Organizacje pozarządowe miały nie dostać pieniędzy na asystencję. Ministerstwo zmieniło zdanie

Monika Sikora, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, przekazała w telewizji 15 września wieczorem, że w tym roku rządowy program asystencji osobistej nie ma budżetu dla organizacji pozarządowych. O środki miały ubiegać się tylko gminy i powiaty. Wiadomość wzburzyła środowisko, ale i samych parlamentarzystów, którzy też o tym dowiedzieli się z telewizji. Jednak już następnego dnia późnym popołudniem ministerstwo zmieniło zdanie i ogłosiło konkurs dla trzeciego sektora.

- Program został zmieniony, mniejsza możliwość wykorzystania środków z Funduszu Solidarnościowego sprawiła, że jest to przekierowane na samorządy i NGO mogą korzystać z tej ścieżki przez samorządy. To jest trochę inny system. Będą też środki dostępne w ramach PFRON-u dla organizacji pozarządowych. Wynika to też z tego, że w Funduszu Solidarnościowym będą wykorzystywane środki na inne świadczenia i musieliśmy poczynić pewne zmiany – powiedziała Monika Sikora, wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej, pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych, w programie telewizyjnym TVP „Kwiatki polskie” we wtorek wieczorem.

Dotychczas w rządowym programie „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” były dwa strumienie pieniędzy – dla samorządów i dla organizacji pozarządowych, które mogły w ramach tych środków samodzielnie zapewniać asystentów dla osób z niepełnosprawnościami. W tym roku tylko gminy i powiaty mogą do 30 września wnioskować o środki na realizację programu. Jego tegoroczny budżet pierwotnie miał wynosić 1,2 mld zł.

Brak środków dla organizacji na realizację programu oznaczałby jeszcze trudniejszy dostęp do usług asystenckich, dotąd najczęściej i tak nie realizowanych w sposób ciągły. Nie każdy samorząd realizuje program, bo nie jest obowiązkowy, organizacje mogły dotąd wypełniać tę lukę. Im więcej podmiotów realizuje usługę, tym większa jest szansa, że więcej osób ma do niej dostęp.

Czytaj również: 

Asystent osoby niepełnosprawnej i opieka wytchnieniowa wciąż tylko na chwilę>>

Dla jednych będzie asystencja ustawowa, dla innych programowa>>

Środowisko wzburzone

Deklaracja wiceminister Sikory wywołała burzę wśród organizacji pozarządowych i osób, które działają na rzecz osób z niepełnosprawnościami.

- Nie dość, że odłożyli wejście w życie i tak okrojonej, bardzo słabej ustawy o asystencji, to jeszcze zlikwidowali wieloletni program usług asystenckich dla NGO – komentowała w mediach społecznościowych dr hab. Katarzyna Roszewska, prof. UKSW na Wydziale Prawa i Administracji oraz współtwórczyni Centrum Badań nad Niepełnosprawnością.

Podobnie mówił w rozmowie z Prawo.pl dr n. praw. Krzysztof Kurowski, przewodniczy Polskiego Forum Osób z Niepełnosprawnościami (PFON). - Jeszcze nie uchwalono ustawy o asystencji osobistej, w ramach której i tak usługi będą dostępne najwcześniej w 2028 roku, a już obcięto asystencję programową z Funduszu Solidarnościowego na rok 2027. Wydaje się, że miniony wtorek zatrzymał rozwój usług asystencji osobistej w Polsce, a tym samym zastopował prawo osób z niepełnosprawnościami do niezależnego życia – mówi Krzysztof Kurowski.

Podkreślał, że rano (15 września) komisja sejmowa odrzuciła kluczowe poprawki do projektu ustawy o asystencji osobistej, co może skutkować rozwiązaniami jedynie na papierze, bez możliwości skutecznej realizacji. - Wieczorem natomiast w bardzo oryginalny sposób, bo z wywiadu pełnomocniczki rządu ds. osób niepełnosprawnych w popularnym programie publicystyczno-satyrycznym „Kwiatki polskie” w TVP, dowiedzieliśmy się o planach ministerstwa, które skutkować będą tym, że w 2027 roku znacząco zostanie obcięta kwota przeznaczona na asystencję programową realizowaną z Funduszu Solidarnościowego. Niestety, należy wysnuć wniosek, że chodzi jedynie o „odhaczenie” realizacji obietnic wyborczych, a nie faktyczne ich wdrożenie – komentował dr Kurowski.

