uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem jego otrzymania do końca 2023 roku była rezygnacja z pracy zarobkowej na rzecz opieki nad osobą bliską z niepełnosprawnością. W tym przypadku chodzi o opiekę matki nad swoim dzieckiem. Sprawa dotyczy przepisów obowiązujących do końca 2023 roku. Bowiem od 1 stycznia 2024 r., wraz z wejściem w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, zmieniły się też zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Można je otrzymać na starych lub nowych zasadach. W sprawie przed TK chodziło o stare zasady, czyli konieczność rezygnacji z pracy na rzecz opieki, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne.
Czytaj również: Świadczenie pielęgnacyjne na nowych i starych zasadach>>
W systemie LEX znajdziesz zagadnienie powiązane z tym artykułem:
Konstytucja
Najczęściej czytane w temacie:
Czytaj więcej w systemie informacji prawnej LEX
To zagadnienie zawiera:
Najczęściej czytane w temacie:
Czytaj więcej w systemie informacji prawnej LEX
Cel świadczenia pielęgnacyjnego
Matka twierdziła, że przepisy nie zapewniają należytej ochrony jej życia rodzinnego, szczególnie więzi z chorym dzieckiem, które wymaga stabilnego wsparcia ze strony państwa. Jej zdaniem wymóg rezygnacji z pracy, aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, jest nadmierny i nieproporcjonalny, utrudnia powrót na rynek pracy, a świadczenie pielęgnacyjne nie zaspokaja potrzeb wystarczająco. Skarżąca podkreślała, że jego istotą jest pomoc osobie zdolnej do pracy, która nie może jej jednak wykonywać z powodu koniecznej opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością. W takiej sytuacji niezrozumiałe jest różnicowanie sytuacji matek, które rozwiązały stosunek pracy i korzystają ze świadczenia pielęgnacyjnego oraz matek, które z tych samych przyczyn są na urlopie wychowawczym. W obu wypadkach matki nie pracują i nie mają pensji, a zatem cel socjalny świadczenia pielęgnacyjnego jest aktualny w takim samym stopniu.
- Trybunał uznał w konsekwencji, że uzależnienie przez ustawodawcę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dodatkowego wymogu ustania stosunku pracy i brak przyznania ochrony matce opiekującej się niepełnosprawnym dzieckiem podczas urlopu wychowawczego pozostaje w sprzeczności z wymogiem szczególnej ochrony. Rację ma zatem skarżąca, twierdząc, że sytuacja faktyczna oraz prawna matek, które rozwiązały stosunek pracy oraz takich, które przebywają na urlopach wychowawczych, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji. Jakkolwiek nie są to sytuacje identyczne, tak z punktu widzenia celów świadczenia pielęgnacyjnego mogą być uznane za podobne. Urlop wychowawczy powoduje brak prawa do wynagrodzenia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem w analogiczny sposób jak przy definitywnym rozwiązaniu stosunku pracy – napisał TK w uzasadnieniu do wyroku.
- Jestem zwolenniczką stanowiska zaprezentowanego przez TK. Uważam, że w praktyce rezygnację z pracy należy rozumieć funkcjonalnie, a nie tylko i wyłącznie poprzez rozwiązanie stosunku pracy. Nie chodzi bowiem o zachowanie prawnej więzi z pracodawcą, tylko przede wszystkim o to, że osoba nie otrzymuje dochodu – mówi Magdalena Januszewska, radca prawny, specjalizująca się w prawie pracy, ubezpieczeń i zabezpieczenia społecznego. Podkreśla, że nie jest jasne w orzecznictwie, a już na pewno nie w praktyce, jak traktować okres urlopu wychowawczego czy bezpłatnego. W obu trwa formalna więź z pracodawcą, ale żadna ze stron nie wykonuje świadczeń na rzecz drugiej strony – pracownik nie świadczy pracy, a pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia. – W doktrynie prawa raczej dominuje stanowisko, że dochodzi wtedy do zawieszenia stosunku pracy. Dlatego wracając do sytuacji matki, która skarżyła się do TK, opierając się na starych przesłankach do 2023 r., jaki jest argument za pozbawieniem jej świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli opiekuje się dzieckiem i nie ma dochodu – komentuje mec. Magdalena Januszewska. W świetle przepisów ważnych do 2023 r. brak dochodu związany z niewykonywaniem zatrudnienia w związku z rezygnacją z niego był przesłanką do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem więź formalna z pracodawcą w postaci urlopu wychowawczego nie zmienia faktu, że ta osoba może się kimś opiekować, bo nie świadczy pracy, a państwo powinno jej rekompensować świadczeniem pielęgnacyjnym tę opiekę i brak możliwości zarobkowania.
