Długa lista uwag do projektu o pracy platformowej

Nieprecyzyjna definicja cyfrowej platformy pracy, mechanizm domniemania istnienia stosunku pracy oparty na nieostrym, subiektywnym i skrajnie niskim standardzie uprawdopodobnienia istnienia stosunku pracy - to tylko niektóre uwagi Konfederacji Lewiatan do projektu ustawy o pracy platformowej. Swoje zastrzeżenia do projektu mają też związki zawodowe. Według NSZZ „Solidarność”, projektodawca ograniczył się do formalnego przeniesienia rozwiązań unijnych do krajowego porządku prawnego, nie dostosowując go do polskiego systemu prawa pracy. Z kolei OPZZ wśród postulowanych rozwiązań wskazało na funkcjonowanie związków zawodowych w obszarze gospodarki platformowej i ochronę działaczy związkowych.

Zakończyły się już uzgodnienia międzyresortowe, konsultacje publiczne i opiniowanie rządowego projektu ustawy o wykonywaniu pracy za pośrednictwem cyfrowych platform pracy (nr UC160, dalej: projekt ustawy o pracy platformowej), który ma wdrożyć do krajowego porządku dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform (Dz. Urz. UE L z 11.11.2024, str. 26, dalej: dyrektywa 2024/2831). Mimo to Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie opublikowało dotąd stanowisk i uwag, jakie wpłynęły. Zanim to zrobi (o co wczoraj zawnioskowaliśmy) postaramy się omówić stanowiska, do których dotarliśmy: Konfederacji Lewiatan (organizacji pracodawców) i dwóch związków zawodowych: Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” oraz Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych (OPZZ).  

Czytaj również:

Jest projekt ustawy o pracy platformowej>>

Praca platformowa wymaga uzupełnienia definicji stosunku pracy>>

Pracodawcy mają poważne zastrzeżenia do projektu

I tak, zdaniem Konfederacji Lewiatan, projekt rodzi szereg zasadniczych zastrzeżeń, wątpliwości odnośnie zaproponowanych rozwiązań oraz obaw co do ich skutków społeczno-gospodarczych. Po pierwsze - projekt ustawy ma na celu wdrożenie dyrektywy 2024/2831. W wielu przypadkach proponowane rozwiązania nie uwzględniają jednak uwarunkowań prawa krajowego i praktyki krajowej, do których wyraźnie odwołuje się tekst dyrektywy. Pomijany jest fakt, iż dyrektywa wiąże państwo członkowskie w zakresie rezultatu (celu), który ma być osiągnięty. Po drugie - zaproponowane rozwiązania, w szczególności dotyczące definicji, domniemania istnienia stosunku pracy, nowych zadań PIP, obowiązków w stosunku do organów i przedstawicieli osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform, przetwarzania danych, są niejasne, nieproporcjonalne co do celów określonych w dyrektywie, tworząc szereg ryzyk i nowych obciążeń po stronie przedsiębiorców. - To będzie miało zasadnicze skutki społeczno-gospodarcze - twierdzi Konfederacja Lewiatan.

Po trzecie - przedstawiona Ocena Skutków Regulacji (OSR) w porównaniu do innych dostępnych analiz, raportów dotyczących pracy platformowej, ujawnia istotne niedoszacowanie i częściowo uznaniowy charakter założeń projektodawcy. OSR opiera się na statycznej i wysoce konserwatywnej prognozie, według której rynek pracy platformowej w Polsce w 2025 roku obejmuje zaledwie 300 000 osób. Natomiast niezależne opracowania wskazują wyższe szacunki. Tytułem przykładu, analiza wpływu opracowana przez Towarzystwo Ekonomistów Polskich w sierpniu 2026 roku wskazuje, iż rzeczywista skala pracy platformowej w Polsce w 2024 roku obejmowała 719 tysięcy osób. Co więcej, nawet te szacunki mogą być niepełne ze względu na zaproponowaną definicję cyfrowej platformy pracy, która jest nieprecyzyjna. Definicja dotyczy bowiem sposobu świadczenia usług, w szczególności z wykorzystywaniem choćby częściowo środków elektronicznych, co jest elementem coraz częstszego wykorzystywania w różnych sektorach gospodarki.

