Rzecznik praw obywatelskich przedstawił Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki opinię do projektu ustawy o wzmocnieniu stosowania prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości (nr UC 127, dalej: ustawa o jawności wynagrodzeń). Jak podkreśla, RPO nie uchyla się od realizacji obowiązków przewidzianych we wdrażanej dyrektywie, ale pozostając w zgodzie z art. 80 Konstytucji RP, może je realizować wyłącznie wobec organów władzy publicznej i podmiotów wykonujących władztwo publiczne.
Czytaj również: Rządowy projekt o jawności wynagrodzeń jest niezgodny z dyrektywą>>
Zgodnie z Konstytucją RPO jest organem do spraw równości, a czy będzie też w ustawie?
Marcin Wiącek, rzecznik praw obywatelskich, przedstawił opinię do projektu ww. ustawy, który ma na celu wdrożenie do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/970 w sprawie wzmocnienia stosowania zasady równości wynagrodzeń dla mężczyzn i kobiet za taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości za pośrednictwem mechanizmów przejrzystości wynagrodzeń oraz mechanizmów egzekwowania. Chodzi o ułatwienie dostępu do danych w sprawie wielkości wynagrodzenia pracy określonego rodzaju lub na danym stanowisku oraz informacji niezbędnych do skutecznego dochodzenia roszczeń dotyczących równego wynagrodzenia, zwłaszcza informacji o poziomach wynagrodzenia poszczególnych kategorii pracowników, którzy wykonują taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości.
Projekt posługuje się pojęciem „organu do spraw równości”, któremu powierza określone zadania i kompetencje. Według projektu i ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie równego traktowania organem tym jest w Polsce RPO.
O tym, że RPO jest tym organem w rozumieniu projektu świadczy też wyjaśnienie z Oceny Skutków Regulacji, w którym autorzy projektu stwierdzają, że „organ do spraw równości, oraz organ monitorujący, otrzymają po 10 etatów w związku z realizacją nowych zadań wynikających z implementacji Dyrektywy. Przypisanie zadań do istniejących organów będzie rozwiązaniem bardziej oszczędnym niż tworzenie od podstaw nowych instytucji. Realizacja nowych zadań wymaga jednak zwiększenia liczby zatrudnionych pracowników”.
Projekt nie wskazuje jednak organu, któremu ten status nadaje, co powoduje niejasności interpretacyjne, które powinny zostać wyeliminowane w toku procesu legislacyjnego.
Jak zauważa rzecznik, opiniowany projekt ma zmieniać ustawę o RPO, ale jego przepisy nie odnoszą się wprost do rzecznika, poza wskazaniem w odnośniku, że zmienia się także ustawę o rzeczniku praw obywatelskich. Mimo deklarowanego wprowadzenia zmian, projekt jednak ich nie wymienia.
Cena promocyjna: 89.1 zł
|Cena regularna: 99 zł
|Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 74.26 zł
Zadania RPO
Jak podkreśla rzecznik, RPO jako niezależny organ do spraw równości wykonuje zadania dotyczące realizacji zasady równego traktowania na zasadach i w trybie określonym przede wszystkim w ustawie o RPO.
- Należy wskazać na wątpliwości co do możliwości oddziaływania RPO na stosunki między podmiotami prywatnymi, przedstawiane przez niego wielokrotnie, w tym w wystąpieniach dotyczących unijnych standardów dla organów ds. równości. Art. 80 Konstytucji nie przyznaje bowiem prawa wystąpienia do RPO o ochronę praw w sprawach dotyczących naruszenia praw lub wolności przez podmioty prawa prywatnego – zauważa RPO.
Zamiar przyznania tym projektem RPO nowych zadań powinien zostać wyrażony w sposób niebudzący wątpliwości, zwłaszcza przez odnośną zmianę ustawy o RPO. Prawidłowo skonstruowany zakres kompetencji RPO jako organu ds. równości jest kwestią kluczową dla zapewnienia skuteczności instytucjonalnego wymiaru ochrony przed dyskryminacją w różnych dziedzinach, niezależnie od sfery – publicznej czy prywatnej.
Ustawa nie może rozszerzać zadań RPO poza treść art. 208 ust. 1 Konstytucji, jak wskazywano w procesie legislacyjnym w sprawie projektu ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów UE w zakresie równego traktowania. W piśmie z 10 września 2025 r. przedstawiono MRPiPS, że ograniczone kompetencje RPO co do reagowania na dyskryminację w kontekście relacji horyzontalnych podkreśla art. 11 ust. 2 ustawy o RPO: w zakresie realizacji zasady równego traktowania między podmiotami prywatnymi RPO może jedynie poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania.
Powyższe uwagi pozostają aktualne na gruncie prac związanych z wdrożeniem dyrektywy 2023/970, zgodnie z którą prawo krajowe może zobowiązać organ ds. równości do realizacji szeregu zadań odnoszących się także do podmiotów prywatnych. Z punktu widzenia ograniczeń konstytucyjnych nie wszystkie obowiązki przewidziane w dyrektywie w zakresie egzekwowania prawa do jednakowego wynagrodzenia mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości, mogą zostać nałożone na rzecznika.
Jak zauważa Marcin Wiącek, RPO nie uchyla się od realizacji tych obowiązków, ale pozostając w zgodzie z art. 80 Konstytucji RP, może je realizować wyłącznie wobec organów władzy publicznej i podmiotów wykonujących władztwo publiczne.
RPO musi zapewniać w pierwszym rzędzie skuteczną realizację zadań konstytucyjnych, a obciążenie go dodatkowymi kompetencjami przy obecnym rozmiarze zespołu BRPO może niekorzystnie wpływać na wykonywanie nałożonych zadań.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów w programie LEX jest zależny od posiadanych licencji.