Grzegorz Rajski, radca prawny, który specjalizuje się w przepisach z zakresu świadczeń rodzinnych, wyrok TK ocenia pozytywnie, ale z pewnymi zastrzeżeniami. - Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił sytuacji, w której osoba na urlopie wychowawczym, która opiekuje się dzieckiem z niepełnosprawnością, podejmuje jednak pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy, albo prowadzi inną działalność zarobkową (z zastrzeżeniem, że praca ta nie uniemożliwia sprawowania opieki nad dzieckiem). Możliwość taką przewidziano w art. 186(2) kodeksu pracy. Tym razem więc i za sprawą samego Trybunału Konstytucyjnego, nierówno zostali potraktowani rodzice, którzy niejako zmuszeni zostali do formalnej rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem, w celu ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne – komentuje mec. Rajski. Jak dodaje, wyrok TK, otwiera czysto teoretycznie drogę do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicom, którzy otrzymywali uposażenie z tytułu wykonywania pracy zarobkowej, pomijając całkowicie fakt, że inni obywatele (także rodzice), nie mogli liczyć na tego rodzaju przywileje (w okresie do 31 grudnia 2023 r.).
Cena promocyjna: 242.1 zł
|Cena regularna: 269 zł
|Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 215.2 zł
Matka może teraz ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne
Trybunał uznał, że jeśli matka nie może na urlopie wychowawczym dostać świadczenia pielęgnacyjnego, to dziecko z niepełnosprawnością nie ma pomocy socjalnej w tym zakresie, a to jest nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie.
- Skoro matka wywiązuje się ze swych obowiązków moralnych i prawnych wobec niepełnosprawnego dziecka i wymaga to od niej rezygnacji z aktywności zawodowej, to powinna ona w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Wybranie z kręgu osób faktycznie opiekujących się dzieckiem w sposób zgodny z wymaganiami stawianymi przez art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jedynie tych matek, które rozwiązały stosunek pracy i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia pielęgnacyjnego narusza konstytucyjną zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) – uznał TK.
Jeśli więc matka do 31 grudnia 2023 roku złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, to niezależnie od tego, jak został rozstrzygnięty, zachowuje ona prawo do tego świadczenia zgodnie z przepisami obowiązującymi do końca 2023 roku. Matka może teraz na mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji wznowić postępowanie w swojej sprawie, czyli ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne za czas przebywania na urlopie wychowawczym.
- Odstępując od oceny skutków prawnych wyroku z 4 grudnia 2025 r. potwierdzam, że każdy rodzic korzystający z urlopu wychowawczego, któremu odmówiono z tego powodu świadczenia pielęgnacyjnego, może żądać wznowienia postępowania, w trybie art. 145a par. 1 kodeksu postępowania administracyjnego. Skargę o wznowienie, należy wnieść w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału (art. 145a par. 2 k.p.a.). Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Orzeczenia wchodzą w życie z dniem ich ogłoszenia (art. 190 ust. 2 Konstytucji). Z kolei, uchwałą Rady Ministrów Nr 162 z 18 grudnia 2024 r. przesądzono, że orzeczenia TK nie są publikowane w Dziennikach Urzędowych (ust. 5 uchwały – w ślad za uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lal 2015-2023) – komentuje mec. Grzegorz Rajski. Zaznacza, że powstaje więc pytanie, czy to orzeczenie TK będzie opublikowane. A jeśli nie, to czy organ rozpatrujący wniosek (skargę) o wznowienie postępowania administracyjnego uzna, że wyrok ten wywołuje skutki prawne. W orzecznictwie i literaturze przedmiotu, zdania są jak zwykle podzielone – zaznacza mec. Rajski.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów w programie LEX jest zależny od posiadanych licencji.