Według Konfederacji Lewiatan, przyjęcie przez projektodawcę zaniżonych szacunków i zignorowanie realnego rozmiaru zjawiska pracy platformowej skutkuje tym, iż prognozowane koszty i konsekwencje społeczne ustawy są obecnie niedookreślone. Trudno prowadzić dalsze prace bez doprecyzowania tych kwestii. - Wprowadzenie uznaniowego, wręcz automatycznego domniemania istnienia stosunku pracy czy szeregu dodatkowych obciążeń może doprowadzić do trwałego zmniejszenia aktywności gospodarczej oraz drastycznego spadku zatrudnienia w platformach cyfrowych, jak i podmiotach z nimi współpracującymi, czego OSR nie uwzględnia - zauważa KL.

W opinii pracodawców, dalsze prace nad projektem muszą uwzględniać w szczególności takie aspekty, jak:

• definicja cyfrowej platformy pracy: definicja jest nieprecyzyjna, przez co może być niezrozumiała dla adresatów norm oraz prowadzić do niepewności co do zastosowania ustawy. Definicja wyznacza krąg podmiotów objętych domniemaniem stosunku pracy, obowiązkami informacyjnymi i odpowiedzialnością wykroczeniową, a posługuje się szeregiem kryteriów ocennych, bez wskazówek doprecyzowujących ich znaczenie. Motyw 20 dyrektywy określa minimalną treść pojęcia organizowania pracy. Propozycja abstrahuje również od faktu, iż istotą usługi jest umożliwienie bezpośredniego łączenia wykonawców z klientami oraz faktu, iż stosowanie zautomatyzowanych systemów monitorujących lub zautomatyzowanych systemów decyzyjnych ma służyć organizowaniu pracy osoby fizycznej.
• domniemanie istnienia stosunku pracy: odejście od stosowania domniemania przez PIP - właściwość sądów powszechnych: proponowana instytucja zarówno w zakresie prawa materialnego art. 9, jak i procedury postępowania PIP (rozdział IV), rodzi szereg zasadniczych kontrowersji w kontekście podstawowych zasad polskiego porządku prawnego. Zaproponowany mechanizm domniemania oparty jest na nieostrym, subiektywnym i skrajnie niskim standardzie uprawdopodobnienia istnienia stosunku pracy. Mechanizm ten natomiast może potencjalnie prowadzić do daleko idących konsekwencji w postaci reklasyfikacji umów prawa cywilnego. Według KL, projektowane przepisy budzą zastrzeżenia w kontekście zasady legalizmu działania organów administracji czy zasady zaufania obywateli do państwa. Domniemanie istnienia stosunku pracy powinno mieć zastosowanie w trakcie postępowania przed sądami. Te kwestie powinny zostać jednoznacznie wyjaśniane w trakcie procesu legislacyjnego.
• ustalanie prawidłowego statusu zatrudnienia: w sytuacji pozostawienia przez projektodawcę art. 9 w projekcie ustawy, kryteria domniemania muszą odzwierciedlać warunki wskazane w art. 22 par. 1 Kodeksu pracy (wykonywanie pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę).
• rola przedstawicieli pracowników: zastrzeżenie rodzi szerokie ukształtowanie przedstawicielstwa pracowników w kontekście następnie przyznanych im uprawnień. Dotyczy to w szczególności przedstawicieli innych osób wykonujących pracę za pośrednictwem platformy niż pracownicy, wybranych w trybie przyjętym w danej cyfrowej platformie pracy.
• solidarna odpowiedzialność: postulat usunięcia art. 50 w całości. Dyrektywa (art. 3) nie wymaga, aby państwa członkowskie wprowadziły odpowiedzialność solidarną platform i pośredników.
• informowanie o wykonywaniu pracy za pośrednictwem platform (art. 6-7 projektu): art. 16 dyrektywy wymaga zgłaszania pracy wykonywanej przez pracowników platform właściwym organom państwa wykonywania pracy, zgodnie z regułami i procedurami prawa krajowego. Nie określa obowiązku odrębnego zgłoszenia przed dopuszczeniem każdej osoby do pracy ani zgłaszania zastosowania domniemania przez sąd. Obowiązek zgłoszenia pracownika do PIP przed dopuszczeniem do pracy powinien zostać usunięty jako nieproporcjonalny i nieuzasadniony systemowo.