Czy umowy zawierane z asystentami osobistymi osób z niepełnosprawnościami wskazanymi przez uczestników Programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” podlegają ujawnieniu w Centralnym Rejestrze Umów? - sprawdź w LEX >

W środę ruch społeczny 2119 Protest OzN i osób opiekuńczych zapowiedział już protest przed Kancelarią Premiera na 22 września o godzinie 13.00. - Właśnie dowiedziałyśmy się, że od 2027 r. asystencja osobista dla osób z niepełnosprawnościami będzie ograniczona. Podczas gdy aktywiści_stki z niepełnosprawnościami walczą o ustawowo zapewnioną asystencję osobistą (która będzie najwcześniej w 2028 r.), politycy_czki zdecydowali o likwidacji lwiej części programu asystencji projektowej realizowanego do tej pory przez NGO. Co to znaczy?: - mniej godzin asystencji dla osoby z niepełnosprawnością, - mniej osób z niepełnosprawnością może otrzymać wsparcie w postaci asystencji osobistej, - mniej wydatków na realizację usług asystenckich, - w samorządach, które nie przystąpią do programu im dedykowanego, asystencji osobistej nie będzie wcale. Asystencja osobista jest niezbędna do niezależnego, godnego życia. Bez niej – nie ma nas – pisali aktywiści.

Ministerstwo rodziny zmieniło zdanie i konkurs jest

Jednak ministerstwo rodziny zmieniło zdanie w ciągu kilku godzin – w środę wieczorem na stronie pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych ogłoszono konkurs „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla organizacji pozarządowych. Budżet programu wynosi 320 mln zł z Funduszu Solidarnościowego. W tym samym czasie resort rodziny opublikował informację o zmianie budżetu w programie asystent osobisty dla jednostek samorządu terytorialnego. Z pierwotnie zaplanowanych tam 1,2 mld zł, budżet zmniejszono do 880 mln zł. Ministerstwo podzieliło więc pierwotnie zaplanowaną kwotę także na organizacje pozarządowe, ale całościowo budżetu dla samorządów i trzeciego sektora nie zwiększyło.

Czy asystent rodziny może być równocześnie AOON (asystentem osobistym osoby niepełnosprawnej) dla tej samej osoby? - sprawdź w LEX >

Milickie Stowarzyszenie Przyjaciół Dzieci i Osób Niepełnosprawnych realizowało dotąd rządowy program i zapewniało asystenta 130 osobom. Organizacja działa na pograniczu województw dolnośląskiego i wielkopolskiego. – Bardzo dużo dzieci dojeżdża do nas na terapię czy na realizację obowiązku szkolnego. Mają już sprawdzonych asystentów. Jeśli nie dostaniemy pieniędzy na asystencję, bardzo dużo osób z Wielkopolski zostanie bez możliwości wsparcia, np. w dojazdach do nas. Jest jeszcze jeden bardzo ważny aspekt – wielu rodziców, którzy dotąd mogli pracować, bo mieli wsparcie asystenta dla dzieci, z tej pracy będzie musiało zrezygnować. Nie wiadomo przecież, czy samorządy zapewnią im asystenta – mówi Alicja Szatkowska, prezes Milickiego Stowarzyszenia Przyjaciół Dzieci i Osób Niepełnosprawnych. Dodała, że jej organizacja straciłaby też fantastycznego lekarza, który sam nie może już jeździć samochodem, ale korzysta ze wsparcia asystenta i dzięki temu może przyjmować pacjentów, którym jest bardzo oddany. W milickim stowarzyszeniu są też inni pracownicy, którzy mogą pracować, bo w dojazdach pomaga im asystent osobisty. – Natomiast dotąd zatrudnieni asystenci zostaliby bez pracy – zauważyła Alicja Szatkowska.

Ostatecznie organizacje pozarządowe mogą składać wnioski w konkursie ministerstwa od 21 września do 12 października br.