Projekt do zmiany

Także Prezydium Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” jest zdania, że projekt wymaga szeregu zmian, by spełniony został cel nakreślony w dyrektywie 2024/2831, a więc rzeczywista i skuteczna ochrona osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform. Z perspektywy NSZZ „Solidarność” regulacja pracy platformowej ma znaczenie wykraczające poza samo wykonanie obowiązku implementacji dyrektywy 2024/2831. Jest to bowiem moment, w którym ustawodawca ma możliwość odpowiedzi na nowe wyzwania związane z organizacją pracy oraz stworzenia skutecznych mechanizmów przeciwdziałających wykorzystywaniu nowych modeli organizacji pracy do obchodzenia standardów zatrudnienia i ochrony socjalnej. Projekt nie wykorzystuje jednak w pełni tej możliwości. - Projekt stanowi w istotnej części ścisłą implementację minimalnych wymogów wynikających z dyrektywy, podczas gdy specyfika polskiego rynku pracy oraz skala problemów występujących w sektorze pracy platformowej uzasadniałyby przyjęcie rozwiązań zapewniających rzeczywistą i skuteczną ochronę osób wykonujących pracę za pośrednictwem platform. W wielu miejscach projektodawca ograniczył się do formalnego przeniesienia rozwiązań unijnych do krajowego porządku prawnego, nie wykorzystując przestrzeni do ich dostosowania do polskiego systemu prawa pracy, ubezpieczeń społecznych i dialogu społecznego. W konsekwencji projekt, który mógł stać się podstawą rzeczywistego uporządkowania tego dynamicznie rozwijającego się segmentu rynku pracy i odpowiedzi na występujące w nim nieprawidłowości, w obecnym kształcie pozostawia istotną część tych problemów nierozwiązanych - uważa NSZZ „S”.

Zastrzeżenia Związku dotyczą m.in.:

1. automatycznego przeniesienia rozwiązań dyrektywy, bez uwzględnienia specyfiki krajowego porządku prawnego: projektodawca w wielu miejscach ograniczył się do mechanicznego przeniesienia rozwiązań i terminologii dyrektywy 2024/2831, bez dostatecznego uwzględnienia specyfiki polskiego porządku prawnego, funkcjonujących w nim instytucji oraz praktyki stosowania prawa. Implementacja dyrektywy nie powinna zostać oparta na mechanicznym odtwarzaniu jej przepisów, lecz na przełożeniu jej celów na rozwiązania właściwe dla krajowego systemu prawnego.
2. domniemania istnienia stosunku pracy: skuteczność projektowanego domniemania powinna być oceniana nie tylko przez pryzmat jego formalnego wprowadzenia do ustawy, lecz przez to, czy rzeczywiście ułatwia ono osobom wykonującym pracę platformową ustalenie prawidłowego statusu zatrudnienia i uzyskanie wynikającej z niego ochrony. W szczególności nie powinno dochodzić do sytuacji, w której ograniczenie zakresu zastosowania domniemania, brak możliwości wykorzystania domniemania w postępowaniach dotyczących ubezpieczeń społecznych czy brak mechanizmu zbiorowego powodują, że ciężar dochodzenia praw pozostaje w znacznej części po stronie osoby, której pozycję dyrektywa miała w tym zakresie wzmocnić.
3. odpowiedzialności solidarnej platformy i pośrednika: zasadniczym brakiem projektowanej regulacji jest sposób ukształtowania odpowiedzialności platformy za osoby wykonujące pracę z udziałem pośredników. Kwestia ta ma szczególne znaczenie w polskich warunkach pracy platformowej, w których istotną część rynku stanowi model flotowy, oparty na pośrednikach organizujących wykonywanie pracy przez większe grupy osób.

W ocenie NSZZ „S”, projekt wymaga dalszego uzupełnienia, tak aby implementacja dyrektywy nie została sprowadzona do wykonania jej minimalnych wymogów, lecz rzeczywiście odpowiadała na problemy występujące na polskim rynku pracy platformowej. - Celem powinno być stworzenie regulacji, która skutecznie ograniczy błędną klasyfikację zatrudnienia, uniemożliwi wykorzystywanie konstrukcji pośrednictwa do rozproszenia odpowiedzialności, zapewni odpowiedni poziom ochrony osobom wykonującym pracę niezależnie od jej formalnej podstawy oraz zagwarantuje, że prawa przyznane przez ustawę będą realnie wykonalne i egzekwowalne. Jednocześnie ustawodawca powinien mieć świadomość, że – choć wprowadzenie szczególnych ułatwień w ustalaniu statusu zatrudnienia osób wykonujących pracę platformową jest uzasadnione celami dyrektywy – rozwiązanie to tworzy w polskim systemie prawa istotną nierówność w dostępie do instrumentów dochodzenia ustalenia stosunku pracy, przyznając osobom wykonującym pracę platformową szczególną ochronę proceduralną, niedostępną na analogicznych zasadach innym osobom wykonującym pracę. Okoliczność ta powinna zostać uwzględniona przy dalszym kształtowaniu regulacji, tak aby implementacja dyrektywy stanowiła nie tylko wykonanie zobowiązania unijnego, lecz także element spójnego i skutecznego systemu ochrony osób wykonujących pracę - czytamy w podsumowaniu stanowiska. Pełna treść stanowiska tutaj.

Uwagi do projektu zgłosiło również OPZZ, wskazując na konieczność zapewnienia osobom pracującym za pośrednictwem platform realnej ochrony praw pracowniczych i socjalnych. Wśród najważniejszych postulatów znalazły się m.in. jasne zasady ustalania stosunku pracy, odpowiedzialność platform za warunki pracy, gwarancja minimalnego wynagrodzenia, ochrona praw związkowych oraz większa kontrola nad algorytmami wykorzystywanymi do zarządzania pracą. Według OPZZ, projekt powinien zostać uzupełniony w taki sposób, aby regulacje były możliwe do zastosowania nie tylko wobec modelowego pracownika platformowego, ale również wobec rzeczywistych modeli funkcjonujących na polskim rynku.

I tak, OPZZ zwraca uwagę np. na :

1. domniemanie istnienia stosunku pracy: kryterium kierownictwa - niejasna jest sama konstrukcja prawna „sprawowania kierownictwa, a w szczególności kontroli”, podział kierownictwa i kontroli między platformę i pośrednika, procedurę z art. 14 projektu - wniosek uprawdopodobniający istnienie stosunku pracy;
2. pośredników: uregulowania ich funkcjonowania oraz odpowiedzialności solidarnej platform za warunki pracy u pośredników;
3. wynagrodzenie za pracę platformową: konieczność wprowadzenia minimalnego standardu: projekt powinien zostać uzupełniony o rozwiązania gwarantujące osobom wykonującym pracę platformową obowiązywanie minimalnej stawki godzinowej. Istotne znaczenie ma przy tym sposób określania czasu pracy uwzględniający czas pozostawania bez zleceń w gotowości do świadczenia pracy na platformie;
4. konieczność zapewnienia sprzętu lub odpowiedniej rekompensaty za wykorzystanie własnego sprzętu;
5. zakaz pobierania prowizji przez pośredników;
6. ubezpieczenie NNW: w przypadku osób, które nie są objęte ubezpieczeniem społecznym w czasie wykonywania pracy platformowej, platforma/pośrednik powinien być zobowiązany do zapewnienia ubezpieczenia NNW z minimalną sumą gwarancyjną ubezpieczenia;
7. funkcjonowanie związków zawodowych w obszarze gospodarki platformowej i ochrona działaczy związkowych: z praktycznego doświadczenia związków zawodowych w sektorze platformowym wynika, iż istnieją trudności w realizacji uprawnień organizacji związkowych. W szczególności należy zabezpieczyć działaczy związkowych zatrudnionych przez pośredników przed represjami stosowanymi przez platformę. .

Stanowisko OPZZ dostępne jest tutaj.